شخصيت امام حسين (ع) دو وجهه دارد

گروه انديشه «خبرگزاري دانشجو»؛ بيانات مقام معظم رهبرى در ديدار با گروه كثيرى از پاسداران سپاه پاسداران انقلاب اسلامى به مناسبت روز پاسدار در سال 76 ايراد شده است.

 

هم پاسداران سپاه پاسداران انقلاب اسلامى و هم پاسداران كميته‏ها كه امروز در مجموعه نيروى انتظامى حضور دارند همچنين كسانى كه جزو پاسداران اين دو سازمان بودند و امروز هم در نقاط مختلفى مشغول خدمتند، ولى افتخار پاسدارى را در دل خودشان براى خود حفظ كرده‏اند، همه روى اين نكته بايد تأمّل و دقّت كنند. اين، يك درس مستمرّ است.
 

 

شخصيت درخشان و بزرگوار امام حسين (ع) دو وجهه دارد؛ يك وجهه، همان وجهه جهاد و شهادت و توفانى است كه در تاريخ به راه انداخته و همچنان هم اين توفان با همه بركاتى كه دارد، برپا خواهد بود؛ كه شما با آن آشنا هستيد. يك بعد ديگر، بعد معنوى و عرفانى است كه بخصوص در دعاى عرفه به شكل عجيبى نمايان است. ما مثل دعاى عرفه كمتر دعايى را داريم كه سوز و گداز و نظم عجيب و توسّل به ذيل عنايت حضرت حق متعال بر فانى ديدن خود در مقابل ذات مقدّس ربوبى در آن باشد؛ دعاى خيلى عجيبى است.

دعاى ديگرى مربوط به روز عرفه در صحيفه سجاديه هست، كه از فرزند اين بزرگوار است. من يك وقت اين دو دعا را با هم مقايسه مى‏كردم؛ اوّل دعاى امام حسين را مى‏خواندم، بعد دعاى صحيفه سجّاديه را؛ چراكه دعاى حضرت سجّاد، مثل شرح دعاى عرفه است. آن، متن است؛ اين، شرح است. آن، اصل است؛ اين، فرع است.

دعاى عرفه، دعاى عجيبى است. شما عين همين روحيه را در خطابى كه حضرت در مجمع بزرگان زمان خود (بزرگان اسلام و بازماندگان تابعين و امثال اينها) در منى‏ ايراد كردند، مشاهده مى‏كنيد. ظاهراً هم متعلّق به همان سال آخر يا سال ديگرى است - من الان درست در ذهنم نيست - كه آن هم در تاريخ و در كتب حديث ثبت است.

به قضيه عاشورا و كربلا برمى‏گرديم. مى‏بينيم اين‏جا هم با اين‏كه ميدان حماسه و جنگ است، اما از لحظه اوّل تا لحظه آخرى كه نقل شده است كه حضرت صورت مباركش را روى خاكهاى گرم كربلا گذاشت و عرض كرد: «الهى رضاً بقضائك و تسليماً لأمرك»، با ذكر و تضرع و ياد و توسّل همراه است. از وقت خروج از مكه كه فرمود: «من كان فينا باذلاً مهجته موطناً على لقاءاللَّه نفسه فليرحل معنا»، با دعا و توسل و وعده لقاى الهى و همان روحيه دعاى عرفه شروع مى‏شود، تا گودال قتلگاه و «رضاً بقضائكِ» لحظه آخر.

عامل شكوه و عظمت عاشورا، معنويت و نديدن خود در مقابل اراده ذات مقدس ربوبي است
 

خود ماجراى عاشورا هم يك ماجراى عرفانى است. جنگ است، كشتن و كشته شدن است، حماسه است و حماسه‏هاى عاشورا، فصل فوق‏العاده درخشانى است - اما وقتى شما به بافت اصلى اين حادثه حماسى نگاه مى‏كنيد، مى‏بينيد كه عرفان هست، معنويّت هست، تضرّع و روح دعاى عرفه هست. پس، آن وجه ديگر شخصيت امام حسين عليه‏السّلام هم بايد به عظمت اين وجه جهاد و شهادت و با همان اوج و عروج، مورد توجه قرار گيرد.

شايد بشود قاطعاً گفت كه همين معنويّت و عرفان و توسّل و فناء فى‏اللَّه و محو در معشوق و نديدن خود در مقابل اراده ذات مقدّس ربوبى است كه ماجراى عاشورا را هم اين طور باعظمت و پُرشكوه و ماندگار كرده است. به عبارت ديگر، اين جانبِ اوّل يعنى جانب جهاد و شهادت آفريده و مخلوق آن جانبِ دوم است؛ يعنى همان روح عرفانى و معنوى.

شهيدي كه روح مشتعل و بي‌تاب در راه خدا دارد اثرگذاري خاصي در تكوين مي‌كند

 

خيلي‌ها مؤمن‌اند و مى‏روند مجاهدت مى‏كنند، به شهادت هم مى‏رسند (شهادت است، هيچ چيزى كم ندارد) اما يك شهادت هم هست كه بيش از روح ايمان، از يك دل سوزان، از يك روح مشتعل و بى‏تاب در راه خدا و در محبّت پروردگار و غرقه در ذات و صفات الهى، سرچشمه مى‏گيرد. اين‏گونه مجاهدتى، طعم ديگرى پيدا مى‏كند. اين، حال ديگرى مى‏بخشد. اين، اثر ديگرى در تكوين مى‏گذارد.

رشحاتى از اين را ما در جنگ مشاهده كرديم. اين كه شما ديديد امام فرمودند وصيت‏نامه اين جوانان را بخوانيد، من حدسم اين است - البته در اين مورد چيزى از امام نشنيدم - كه اين يك توصيه خشك و خالى نبود. خود امام، آن وصيت‏نامه‏ها را خوانده بودند و آن گلوله آتشين در قلب مباركشان اثر گذاشته بود و مى‏خواستند كه ديگران هم از آن بى‏بهره نمانند. كمااين‏كه خود من هم در طول سالهاى جنگ و بعد از آن تا امروز، بحمداللَّه با اين وصيت‏نامه‏ها تا حدودى اُنس داشتم و دارم و ديده‏ام كه بعضى از اين وصيت‏نامه‏ها، چطور حاكى از همان روح عرفان است.

وصيت‌نامه شهدا چون گلوله آتشين بر قلب امام بود  

 

راهى را كه يك عارف و يك سالك در طول سى سال، چهل سال طى مى‏كند، رياضت مى‏كشد، عبادت مى‏كند، حضور پيدا مى‏كند، از اساتيد فرا مى‏گيرد، چقدر گريه‏ها، چقدر تضرّع‌ها، چقدر كارهاى بزرگ مي‌كند؛ اين راه طولانى را يك جوان در ظرف ده روز، پانزده روز، بيست روز در جبهه پيدا كرده و طى كرده است.

از آن لحظه‏اى كه اين جوان با هر انگيزه‏اى (طبعاً با انگيزه دينى، همراه با آن حماسه‏هاى جوانى) به جبهه رفته و اين حالت به‌تدريج در جبهه به يك حالت عزم بر فداكارى و گذشت مطلق از همه هستى خود تبديل شده و او خاطرات و يا وصيت‏نامه خود را نوشته است، تا لحظه شهادت، اين حالت همين‏طور لحظه‏به‏لحظه پُرشورتر، و اين قرب نزديكتر، و اين سير سريعتر شده است؛ تا آن روزهاى آخر و لحظه‏هاى آخر و ساعات آخر، اگر چيزى از او مانده است، مثل يك گلوله آتشين در دل انسان اثر مى‏گذارد. اين جوانانى كه خاطرات نوشتند و شهيد شدند، انسان در نوشته‏هايشان، چنين خصوصيتى را خيلى به‏وضوح مشاهده مى‏كند. اين، رشحه‏اى از همان روح حسينى است. پس، پشتوانه حادثه عاشورا، معنويّت است.

اين توفان ماندگار در تاريخ كه هميشه كاخهاى ظلم از آن ترسيده‏اند و مغلوب آن شده‏اند هميشه در مقاطع گوناگون تاريخى، هر جا درست سر بلند كرده، كارى كرده است شبيه كارى كه در آن روز انجام داد؛ مثل انقلاب ما. اين حادثه بزرگ، كه اثرش لحظه‏به‏لحظه در مقاطع مختلف زمانى در تاريخ ديده شده است، چقدر سلسله‏هاى ظالم را از بين برده است؛ چقدر انسانهاى ضعيف را قوّت بخشيده است؛ چقدر به ملتهاى مستضعف روحيه داده است و چقدر انسانهايى را براى مقاومت در راه خدا مجهّز كرده است!

در زمان ما هم با درايت امام بزرگوار، اين حادثه توانست پيش از پيروزى انقلاب، ناگهان مثل همان توفانِ اول بار در جامعه ظهور كند. اين خود معلول توجّه و توسّل و ذكر و حضور و ارتباط و اتّصال با پروردگار است. امام بزرگوار ما هم خود از اين نوع آدمها بود؛ خود اهل همين ذكر و حضور بود. درخشندگى كار امام هم در همين بود. تأثير نفس او هم قاعدتاً حدّاكثر مربوط به همين قضيه بود.

هر كسى كه در قبال امانت اسلام و انقلاب براى خود مسؤوليتى قائل است بداند تلاش پايان نيافته
  

من مى‏خواهم به شما عزيزان عرض كنم كه سپاه پاسداران و هر پاسدار و هر كسى در غير كسوت پاسدارى كه در قبال امانت اسلام و امانت انقلاب، براى خود مسؤوليتى قائل است؛ در زندگى امروز و فرداى بشر، براى ارزشهاى اسلامى نقش قائل است، بايد توجّه كند كه با پايان يافتن جنگ، كار پايان نيافت؛ با گذشت يك دهه و دو دهه از پيروزى انقلاب، تلاش خاتمه نياف. دليل واضح هم اين است كه دشمني‌ها و عوامل مزاحم و معارض با اين حركتِ صلاح و فلاح، تمام نشده است.

دشمنانِ با تدبير؛ دشمنانى كه دشمنى آنها مربوط به يك شخص نيست (يعنى جبهه‏هاى دشمن)  اين را آموخته‏اند كه براى مقابله با يك حركت عظيم مثل انقلاب اسلامى، اگر نمى‏شود سينه به سينه شد و احساس كردند كوبندگيش زياد است (كما اين‏كه در مورد انقلابْ همين احساس را كردند) راه اين است كه خودشان را على‏العجاله كنار بكشند و در پشت سنگر مخفى شوند و منتظر فرصت باشند. اين كار را تقريباً با همه انقلابهاى قرن بيستم انجام دادند.

دشمنان همواره در كمين‌اند تا در لحظه خسته شدن انقلاب ضربه نهايي را وارد كنند
  

دهها انقلاب در اطراف دنيا اتّفاق افتاد؛ هر كدام هم نظامى را واژگون كرد و حكومت و تشكيلاتى به وجود آورد. با يكايك آنها همين كار را كردند. يعنى اگر توانستند، همان اوّلِ كار به سراغشان رفتند و تلاش كردند، كارشان را تمام كنند! بعضي‌ها بودند كه همان اوّل كار نتوانستند خودشان را نگهدارند و مغلوب شدند. آنهايى را كه مشكل داشتند، ضمن اين كه مزاحمت‌ها را رها نكردند (مرتّب مزاحمشان شدند، اذيّتشان كردند، تبليغات كردند، محاصره كردند، خسته‏شان كردند) خودشان هم در كنارى كمين گرفتند، تا در لحظه‏اى كه احساس كردند اينها خسته شده‏اند، ناگهان ضربه نهايى را وارد كنند؛ تقريباً وارد هم كردند و عموماً هم موفّق بوده است. همان جريانهاى ضدّانقلابى كه يك روز منزوى و مغلوب بودند، بعد توانستند بيايند زمام را در دست گيرند و مسلّط شوند و كارها را انجام دهند.

تاكتيك تسلط دشمن بر خود!!
 

 در مورد انقلاب اسلامى، جبهه دشمن (نه اشخاص و افراد ) از اوّل انقلاب همين طرح و همين نقشه را در صدد بود و در نظر گرفت. منتها در مورد انقلاب ما در طول اين هجده سال، حتّى يك پديده به وجود نيامد كه بتواند جبهه دشمن را خرسند و اميدوار كند. من يك وقت در زمان رياست جمهورى، با يكى از كسانى كه در رأس يك مجموعه انقلابى بود و در دنيا جزو سياسيّون معروف است - كه نمى‏خواهم اسم بياورم - در كشور خودش ملاقات كردم. او يك كار منافى با دعويهاى انقلابى و ايده‏ها و حرفهاى خودش انجام داده بود.

من از او پرسيدم: شما چطور و با چه منطقى اين كار را انجام داديد؟ خنديد و گفت: اين، تاكتيك است (!) گفتم: انسان تا وقتى مى‏تواند تاكتيك را قبول كند كه خطّ مشى را به‏كلّى دگرگون نكند؛ شما خطّ‌ مشي‌تان را عوض كرده‏ايد. همين هم بود؛ خطّمشى و جهتشان به‏كلّى عوض شده بود؛ اما آن آقا به حساب تغيير تاكتيك مى‏گذاشت! مى‏گفت: من مانور مى‏كنم، من تاكتيك به خرج مى‏دهم و عمل مى‏كنم(!)

اين چطور تاكتيكى است كه انسان دشمن را بر خودش مسلّط كند! آيا اين اسمش تاكتيك است كه حرفهاى خودش را پس بگيرد و جهتش را به‏كلّى عوض كند؟! از اين طور چيزها در كارنامه آن انقلاب‌ها ديده مى‏شد. دشمن را به طمع مى‏انداخت، دشمن هم اميدوار مى‏شد، كمين مى‏كرد، موفّق هم مى‏شد؛ كما اين كه تقريباً در همه‏جا موفّق شدند.

تاكنون اين انقلاب از خود چهره‏اى نشان نداده كه دشمن را بتواند اميدوار كند
  

در مورد انقلاب ما، حضور امام، آن انسان بصيرِ بيناىِ بى‏ملاحظه در رعايت احكام الهى، با ملاك قراردادن حكم خدا و حلال و حرام شرعى، مانع شد كه در طول آن ده سال، اندك گرايشى به دشمن نشان داده شود. بعد از رحلت امام هم به فضل پروردگار تلاش شده است همين‏طور باشد.

يك وقت ممكن بود در چيزهايى نسبت به بعضى از اشخاص، دشمن خيال كند كه مثلاً توانسته است يك چهره خودى پيدا كند؛ اما ديرى نگذشته كه دشمن فهميده اشتباه كرده است. تاكنون به فضل پروردگار اين انقلاب از خود چهره‏اى نشان نداده است كه دشمن را بتواند اميدوار كند؛ اما دشمن همچنان كمين گرفته است؛ اين را بايد همه بدانند.

توسّل و ارتباط قلبى با پروردگار، تضمين كننده استحكام و اقتدار نيروهايى مذهبي است

 

چيزى كه مى‏تواند انقلاب و جهت‌گيرى عظيم اين ملت و راهى را كه او به سوى صلاح و فلاح و عزّت و رضاى الهى و سعادت دنيا و آخرت خود مى‏پيمايد، پايدار كند، عبارت است از هوشيارى و آمادگى و روحيه پاسدارى. اين روحيه پاسدارى، متوقّف به آن جنبه معنوى است.

اين توجّه و توسّل و ارتباط قلبى با پروردگار عالم، تضمين كننده استحكام و اقتدار نيروهايى است كه مى‏خواهند هميشه در مقابل آن جبهه بايستند و مقاومت كنند. جز اين راهى وجود ندارد.

نبايد اجازه داد هواهاى نفسانى و منافع مادّى و خواست‌هاى حقير، خطّ زندگى انسان را معيّن كنند

 

اگر اين رابطه با خدا ضعيف شد، هوسها بر انسان غالب گرديد و اين هوسها توانستند جهت‌گيرى را تنظيم كنند، آن‏گاه قدرت مقاومت در برابر جبهه دشمن هم ضعيف مى‏شود البته هر انسانى گاهى در معرض اهواءِ خود است. اين چيزى نيست كه بشود انسانها را به‏كلّى از آن بركنار كرد.

آنچه مهم است، اين است كه اجازه داده نشود هواهاى نفسانى و منافع مادّى و خواست‌هاى حقير، خطّ زندگى انسان را معيّن كنند؛ راه زندگى را جلوي پاى انسان بگذارند؛ در زندگى انسان، تعيين‏كننده شوند و راه را عوض كنند.

ممكن است كسي اهل ذكر و دعا باشد ولي نتواند خلقيات فاسد را ريشه‌كن كند
 

 آنچه كه آسيب‏پذيرى را در اين زمينه كم مى‏كند، همان مسائل معنوى و اخلاقى و دعا و ذكر و توجّه و تهذيب نفس و خودسازى باهواهاى خود و مبارزه كردن با اخلاق فاسد در خود است.

اى بسا كسانى كه از لحاظ توجه و ذكر و دعا، اهل اين چيزها هم هستند، اما نتوانستند خُلقيّات فاسد چون خودخواهى، خودپسندى، بخل، حرص، حسد، بددلى، بدبينى، بدخواهى نسبت به اين و آن را در خودشان ريشه‏كن كنند، يا از تأثير آنها در رفتارهاى خودشان جلوگيرى نمايند.

درست نقطه مقابل آن، بهشت اخلاقى‏اى است كه اسلام براى انسانها تصوير كرده است. اسلام خواسته است انسانها نسبت به هم مهربان، به سرنوشت هم شديدا علاقه‏مند و دلبند و دلبسته، به مصالح هم علاقه‏مند، از رنج‌ها و اشتباهات يكديگر متأثّر و متأسّف باشند، يكديگر را دعا كنند، با يكديگر با مرحمت رفتار كنند؛ «و تواصوا بالمرحمه»

بدترين صفات در انسان، محور قرار دادن خود و مصالح مادّى خود است
 

 اين دست دوستى، پيوند عاطفى، ارتباط محبّت‏آميز ميان برادران، ميان دوستان، ميان خواهران، ميان آحاد ملت اسلامى، خيرخواهى، خيرانديشى، اينها صفات بسيار برجسته و ممتازى است؛ اينها را بايد در خود تقويت كرد.

بدترين صفات در انسان اين است كه انسان خود و مصالح مادّى خود را محور قرار دهد و حاضر باشد كه به خاطر ارضاى يك حسّ شخصى و يك خواست شخصى، انسانهاى بى‏شمارى را در معرض تلف و بدبختى قرار دهد. خدا بايد اين را علاج كند و اين ريشه‏ها را از دلهاى ما بكنَد كه در خود اين دعاها هم اين معانى هست.

ائمه‌اي كه حضورشان در صحنه‏هاى مبارزات از همه بارزتر است، دعايشان هم از همه بيشتر است
 

 عجيب اين است كه اگرچه از همه ائمه (ع) تا آن جايى كه در ذهنم هست تقريباً دعاهايى مأثور است و ادعيّه‏اى به ما رسيده است، اما بيشترين و معروفترين دعاها از سه امام است. يكى اميرالمؤمنين (ع) است كه دعاهايى مثل دعاى كميل و دعاهاى ديگر از آن بزرگوار رسيده است، كه يك عالَم و غوغايى است. بعد ادعيه مربوط به امام حسين عليه‏السّلام است، كه همين دعاى عرفه مظهر آنهاست. اين دعا، واقعاً دعاى عجيبى است. بعد هم امام سجاد عليه‏السّلام است كه فرزند و پيام‏آور عاشورا و مبارز در مقابل كاخ ستم يزيد است.

اين سه امامى كه حضورشان در صحنه‏هاى مبارزات از همه بارزتر است، دعايشان هم از همه بيشتر است؛ درسشان در خلال دعا هم از همه بيشتر است. آن وقت شما همين خصوصيات اخلاقى را در صحيفه سجاديّه نگاه كنيد.

توصيه به مأنوس بودن با صحيفه سجاديه
 

 من به يكايكِ شما عزيزان توصيه مى‏كنم تا آن‏جا كه مى‏توانيد، با صحيفه سجاديّه مأنوس شويد؛ كتاب بسيار عظيمى است. اين كه گفته‏اند زبور آل محمّد، واقعاً همين طور است؛ پُر از نغمه‏هاى معنوى است، دعا و درس است؛ هم درس اخلاق است، هم درس علم‏النّفس است، هم درس امور اجتماعى است.

در صحيفه سجاديه ملاحظه كنيد: «الّلهم انى اعوذ بك من هيجان الحرص و سورة الغضب ... والحاح الشهوة» يعنى يكى‏يكى اين خصوصيات معنوى و اخلاقى و اين ريشه‏هاى فاسدى را كه در نفس ما هست، در زبان دعا به ما معرفى مى‏كند.

شما بايد علاج اينها را هم از خدا بخواهيد. وقتى كه با خدا راز و نياز مى‏كنيد، از جمله چيزهايى كه مى‏خواهيد، علاج همين مشكلات درونى و نفسانى است. آن جامعه‏اى كه حداقل مجموعه بزرگى از آن با اين خصوصيات پرورش پيدا كند، همان جامعه‏اى است كه هيچ ترفندى در آن كارگر نخواهد شد.

توسل بايد با معرفت و درك باشد
  

اگر در اين جامعه، توجّه و توسّل همراه با معرفت باب شود، نه توسّلِ على‏العمياء، نه توسّلِ بدون معرفت و بدون درك و معناى صحيح توسّل الى‏اللَّه كه قرآن و روايات و ادعيه و نهج‏البلاغه به ما توصيه مى‏كنند، رواج يابد.
 

اين جامعه، جامعه‏اى است كه هر گونه دشمن مستكبرى بايد حقيقتاً از آن بيمناك باشد؛ بايد نسبت به جذب و هضم آن نااميد باشد؛ بايد بداند كه تا روح اسلام، تا معنويّت اسلام، تا تعبّد به اسلام و عقيده به اسلام در جامعه هست، هيچ عاملى نمى‏تواند اين ملت و اين جامعه را از صراط مستقيم انقلاب اسلامى منحرف كند. /انتهاي پيام/