آيت‌الله كاشاني رابطه معنوي ميان دين و سياست برقرار كرد

گروه دين و انديشه «خبرگزاري دانشجو»؛ حادثه حماسي و بزرگ قيام مردمي 30 تير، از اين قرار بود كه پس از برگزاري انتخابات مجلس هفدهم و تشكيل مجلس جديد، مصدق مطابق سنت پارلماني استعفا كرد، سپس بدون هيچ مخالفتي از مجلس شورا و مجلس سنا راي اعتماد گرفت.

25 تير 1331، مصدق براي بحث درباره تركيب هيئت جديد دولت به دربار رفت. مطابق قانون اساسي مشروطه وزير جنگ بايد توسط نخست وزير تعيين مي شد، اما تا آن روز روال به اين شكل بود كه شاه چنين اجازه اي را به نخست وزير نمي داد.

مصدق آن روز در ديدار با شاه در خواست خود را مطرح كرد و مي خواست تعيين وزارت جنگ را از شاه بگيرد تا دخالت دربار در آن كم شود و كارها در جهت صلاح كشور پيشرفت كند. شاه نيز با خشونت در پاسخ به آن گفت: «پس بگوييد من چمدان خود را ببندم و از اين مملكت بروم» و مصدق نيز استعفاي خود را به شاه داد.

بعد از اين ماجرا شاه، احمد قوام را به عنوان نخست وزير معرفي كرد .قوام نيز روز 27 تير اعلاميه شديداللحني با عنوان «كشتيان را سياستي دگر آمد» صادر كرد كه در آن به اين مطلب اشاره شده بود كه: بگذاريد من با فراغ بال شروع به كار كنم، واي به حال كساني كه در اقدامات مصلحانه من اخلال كنند و در راهي كه در پيش دارم، مانع تراشند يا نظم عمومي را بر هم بزنند، در اين صورت آشوبگران با شديدترين عكس العمل از طرف من روبرو خواهد شد.

در چنين شرايطي كه مصدق بدون ذره اي مقاومت انزوا گزيده بود، آيت الله كاشاني بمنظور نجات جنبش مردمي، يك تنه به ميدان آمد و به مقابله با شاه و قوام پرداخت و در واكنش به مخالفت مجلس سنا در تاييد ادامه زمامداري دكتر مصدق، اعلاميه شديداللحني صادر كرد و مردم را به مبارزه دعوت كرد.

آيت الله كاشاني طي اين اعلاميه خطاب به قوام چنين گفت: «احمد قوام بايد بداند در سرزميني كه مردم رنجيده آن پس از سال ها رنج و سختي شانه از زير بار ديكتاتوري بيرون كشيده اند، نبايد اختناق افكار و عقايد را اعلام و مردم را به اعدام دسته جمعي تهديد كرد...»

در نتيجه مصدق به لطف اراده و رهبري كاشاني و مقاومت مردم به سمت نخست وزيري برگشت. علل اين قيام را مي توان بدين گونه بيان كرد كه صدور اعلاميه پر طمطراق قوام، بگومگوها زيادي را به دنبال آورد و مخالفت بسياري را برانگيخت تا آنجا كه در اعلاميه آيت الله كاشي آمده است كه «احمد قوام، عنصري كه در دامان ديكتاتوري و استبداد پرورش يافته و تاريخ حيات سياسي او پر از خيانت و ظلم و جور است..»

علت ديگر، اشتباه قوام بود كه تصميم به توقيف آيت الله كاشاني گرفت اين تصميم در حالي بود كه هنوز مجلس منحل نشده بود و آيت الله كاشاني در سمت نمايندگي مجلس مصونيت داشت. اين اقدام قرار بود 4 بعدازظهر 20 تير علمي شود، اما ساعاتي قبل از آن راديو لندن خبر توقيف را افشا كرد و بلافاصله از دربار پيغام رسيد كه از توقيف صرف نظر شود بدين ترتيب پرده از كار قوام بر افتاد و درماندگي او در مقابله با اوضاع بر همه روشن گشت.

البته دليل اصلي كه قيام را به نتيجه رساند، همان جان فشاني مردم و همين طور تهديد شاه از طرف آيت الله كاشاني و فعاليت و تماس‌هاي مكرر نمايندگان جبهه ملت بود.

اين نكته را هم نبايد از ياد ببريم كه نزديكي و وحدت نيروهاي مذهبي و ملي كه دغدغه استقلال، حفظ حاكميت ملي و قطع دست بيگانگان از امور داخلي كشور را داشتند، باعث به صحنه آوردن انبوه مردم و سقوط دولت‌هايي شد كه در برابر اراده ملت ايستادگي مي كردند.

اين قيام نشان داد كه ملت مسلمان ايران همواره گوش به فرمان علما و مراجع ديني بوده و اين ارتباط متقابل به خلق نيرويي ريشه دار و پرتوان با تكيه به معنويت در جامعه ايران منجر شده است كه توانايي انجام تحولات بزرگ را در اختيار خود دارد اين نتيجه شايد به اين خاطر باشد كه روحانيت و علما نمي توانند در برابر مسائل حساس و بنيادين در اجتماع، بي تفاوت باشند.

برهمين اساس آيت الله كاشاني در قيام 30 تير، رابطه معنوي ميان دين و سياست برقرار كرد و بعنوان يك روحاني در عرصه مبارزه با استعمار وارد شد تا تاثيرگذاري حضور روحانيت در جامعه را به نحو مطلوبي نشان دهند.