نبوي: بازي با مفاهيم در تحليل علوم انساني، مشكل بزرگ اين حوزه است
به گزارش خبرنگار دين و انديشه «خبرگزاري دانشجو»، نشست «روش شناسي تحول علوم انساني» عصر روز گذشته با سخنراني حجت الاسلام سيدعباس نبوي، استاد حوزه و دانشگاه در محل نشستهاي بخش تحول علوم انساني نمايشگاه بين المللي قرآن كريم برگزار شد.
مشكل بزرگ علوم انساني، بازي با مفاهيم در بررسي و تحليل علوم انساني است
حجت الاسلام نبوي در اين نشست مشكل بزرگ علوم انساني را مسئله بازي با مفاهيم در بررسي و تحليل علوم انساني و مباني روز آن بيان كرد و افزود: جامعه اسلامي در اين جو و فضا به حالت ركود و خمودي مبتلا شده است.
وي ادامه داد: شرايط امروز جامعه در مسئله استعمال مفاهيم از شرايط 20 سال گذشته بهتر است و بسياري از كساني كه در سالهاي 1356 و 1357 الفاظ فراواني را در حوزه علوم انساني به كار مي بردند، واقعاً هيچ معنايي از آنها نمي دانستند.
اين استاد حوزه و دانشگاه در ادامه به مفيد بودن نقد در برابر حمله و تهاجم فكري جهان غرب اشاره كرد و بيان داشت: جامعه اسلامي براي دفاع از عقايد خود بايد حملههايي انجام دهد و در اين عرصه مجبور به استفاده از مفاهيم خاص در حيطه علوم انساني است، اما اين مسائل جنبه جامعه شناختي به معني نزاعهايي كه در سطح اجتماعي و تاريخي در جريان است، داشته و از ابعاد علمي به معني واقعي برخوردار نيستند.
حجت الاسلام نبوي گفت: استفاده از برخي مفاهيم مانند اينكه علوم انساني تجربي پوزتيويستي است و يا آمپريستي بدون اطلاع و علم به معناي اين مفاهيم بي فايده است.
وي در ادامه بيان داشت: در بحث روش شناسي تحول در علوم انساني، اگر براي استخراج علوم انساني از قرآن به اين شيوه عمل كنيم كه يك آيه بخوانيم و از آن حدود 10-15 مطلب استخراج كنيم، دچار تفكر ساده، بسيط و خام در اين حوزه شدهايم.
اين استاد حوزه و دانشگاه خاطرنشان كرد: با دقت در يك گزاره تجربي در مي يابيم كه براي رسيدن به اين گزاره و منتج شدنش دهها مرحله طي شده، اما متاسفانه وقتي با دنياي فراتر از تجربه؛ يعني دنيايي كه عالم حس را با عالم غير گره مي زند، مواجه مي شويم سطحي برخورد مي كنيم، مثلاً يك آيه قرآن مي خوانيم و 10 اصل تربيتي از آن استخراج مي كنيم، بدون اينكه توجهي به چگونگي اجراي اين امور، زمينه پياده شدن آن و مدل پذير بودن و يا نبودن آن داشته باشيم.
حجت الاسلام نبوي در ادامه با تاكيد بر اهميت خطابه افزود: اينكه در خطابهاي به بحث و بيان نكاتي پيرامون آيهاي بپردازيم و سپس نكات حاصل از بحث را علم اسلامي بدانيم، ساده سازياي بي معني است.
بازي با مفاهيم قرآني علم و انديشه نيست
وي در بيان اشكالات اساسي در بحث اسلامي كردن علوم انساني گفت: يكي از اشكالات مهم اين است كه تعداد زيادي از كساني كه دعوي پرداختن به مباحث علوم انساني- اسلامي را دارند، با مفاهيم قرآني بازي مي كنند كه اين كار بسيار اشتباه و خطرناك است و بي شك راهگشا نخواهد بود؛ چرا كه بازي با مفاهيم قرآني، علم و انديشه نيست.
اين استاد حوزه و دانشگاه در ادامه افزود: اشكال ديگر اين است كه براي قدم نهادن در عرصه بسيار گستردهاي به نام علوم اسلامي- انساني بايد از وادي علوم انساني موجود عبور كنيم؛ چرا كه در دنياي غرب بحثهاي فلسفه اجتماعي فراوني مطرح شده است، به عنوان مثال فرويد، حقيقتاً در عرصه روانشناسي كشفياتي داشته و اين نوع كشفيات در علوم انساني كم نبوده پس وقتي در اين عرصه ها حركت مي كنيم بايد اين اكتشافات را پشت سر گذاشته و به قله هاي آن برسيم و از اين قلهها عبور كرده و در انتها بحث علوم انساني- اسلامي را آغاز كنيم.
دانشمندان مسلمان علوم اسلامي- انساني را شوخي مي گيرند، اما غربيها آن را جدي تلقي مي كنند
حجت الاسلام نبوي ادامه داد: اگر در جمهوري اسلامي بحثهاي علوم اسلامي- انساني را شوخي بگيريم و به بحثهاي سياسي و اجتماعي تبديل كنيم و از جنبههاي علمي آن مغفول بمانيم، مطمئن باشيد استاد دانشگاه منچستر اين مسئله را كاملاً علمي تلقي كرده و به بررسي آن مي پردازد.
وي با اشاره به اينكه ورود به عرصه علوم انساني بدون نزديك شدن به فضاي آنچه كه تا امروز بعنوان علوم انساني شناخته شده است، امكان پذير نمي باشد، افزود: اين بسيار عجيب است كه بسياري از مدعيان پرداختن به علوم انساني- اسلامي حتي به سنت تفكر فلسفي مراجعه نيز نمي كنند.
اين استاد حوزه و دانشگاه در ادامه با اشاره به پشت سر گذاشتن سه مرحله انسان شناسي و انديشه ورزي درباب انسان گفت: اين مراحل عبارتند از؛ اول تعقلي محض؛ كه اين تفكر ريشه در آراي فلاسفه يونان داشته و در فلسفه اسلامي اثر بسيار گستردهاي گذاشته است؛ دوم، اخباري گري مستند به ظواهر كتاب و سنت؛ تفكري كه سعي در استنتاج يك نوع مفاهيم شكلي از مفاهيم قرآني و روايي داشته است و سوم نيز تفكر غربي؛ تفكري كه دين را كنار گذاشته و همه چيز را از راه تجربه دنبال كرده است.
حجت الاسلام نبوي در ادامه يكي ديگر از مشكلات روش شناسي در عرصه اسلامي كردن علوم انساني را ورود در حوزه اسلامي كردن علوم انساني بدون تسلط و توان كافي براي پرداختن به عرصههاي مختلف پشت سر بيان كرد.
وي افزود: يكي ديگر از مشكلات روش شناسي در حوزه علوم انساني اين است كه به طور كلي اساتيد دانشگاه نسبت به نزديك شدن مفاهيم قرآني و نظريه پردازي در اين حوزه دچار سردرگمي هستند؛ يعني اساتيد دانشگاه غالباً يك نوع روش شبيه روش تجربي دارند، اما مسئلهاي را در مطالعات قرآني دنبال نمي كنند و از طرفي ديگر حوزويان مفاهيم لازم در اين عرصه را دارند، اما نمي دانند چگونه الگو بگيرند.
علم در حوزه مطالعات انساني ناخودآگاه از حالت تك وجهي بيرون آمده
اين استاد حوزه و دانشگاه در ادامه گفت: علم در حوزه مطالعات انساني به طور ناخودآگاه از حالت تك وجهي بيرون آمده است؛ يعني امروزه هيچ روانشناسي صرفاً تعقلي نمي تواند ابعاد مختلف روان انسان را تفسير كند و يا صرفا مبتني بر ظواهر آيات و روايات، منهاي علوم تجربي جوابگوي نيازهاي روان و تن انسان باشد، به تعبيري روانشناسي قرآني بايد كاربردي (كلينيكال) شود و براي كلينيكال شدن بايد مدل درمان داشته باشد.
حيات انساني بشدت چند وجهي شده است
وي در ادامه تاكيد كرد: بايد به اين نكته توجه كنيم كه حيات انساني بشدت چند وجهي شده است، بنابراين اگر تبيين ارائه شده نيز تك وجهي باشد، قطعا به نتيجه مطلوب نمي رسد.
حجت الاسلام نبوي گفت: خلائي كه در باب روش شناسي مشهود است، اين مي باشد كه روشن شناسي نيازمند رهاسازي و آزاد كردن مجالهاي نگرشها و اذهان در فضاهاي نيمه بسته است، به تعبيري ديگر بايد به نظريه پردازي قرنطينه شده بپردازيم.
اين استاد حوزه و دانشگاه در پايان از فضاي نامناسب در بررسي مباحث علوم انساني گلايه كرد و بيان داشت: بحث علوم انساني بيشتر تبديل به يك موضوع و حربه سياسي شده و اين درست نيست.