شورای عالی انقلاب فرهنگی؛ اتاق فرمان فرهنگي كشور

گروه فرهنگي «خبرگزاري دانشجو»؛  در بررسي سير تاريخي تشكيل شوراي عالي انقلاب فرهنگي ضروري است كه بدانيم ستاد انقلاب فرهنگی در سال 1359 با فرمان حضرت امام خمینی (ره) شکل گرفت و پس از دوبار ترمیم توسط ایشان در سال 1363، عنوان شورای عالی انقلاب فرهنگی یافت.

 

این شورا از ابتدا طبق فرمان حضرت امام خمینی «ره» و بنا به ضرورت، به حوزه تعلیم و تربیت پرداخته و تمامی هم خود را بر محورهای تربیت استاد، گزینش افراد شایسته برای تدریس در دانشگاه‏ها، گزینش دانشجو، اسلامی کردن جو دانشگاه ها، تغییر برنامه‏ های آموزشی دانشگاه ها بر اساس فرهنگ اسلامی و رسیدگی به دبیرستان ها و دیگر مراکز آموزشی، متمرکز كرد.

هر چند که شورای عالی انقلاب فرهنگی از سال 64 «شورای فرهنگ عمومی» را به عنوان متولی امور مهمی همچون بسط فرهنگ اسلامی و مقابله با مظاهر منحط فرهنگ های بیگانه، تدوین طرح هایی برای هماهنگی کوشش های فرهنگی و هنری و تبلیغی و معرفی فرهنگ اسلامی در سطح جهانی تشکیل داده است؛ اما توجه بیشتر شورای عالی انقلاب فرهنگی به مباحث حوزه تعلیم و تربیت به گونه ای بوده است که این تصور شکل گرفته است که گویا این شورا فرهنگ را معادل آموزش یا تعلیم و تربیت گرفته است.

 

حال که چند سال پیاپی است مقام معظم رهبری شورای عالی انقلاب فرهنگی را قرارگاه اصلی مهندسی فرهنگی کشور و اتاق فرمان فرهنگی کشور دانسته و پیگیر تحول در تمامی عرصه های فرهنگی هستند، ضروری است شورا با تغییر رویکرد و محور و با درک صحیح از کار فرهنگی و کار قرارگاهی این انتظار را برآورده سازد.

 

ضرورت های شکل گیری شورای عالی انقلاب فرهنگی 
 
پیروزی انقلاب شکوهمند اسلامی در بهمن ماه سال 1357 و ایجاد نظام جمهوری اسلامی تحول بنیادین در تمامی عرصه ها را الزامی ساخت؛ چرا که بدون تحول و یا به عبارت کامل تر، انقلاب در تمامی بنیادها و ساختارهای نظام طاغوت و استقرار و استمرار نظام جمهوری اسلامی رویایی بیش نمی توانست باشد.

 

از جمله اساسی ترین عرصه ها در این ارتباط  مقوله «فرهنگ» است؛ چرا که با آن جایگاه ویژه و پایگاه ممتازی که فرهنگ در عرصه هر اجتماع داشته و به واقع هویت آن اجتماع و وجه ممیزه نظام ها از یکدیگر می باشد، تصور تغییر در نظام بدون تغییر در فرهنگ حاکم بر آن، تصوری غیر منطقی خواهد بود.

بنیانگذار جمهوری اسلامی حضرت امام خمینی «ره» هرچند که با توجه ویژه به مقوله فرهنگ اقدامات فرهنگ ساز خود را از سال های دور و به ویژه از خرداد ماه سال 1342 آغاز نموده بودند اما صدور پیام نوروزی ایشان در اول فروردین 1359 را می توان نقطه عطفی در تاریخ انقلاب فرهنگی دانست.

حضرت امام خمینی «ره» در بند یازده این پیام بر ضرورت ایجاد «انقلاب اساسی در دانشگاه‏ های سراسر کشور»، «تصفیه اساتید مرتبط با شرق و غرب» و «تبدیل دانشگاه به محیطی سالم برای تدوین علوم عالی اسلامی» تأکید کرده اند.
 

پس از صدور این پیام، اعضای شورای انقلاب با حضرت امام خمینی «ره» ملاقات  و به دنبال آن در بیانیه 29 فروردين ماه سال 59 خود مقرر می دارند که دانشگاه باید از حالت ستاد عملیاتی گروه‏ های گوناگون خارج شود.
 

در این بیانیه، سه روز مهلت برای برچیده شدن دفاتر و تشکیلات گروه‏ ها در دانشگاه‏ ها تعیین و تاکید می گردد که امتحانات دانشگاهی باید تا 14 خرداد به پایان رسیده و از 15 خرداد دانشگاه‏ ها تعطیل و هرگونه اقدام استخدامی و مانند آن در دانشگاه متوقف گشته و نظام آموزشی کشور براساس موازین انقلابی و اسلامی طرح ریزی شود. پس از تعطیل رسمی دانشگاه ها، امام خمینی «ره» در تاريخ 23 فروردين ماه سال 59 فرمانی را مبنی بر تشکیل ستاد انقلاب فرهنگی صادر مي كنند.

ستاد انقلاب فرهنگی طبق این فرمان حضرت امام خمینی «ره» ملزم بود که در برخورد با مسائل دانشگاهی فعالیت‏های خود را بر چند محور متمرکز کند: 1- تربیت استاد 2- گزینش افراد شایسته برای تدریس در دانشگاه‏ ها 3- گزینش دانشجو 4- اسلامی کردن جو دانشگاه‏ ها 5- تغییر برنامه‏ های آموزشی دانشگاه‏ ها بر اساس فرهنگ اسلامی و رسیدگی به دبیرستان ها و دیگر مراکز آموزشی، به صورتی که محصول کار آنها در خدمت مردم قرار گیرد.

در آغازین سال های پس از پیروزی انقلاب اسلامی بنا به ضرورت نهادهای مختلف یکی پس از دیگری با مایه هایی از فرهنگ اسلامی و انقلابی پا گرفت اما فرهنگ حاکم بر نهادهای فراگیری همچون آموزش و پرورش و دانشگاه‌ها، که ریشه در گذشته و فرهنگ دوران قبل از انقلاب اسلامی داشت، مسئله ساده‌ای نبود که بتوان در کوتاه مدت، تحولات لازم را در آنها بوجود آورد. از طرف دیگر ادامه کار آنها با همان وضع سابق به مصلحت نبود.

در این ایام، گروهک‌های مختلف، دانشگاه‌ها را عرصه تاخت و تاز خود ساخته و روند تحصیل و تدریس را مختل کرده بودند، فرهنگ حاکم بر روابط و مناسبات و به طور کلی جهت گیری دانشگاه در بسیاری از زمینه ها در تعارض با اعتقادات و ارزش ها و فرهنگ انقلابی اسلامی نظام اجتماعی جامعه بود و با آن هم خوانی نداشت.
 

بنابراین بازساری و تحول در ابعاد گوناگون نظام دانشگاهی برای رفع تنش های ناشی از عدم انطباق با جامعه و ارتباط مؤثر و مفید با نظام فرهنگی و ارزشی جامعه ضرورتی اساسی بوده که تحقق این امر به پویایی و کارآمدی دانشگاه و تعادل و پویایی نظام اجتماعی کل نیز کمک می کرده است.

 

در مجموع و بنا به ضرورت ها عملاً نظریه دوم عملیاتی شد و با عنایت به ضرورت تغییر بنیادین در برنامه‌های آموزشی و تربیتی و خصوصا با توجه به جو حاکم بر دانشگاه‌ها، مدتی تمام دانشگاه‌های کشور تعطیل شد و به فرمان امام خمینی ستاد انقلاب فرهنگی به منظور ساماندهی امور فرهنگی مدارس و دانشگاه‌ها تشکیل شد.
 

بر این اساس، ستاد از صاحب نظران مختلف دعوت به همکاری كرد و در اولین گام گروه‏ های برنامه‏ ریزی در رشته‏ های پزشکی، فنی و مهندسی، علوم پایه کشاورزی، علوم انسانی و هنر تشکیل شد.

از آنجایی که مدیریت دانشگاه‏ ها در گذشته هماهنگ با فرهنگ اسلامی جامعه نبود، باید تغییراتی در مدیریت دانشگاه‏ ها هم به عمل می آمد و سازمان دانشگاه‏ ها نیز دگرگون می‏شد و مهم تر از همه، محیط دانشگاه‏ ها نیز باید اسلامی می‏شد.

 

برای این منظور، کمیته‏ ای در ستاد انقلاب فرهنگی با عنوان «کمیته اسلامی کردن دانشگاه‏ ها» تشکیل شد و با توجه به ناهماهنگی ضوابط و مقررات حاکم بر دانشگاه‏ ها با شرایط انقلابی جامعه، قسمت اعظم فعالیت‏های ستاد بر اسلامی کردن دانشگاه‏ ها و تعیین ضوابط و مقرراتی منطبق با موازین اسلامی متمرکز شد.

در شهریور ماه سال 62 با توجه به نظر امام (ره) مبنی بر لزوم ترمیم و تقویت ستادانقلاب فرهنگی و مخصوصاً حضور مسئولان اجرایی در آن و به دنبال نامه رئیس جمهور وقت (حضرت آیت الله خامنه ‏ای)، امام امت در تاریخ 8/6/62 طی نامه‏ ای به پیشنهاد رئیس جمهور مبنی بر ترمیم و تکمیل ستاد انقلاب فرهنگی پاسخ دادند و نخست وزیر، وزرای فرهنگ و آموزش عالی و فرهنگ و ارشاد اسلامی، دو نفر دانشجو به انتخاب جهاد دانشگاهی و آقایان علی شریعتمداری، احمد احمدی، عبدالکریم سروش و مصطفی معین را به عنوان اعضای ستاد انقلاب فرهنگی تعیین فرمودند.

گستردگي فعاليت ستاد انقلاب فرهنگي منجر به تشكيل شوراي عالي انقلاب فرهنگي شد

 

با بازگشایی دانشگاه ها و توسعه مراکز آموزشی و گستردگی فعالیت ستاد انقلاب فرهنگی ضرورت تقویت این نهاد بیش از پیش احساس شد به طوریکه در 19 آذر 1363 دومین ترمیم عمده ستاد انقلاب فرهنگی توسط حضرت امام خمینی (ره) انجام گرفت و با تغییر عنوان و ترکیب جدید اعضاء، شورای عالی انقلاب فرهنگی با ترکیبی جدید تشکیل شد.
 

پس از دو ترمیم کلی که در دوران حضرت امام خمینی (ره) انجام گرفت، سومین ترمیم عمده شورای عالی انقلاب فرهنگی توسط مقام معظم رهبری انجام می شود. حضرت ‏آیت ‏الله ‏خامنه ‏ای رهبر معظم انقلاب اسلامی در تاریخ 14/9/75 با صدور پیامی ضمن تعیین ترکیب جدید اعضای شورای عالی بر اهمیت جایگاه و وظایف خطیر آن نیز تأکید نموده و می فرمایند:

«شورای عالی انقلاب فرهنگی که با تدبیر حکیمانه امام راحل عظیم الشان به جای ستاد انقلاب فرهنگی پدید آمد، نقش فعال و مؤثری را در عرصه های امور فرهنگی کشور به خصوص دانشگاه‏ ها ایفا کرد و برکات زیادی از خود به جای گذارد.»

 

در بخشی دیگر از این پیام، با اشاره به هجوم فرهنگی همه جانبه دشمنان به ارزش‏های اسلامی، فرهنگ اصیل ملی و باورهای مردم آمده است:

«همه این حقایق مهم و هشدار دهنده مسؤولان فرهنگی کشور را به تدبیری برتر و اهتمامی بیشتر و تلاشی گسترده تر فرا می خواند و به ویژه شورای عالی انقلاب فرهنگی را که در جهاد ملی با بی‏سوادی و عقب ماندگی علمی و تبعیت فرهنگی، در حکم ستاد مرکزی و اصلی است، به تحرک و نوآوری و همت گماری برمی‏ انگیزد.»

 

بدین ترتیب شورای عالی انقلاب فرهنگی وارد مرحله جدید از حیات تشکیلاتی ‏شد. در این مرحله شورای عالی انقلاب فرهنگی موظف شد در رأس فعالیت های خود به «مدیریت فرهنگی» جامعه در عرصه های مختلف بپردازد و با سیاست گذاری‏های اصولی خود زمینه را برای پیدایش جامعه‏ای بهره ‏مند از حیات طیبه الهی فراهم سازد.

آنچنان که از متن پیام های بنیانگذار جمهوری اسلامی و مقام معظم رهبری در ارتباط با ایجاد ستاد انقلاب فرهنگی و ترمیم های آن بر می آید مراد از انقلاب فرهنگی انقلاب آموزشی نبوده است و یا اینکه آنها هیچ گاه فرهنگ را صرفاٌ معادل آموزش ندانسته اند بلکه به جهت نقش و تاثیر آموزش و فضای آموزشی بر فرهنگ جامعه، تاکید اولیه بر اصلاح و تحول آموزش و تعلیم و تربیت بوده است.

 

مأموریت های کلان شورای عالی انقلاب فرهنگی به مناسبت های مختلف و طی دیدارهایی که اعضای شورا با مقام معظم رهبری داشته اند، همواره مورد تأکید قرار گرفته است. تا اینکه به طور مشخص در 14/9/75 حکمی مبنی بر تقویت شورای عالی و ترکیب جدید اعضای آن صادر می شود.

 

مقام معظم رهبری طی این حکم، رسماً افزایش و توسعه مأموریت شورای عالی را مورد تأکید قرار می دهند. که بخشی از آن معطوف به دانشگاه ها و بخش دیگر و گسترده تر مربوط به سایر عرصه های امور فرهنگی و به ویژه فرهنگ عمومی و مواجهه با تهاجم فرهنگی است.

علاوه بر این مقام معظم رهبری طی دیداری که در تاریخ 26/9/81 با اعضای شورا برگزار می شود، جایگاه شورای عالی انقلاب فرهنگی را در کشور بی بدیل و این شورا را «اتاق فرمان فرهنگی کشور» و «مرکز مهندسی فرهنگی کشور» معرفی می نمایند و در این مورد می فرمایند:
 

«این مجموعه در کشور بی بدیل است. در مدیریت راهبردی فرهنگی، ما به غیر از این مجموعه، هیچ مرکزی را در کشور نداریم، بخش های مختلف چه دولت، چه مجلس، چه حتی مجمع تشخیص مصلحت، همان طور که اشاره کردند، وظایفی دارند، اما هیچکدام وظیفه ای را که این شورا بر عهده دارد و الان در قالب شرح وظائف و مواد و بندهای گوناگون تدوین شده است بر عهده ندارند.»

 

به نظر می رسد اکنون وظایف شورای فرهنگ عمومی، که متولی امورمهمی مانند تدوین هدف ها و اصول سیاست های فرهنگ عمومی کشور به منظور بسط فرهنگ اسلامی و مقابله با مظاهر منحط فرهنگ های بیگانه است؛ وظایف شورای عالی انقلاب فرهنگی تلقی شده ریاست آن را هم که اکنون وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی بر عهده دارد رئیس شورای عالی انقلاب فرهنگی (رئیس جمهور) عهده دار شود و در کنار آن دو شورای آموزش عمومی با ریاست وزیر آموزش و پرورش و آموزش عالی با ریاست وزیر علوم، تحقیقات و فناوری ایجاد و پیگیر وظایف شورای عالی انقلاب فرهنگی در حوزه آموزش شود./انتهاي پيام/