رضاخان براي اعمال بي عفتي و فحشا هزاران نفر را در مسجد گوهرشاد به خاك و خون كشيد

گروه دين و انديشه «خبرگزاري دانشجو»؛ قيام مسجد گوهرشاد زماني شكل گرفت كه رضاخان دين ستيزي را به اوج خود رسانده و درصدد بود تا سنت هاي مذهبي و قوانين الهي را محو و نابود كند و فرهنگ غربي را بجاي آن بنشاند.

 

اين واقعه همانند ديگر وقايع تاريخي ريشه هايي داشت. رضاخان براي رسيدن به قدرت در ابتدا از مذهب و مظاهر آن طرفداري مي كرد ولي پس از اينكه به سلطنت رسيد درصدد حذف مذهب برآمد. او با اقداماتي همچون نظام اجباري، ممنوعيت ازدواج پسر و دختر كمتر از 18 سال و متحدالشكل كردن لباس و كشف حجاب، روحانيون و مردم را بر ضد خود تحريك كرد.

در سال هاي 1305 و 1306 استعمار جهت پياده كردن نقشه هاي شوم خود، رضاخان را از ايران، آتاترك را از تركيه و امان الله خان را از افغانستان به اروپا فراخواند و طي يك سفر سياحتي- تفريحي، مغز آنان را شستشو داده و سپس جهت اجراي مقاصد شوم خود آنان را به كشورهاي اسلامي برگرداند تا‌ آرام آرام سنگر حجاب را نابود كنند.

 

اما به سبب برخورد قاطع مردم و رهبري موفق روحانيت، طرح حجاب زدايي از زنان مسلمان ايران به تعويق افتاد. در پي تهاجم فرهنگي رژيم مزدور پهلوي به حجاب و پوشش زن مسلمان به پشتوانه استعمار غرب مراجع بزرگ تقليد ايستادند، و موضع صريح خويش را بيان كردند.

 

در همين راستا علما و روحانيون مشهد، طي جلساتي پنهاني تصميم گرفتند با اين حركت رضاخان مقابله كنند در يكي از اين جلسات پيشنهاد شد آيت الله حسين قمي به تهران برود و در مرحله اول با رضاخان مذاكره نمايد وقتي آيت الله قمي به تهران ‌آمد، بلافاصله از سوي حكومت دستگير و ممنوع الملاقات شد.

 

ساير روحانيون نيز در مساجد و مجالس، به آگاه كردن مردم پرداختند مسجد گوهرشاد از جمله مكان هاي تجمع مردم بود.

 

آيت الله شيرازي در قسمتي از خاطرات خود مي گويد:

 

«به مرحوم آيت الله قمي گفتم: اين مرد گوشش از تلگرام ها پر است اگر اثري داشته باشد، حركت خود شماست بايد به تهران برويد و با او ملاقات نموده و به او بگوييد من همان كسي هستم كه هر وقت به مشهد مقدس مي آمدي و سعي مي نمودي با من ملاقات نمايي، نمي پذيرفتم؛ اما امروز با پاي خودم به تهران آمده ام چون حساب اسلام در كار است و بايد از اسلام و نواميس اسلام دفاع نماييم.»

 

 

ريشه هاي اصلي و بلند مدت قيام، دسته كم در طول يك دهه سلطنت رضاخان و اجراي سياست مذهب ستيزي و دين گريزي نيرويي كه درصدد غربي كردن ايرن بود، شكل گرفت؛ اما قيام مسجد گوهرشاد علت آني نيز داشت و آن، گرفتاري آيت الله قمي در تهران و محاصره وي بود.

 

وقتي اين خبر در فضاي پرالتهاب سياسي و مذهبي مشهد پيچيد، تعادل رواني افكار عمومي در شهر برهم ريخت كه واكنش هاي متفاوتي را به دنبال داشت.

 

 

در همان بحبوحه واعظ جواني به نام بهلول كه در جنوب خراسان سخناني بر ضد حكومت بيان كرده بود، وارد صحن گوهرشاد شد و بر روي منبر، با تحريك نواب احتشام رضوي، سخناني بر ضد حكومت گفت از جمله اينكه؛ «مردم! دختر نه ساله حرام و زن فاحشه حلال» كه اشاره به قانون منع ازدواج دختر و پسر كمتر از 18 سال است.

 

ورود بهلول به مشهد را مي توان لحظه شروع قيام لحاظ كرد؛ زيرا با ورود او بر سرعت شكل گيري تحولات افزوده شد.

زماني كه بهلول جوي عليه حكومت بوجود مي آورد، نيروهاي رضاخان تلگرافي به تهران زدند كه بهلول نامي در مسجد گوهرشاد بر خلاف حكومت قيام كرده، تكليف چيست؟ جواب، اول صبح جمعه با اين عبارات رسيد: بهلول كيست؟ مسجد چيست؟ آتش بار...

 

اگر چه نام بهلول با واقعه گوهرشاد گره خورده و نقش او را در تهييج و تجمع مردم نمي توان انكار كرد اما زمينه هاي اين قيام از قبل فراهم شده بود و علماي مشهد در نشست ها و جلسات خود، مقابله در برابر اقدامات رضاخاني را هشدار داده بودند.

به همين خاطر نقش بهلول را نمي توان نقش اصلي در نظر گرفت؛ زيرا وي قبل از قيام نقش چنداني در جلسات و تصميم گيري هاي روحانيون خراسان نداشت و در حقيقت زماني وارد معركه گرديد كه تمام زمينه ها مهيا شده بود.

 

مي توان گفت؛ شيخ بهلول آتشي را بر انبار باروت زد حتي در جريان قيام نيز كنترل اوضاع بطور كامل از دست او خارج بود و خودش به اين موضوع در خاطراتش اعتراف كرده است.

 

 

جنبه ديگر اين قيام مي تواند اين باشد كه چون اسدي (نائب التوليه آستان قدس) مي خواست نظري را كه در مورد متحدالشكل كردن لباس به رضاخان داده بود در هر صورتي به كرسي بنشاند، اظهار داشت: «براي انجام اين كار در شهر مشهد، نبايد متوسل به زور شد.» به همين خاطر بود كه اين بلوا را به وجود آورد.

 

وقتي دستور كشف حجاب و متحدالشكل كردن لباس براي اسدي آمد، عذر آورد كه «اينجا ارض مقدس است، مركز علم است نمي شود اينجا را تغيير داد.»

 

اسدي تا سه بار در مقابل اين دستور مقاومت كرد اما در نهايت رفت خدمت آقاي قمي چون اين برنامه هم سرنگرفت، اسدي نواب احتشام رضوي را با اينكه جزء آستانه بود وسيله اي قرار دارد و از طريق او انگيزه اي درست كرد كه او برود به مسجد گوهرشاد و آن انقلاب را راه بياندازد.

 

نجات درباره بهلول گفته است: «اسدي شبانه بهلول را خواست، فرداي آن روز بهلول به منبر رفت.»

 

وي در آخرين بخش از اظهاراتش درباره سازوكار اين توطئه تاكيد مي كند: «حتي نقل مي كردند اسدي دستور داده بود كه تمام اجاره داران املاك آستانه كه در روستاهاي اطراف مشهد بودند، هم بيايند در مسجد گوهرشاد و شركت جويند اما محرمانه (قيام گوهرشاد ص 87)»

 

مصباح الهدي يكي ديگر از علماي وقت مشهد ضمن اشاره به اخلاف اسدي با پاكروان مي گويد: «اسدي براي اينكه به رضاخان بفهماند سخن او درباره لزوم اجراي تدريجي قانون اتحاد شكل لباس و... درست تر است، با بهلول تماس مي گيرد و به او مي گويد قانون مذكور را اجرا كند و بر تو كه يك مسلمان هستي شايسته است ساكت نشيني»

 

 

البته اين وجه از ماجرا موثق نبوده و نمي شود به آن استناد كرد؛ زيرا امام خميني (ره) در مورد اين قيام مي فرمايد: آنكه قيام كرد بر ضد اين قدرت ها روحانيون بودند... مشهد قيام كرد... حبس كردند اينها را، تبعيد كردند اينها را. در تمام اين پنجاه سال، آنكه قيام كرد بر ضد اينها، علما بودند و لاغير، ملت هم همراه اينها بودند.»

و سرانجام رضاخان مزدور، به حمايت انگليس خبيث براي اعمال فرهنگ بي عفتي و فحشاي غرب، بين 2 تا 5 هزار نفر از مومنين را در مسجد گوهرشاد به خاك و خون كشيد./انتهاي پيام/