جايگاه نماز جمعه در جامعهسازي اسلامي
گروه دين و انديشه «خبرگزاري دانشجو»؛ حجت الاسلام نعيميان در گفتوگوي تفصيلي با «خبرگزاري دانشجو»، در تبيين نقش نماز جمعه در جامعهسازي حكومت اسلامي گفت: به منظور تعيين جايگاه نماز جمعه ضروري است در خصوص روند تكوين جامعه اسلامي نگاه كلاني در رويكرد اسلام به قدرت و جامعه داشته باشيم؛ چرا كه براي جامعهسازي نميتوان نماز جمعه را به تنهايي مورد بررسي قرار دارد، بلكه بايد كليت حركت جامعه اسلامي بررسي شود.
اولين گام جامعهسازي؛ تبليغ آموزههاي دين مبين اسلام
عضو هيئت علمي موسسه آموزشي و پژوهشي امام خميني (ره) با اشاره به نحوه حركت پيامبر اكرم (ص) گفت: گام اولي كه پيامبر (ص) در عرصه فعاليت ديني در جامعه برداشتند تبليغ آموزههاي دين مبين اسلام بود.
وي ادامه داد: هنگامي كه تبليغ اسلام موثر واقع شود، بتدريج جمعيت اسلامي شكل ميگيرد؛ البته اگر زمينهاي براي قدرت و حكومت اسلامي وجود نداشته باشد، با وجود شكل گيري جمعيت اسلامي، مسلمانان مجبور ميشوند از جامعه شرك آلود - همچون مكه در زمان پيامبر (ص) - مهاجرت كنند.
نعيميان گفت: با هجرت مسلمانان به مدينه، چون سرزمين اسلامي در اين شهر ايجاد شده بود، بتدريج قدرت اسلامي توسعه يافت و حكومت اسلامي شكل گرفت.
راهاندازي محافل ديني بهمنظور رشد جمعيت اسلامي
عضو هيئت علمي موسسه آموزشي و پژوهشي امام خميني (ره) در ادامه افزود: پس از تشكيل حكومت اسلامي ضروري است اقداماتي صورت بگيرد تا جمعيت اسلامي رشد يابد؛ يكي از اين تدابير، راهاندازي محافل ديني است، چرا كه با افزايش جمعيت جامعه اسلامي، برخوردها و تعاملات سياسي با دنياي حاكم آغاز، و بتدريج جامعه ساده از پيچيدگيهايي برخوردار ميشود.
وي گفت: با توجه به اينكه هدايت ذهني و عمومي جمعيت اسلامي بسيار مهم است، براي هدايت جامعه در دنياي پيچيده، برقراري نظم و انسجام دروني جامعه ديني، حفظ استقلال دروني و بيروني اين جامعه و نيز توسعه فعاليتها، به اقدامات و برنامهريزيهاي مختلفي نياز است، بنابراين وجود محافلي چون مساجد محلي، شهري و ساير محافل ديني در سطح جامعه ضروري به نظر مي رسد.
وجود محافل پراكنده جامعه را دچار كثرت ميكند
نعيميان ادامه داد: وجود چنين محفل پراكنده به دليل وجود كثرتهاي بي شمار، جامعه را دچار گسست ميكند، بنابراين ضرورت ايجاد فضايي كه همه اين محافل در آن به وحدت برسند، احساس ميشود.
عضو هيئت علمي موسسه آموزشي و پژوهشي امام خميني (ره) گفت: شأن نماز جمعه اين است كه محافل مختلفي كه به طور طبيعي و به اقتضاي تكثر جامعه ايجاد شدهاند را در يكجا جمع كند و يك برنامه واحد و منسجمي ارائه دهد.
وي گفت: البته در جامعه اسلامي براي مقاطع زماني ميان مدت نيز برنامههايي چون نماز عيدفطر، نماز عيدقربان و موارد اينچنيني لحاظ شده است كه كاركرد ويژه و خاص خود را دارد، ولي نماز جمعه وحدت اجتماعي- ديني جامعه را به صورت منظم به نمايش ميگذارد و آن را تعميق ميدهد.
نعيميان گفت: در زمان طاغوت چنين برنامه ديني- سياسي موضوعيت نداشت؛ البته برخي از بزرگان چون آيتالله اراكي در برخي مناطق به اقامه نماز جمعه ميپرداختند، حتي در زمانهاي گذشته، خود پادشاهان افرادي را به عنوان امام جمعه مننصوب ميكردند، ولي اين مسئله در زمان پهلوي به صورت عمده از دست رفت و پس از پيروزي انقلاب اسلامي، احياي اين نماد منجر به انسجامبخشي تحولات انقلابي و بصيرت آفريني انقلابيون شد.
ميتينگهاي سياسي لزوماً در چارچوب ديني تعريف نميشد
عضو هيئت علمي موسسه آموزشي و پژوهشي امام خميني (ره) ادامه داد: انقلاب اسلامي در سال 57 براساس خواست مردم مذهبي ايران رقم خورد، ولي گام بعدي آن كه حفظ و تثبيت انقلاب است و چه بسا از تأسيس آن مهمتر، از طريق تشكيل محافلي كه برخاسته از دين است، ميسر خواهد شد.
وي گفت: در آن دوران، به منظور انسجام بخشي جامعه اسلامي ميتوانستيم ميتينگهايي راه بيندازيم، ولي مشاهده شد كه جريانهاي غيرديني نيز چنين جلساتي داشتند؛ چرا كه برگزاري ميتينگهاي سياسي لزوماً در چارچوب ديني تعريف نميشود.
نعيميان ادامه داد: اگر در جامعه اسلامي بتوانيم برنامهاي كه خاص جامعه ديني است، داشته باشيم، تاثيرگذاري آن نيز برجستهتر خواهد بود؛ با توجه به اينكه در ابتداي انقلاب هدايت و جهتدهي انقلابيون بسيار جدي بود، نماز جمعه بستر مناسبي براي انسجامبخشي امت اسلامي ايفا كرد.
نماز جمعه عامل برقراري ارتباط منسجم و منظم روحانيت و مرجعيت فعال با بدنه انقلاب است
عضو هيئت علمي موسسه آموزشي و پژوهشي امام خميني (ره) گفت: نماز جمعه باعث ميشود ارتباط روحانيت، مرجعيت و مجتهدان فعال با بدنه انقلاب به صورت منسجم و منظم شكل بگيرد و از بروز بسياري از بحرانهاي پيش روي يك انقلاب نوپاي ديني جلوگيري كند.
وي ادامه داد: دشمن نيز به اهميت نماز جمعه پي برده كه به شهادت برخي ائمه جمعه در محراب اقدام كرده است و مي خواسته به اين ترتيب جلوي انسجام بخشي در جامعه اسلامي را بگيرد.
نعيميان گفت: نماز جمعه اعلام اين مسئله است كه دين از سياست جدا نيست و سياست و انقلابيگري بايد در چارچوب دين تعريف شود؛ همچنين اينكه، اگر فقط عدهاي خاص وارد عرصه سياست شوند و تنها اعلام حضور كنند، كافي نيست، بلكه حضور مطلوب در صورتي ايجاد ميشود كه در چارچوب ارزشهاي ديني باشد و با مشاركت آحاد جامعه صورت بگيرد.