انتخاب كوفه بیشتر جنبه سیاسى، استراتژیکى و فرهنگی داشت

گروه انديشه «خبرگزاري دانشجو»؛  تأسیس کوفه یکى از ضروریات جنگى بود که فتوحات عصر عمر، آن را ایجاب مى‏كرد.

زمانى که نیروى رزمى عرب به رهبرى سعدبن‌ابى وقاص بعد از فتوحات منطقه سُواد به سرزمین ایران رسید، ناگزیر نیاز به خطوط ارتباطى بین مدینه (که مرکز دولت اسلامى بود) و میدان جنگ احساس مى‏شد و لازم بود که سپاه جنگی مسلمانان یک نقطه اتکا و یک پایگاه نظامى ثابتى را در نزدیکى میدان جنگ انتخاب کند.

بنابراین عمر فرمان خود را مبتنى بر انتخاب دارالهجره و پایگاه نظامى براى مسلمین، خطاب به سعد بن ابى وقاص صادر کرد.

سلمان و حدیفه، ماموران انتخاب شهر كوفه

سعد ابتدا مدائن را مناسب تشخیص داد، اما پس از مدتى دریافت که جو این منطقه براى اعرابى که از دل صحرا آمده‏اند، مناسب نیست، لذا از عمر نظرخواهى كرد و برایش چنین نوشت:

عمر به او نوشت: «انّ العرب بمنزلة الإبل لا یصلحه الاّ ما یصلح الإبل، فارتد لهم موضعا عدنا، و لا تجعل بینى و بینهم بحرا» سعد نیز سلمان و حدیفه را به این ماموریت فرستاد.

سلمان به قصد انبار از غرب فرات گذشت و جایى را نپسندید تا به محل کوفه رسید، حدیفه نیز از شرق فرات عبور کرد و جایى را مناسب تشخیص نداد تا به کوفه رسید که ریگزارى با شن سرخ بود و بدین ترتیب محل کوفه براى استقرار سپاه مناسب در نظر گرفته شد.

در روایت دیگرى، سعد همراه سپاه مسلمانان در قادسیه ماند تا اینکه عمر به او نوشت كه براى اعراب، شهرى بسازد در مكاني که دریا میان او و آنها فاصله نيندازد. سعد به منطقه انبار رفت، ولى به سبب فراوانى حشرات از جمله مگس، آن‏جا را نپسندید و از آن‏جا به «کویفه ابن عمر» (کوفه کوچک فرزند عمر) آمد، آن‏ جا را نیز مناسب تشخیص نداد تا اينكه در سرزمین کوفه امروز فرود آمد.

انتخاب كوفه بیشتر جنبه سیاسى، استراتژیکى و فرهنگی داشته است

روایات متعددى در باب چگونگى انتخاب این منطقه توسط سعد مشخص مي‌شود که انتخاب این منطقه یک امر اتفاقى و غیر مترقبه نبوده، بلکه بعد از دقت‏هاى طولانى و بحث‏هاى دقیق حاصل شده است.

به گمان هشام جعیط انتخاب كوفه بیشتر جنبه سیاسى، استراتژیکى و فرهنگی داشته است؛ وى نظر خود را چنین بیان مى‏کند: عمر که نظریاتش نقش اساسى در انتخاب موقعیت شهر کوفه داشت، اعلام كرد كه «جایى مناسب است که مناسب شتران باشد.»

با توجه به جمله عمر آيا مقصود ادامه زندگي شباني عرب در عراق به‌عنوان جزئى از عربستان است؟

این جمله مسئله پیچیده یک جا ساكن شدن، انطباق انواع زندگى گذشته و آینده و عزم جزم بر حفظ تمدن را پیش روى اعراب قرار مي‌دهد؛ حتى در زماني كه به ایفاى نقش‌هاي دیگر از جمله ایجاد یک جامعه قدرتمند جنگنده که اساس آن را تقسیم غنایم تشکیل مى‏دهد، مشغول باشد.

عالى بودن محل کوفه، هواى خوب آن، وجود آب فراوان و همه این امتیازات در ادبیات عرب، بویژه هنگامى که صحنه‏هاى مبارزه تن به تن میان کوفى‏ها و بصرى‏ها به توصیف در مى‏آید، ديده مي‌شود؛ ضمن آن‌که اهالى بصره همیشه بر معایب شهر خود اعتراف کرده‏اند.

موقعيت جغرافيايي شديدا متفاوت كوفه

علت اصلي انتخاب كوفه، ارزش استثنايي اين منطقه براى سکونت انسان است. وجود چشم‏اندازهاى جغرافیایى شدیداً متفاوت در هر طرف از جمله صحرا، رودخانه، مرداب‏ها و دریاچه نمک (آن هم بدون وجود معایب در این پدیده‏هاى طبیعى)، تلفیق جالب میان صحراى استپ و زمین زراعى – مسکونی و نزدیکي به آب از ويژگي‌هاي برجسته آن بود.

خاک کوفه مناسب کشت و زرع نبود، بلکه براى سکونت انسان خوب بود؛ هنگامى که اعراب در آن مستقر شدند تنها سه صومعه دیر حدیقه، دیر ام عمرو و دیر سلسله در آن‏جا وجود داشت که نیزارها میان آنها فاصله انداخته بود كه از استقرار مسیحیت غربى که از حیره پرتوافکن بودند، حكايت مي كند.