تدابیر هوشیارانه شهید آیت برای جلوگیری از تکرار انحرافات انقلاب مشروطه

گروه دین و اندیشه «خبرگزاری دانشجو»؛ دهه اول انقلاب شاید پرچالش ترین دهه انقلاب باشد و افراد مختلفی نیز نقش آفرینان این دهه می باشند یکی از چالشی ترین بازیگران این دهه که بحث های مهمی پیرامون وی وجود داشت دکتر آیت است.
 
شهید سید حسن آیت به تاریخ سوم تیر1317 در نجف آباداصفهان در خانواده ای روحانی- کشاورز پا به عرصه گیتی نهاد. او از جانب مادر نوه مرحوم آیت الله سیدعلی نجف آبادی از علمای بزرگ عصر خود در اصفهان محسوب می شد.

 

خانواده آیت در نهایت فقر و تنگدستی بسر می بردند و تنها راه گذران زندگی ایشان کشاورزی بود؛ به این ترتیب سید حسن از همان دوران کودکی طعم تلخ فقر را با پوست و گوشت خود لمس می کرد.

 

دوران ابتدایی و متوسطه را درشهرهای نجف آباد و اصفهان گذراند؛ از همان نوجوانی علاقه خاصی به مسایل سیاسی و اجتماعی داشته و اغلب هزینه مختصری را که بابت تهیه غذا در اختیار داشت، صرف خرید روزنامه و نشریات مختلف می کرد و با علاقه خاصی به مطالعه آنها می پرداخت و بریده حساس روزنامه را نیز جمع می نمود. جالب اینجاست که در آن زمان یعنی اواخر دهه 20 و اوایل دهه 30 آنهم در این سن و سال کمتر کسی دست به چنین کارهایی می زد.

 

 

ایام نوجوانیش (15سالگی) مصادف با یکی از مهمترین اتفاقات تاریخ معاصر کشور یعنی نهضت ملی شدن صنعت نفت بود. به دلیل خاستگاه مذهبی و تیزبینی و نگاه همراه با درایت به جرگه حامیان آیت الله کاشانی درآید. آیت خود از آن ایام چنین یاد می کند: «من ازهمان سالهای 1332 که روزنامه شورش به عنوان ارگان تبلیغاتی استعمارگران و به عنوان بزرگترین مدافع مصدق سنگین ترین اتهامات و فحش های رکیک را به آیت الله کاشانی می داد به مظلومیت این شخصیت مجاهد اسلامی پی بردم و راه اورا به عنوان راه اسلام وآزادی تشخیص دادم.»

 

دوران تحصیل در دانشگاه مقارن با ایام کودتای28 مرداد بود. وی دراین زمان نیز درخط آیت الله کاشانی بوده و در آن جو اختناق و سرکوب نیز دست از فعالیت به نفع آن مرحوم نکشید. به اذعان آیت در آن سالهای اوج اختناق و استبداد، این آیت الله کاشانی بود که به تنهایی علم مبارزه را بر دوش می کشید و در زمانه ای که مدعیان آزادی و استقلال به گوشه ای خزیده و یا تبدیل به عمله ظلم و ستم حکومت پهلوی شده بودند، در مقابل دستگاه جابرانه طاغوت ایستاد.

 

او به حکومت غیر قانونی زاهدی اعتراض کرد و نامه و تلگراف به مجامع بین المللی و به خصوص سازمان ملل به جهت ابطال انتخابات فرمایشی مجلس ارسال کرد؛ همچنین در برابر تجدید رابطه با دولت انگلیس و مبارزه در قضیه نفت و تشکیل کنسرسیوم مقاومت کرد.

 

مبارزه بی امان مرحوم آیت با جریان ملی گرایی و افشای خط نفاق، همواره او را دچار مشکلات عدیده ای می نمود. آیت ابتدا در سال 1337در دانشسرای عالی تهران در رشته تربیت معلم و در بخش ادبیات فارسی موفق به اخذ لیسانس گشت.

در ادامه به سال 1340 و با رتبه اول به اخذ فوق لیسانس در رشته جامعه شناسی از موسسه علوم اجتماعی دانشگاه تهران نایل آمد، اما به دلیل تسلط ملی گرایان در موسسه علوم اجتماعی از دریافت بورس تحصیلی و اعزام به خارج محروم ماند، ولی بلافاصله با قبولی در کنکور وارد دانشکده حقوق دانشگاه تهران شده و در سال 1345 موفق به اخذ مدرک لیسانس از دانشکده حقوق می شود.

 

 

مدتی نیز به عضویت حزب زحمتکشان در آمد و همراه با رهبر آن، دکتر مظفر بقایی به مبارزه علیه حکومت پهلوی و جریان ملی گرایی پرداخت. خود آیت اذعان دارد که ارتباط کاری وی با بقایی وحزبش تازمان حیات آیت الله کاشانی بوده است و بعد از آن به دلیل اختلافهای فکری و نظری که با وی داشته است از او  و حزبش جدا می شود.

 

بقایی و حزبش درفضای تهمت و توهین به آیت الله کاشانی جزو معدود افرادی بودند که لااقل درظاهر به ایشان احترام گذاشته وعلیه ایشان جبهه بندی نمی کردند. بقایی در ابتدا از یاران و دوستان نزدیک مصدق در جریان ملی شدن صنعت نفت محسوب می شد اما کم کم با آشکار شدن اختلافات از هم جدا شده و کار به فعالیت و دشمنی علیه یکدیگر منجر شد به طوری که بقایی در زمان حکومت مصدق به اتهام قتل سرتیپ افشار طوس دستگیر و زندانی شد.

 

شهید آیت مدتی را به دلیل فعالیت های سیاسی بر علیه رژیم دردهه 40 به دامغان تبعید شده و در دبیرستانهای آنجا مشغول تدریس شد، پس از گذران دوران تبعید به تهران بازگشته علاوه بر دبیرستانهای جنوب تهران در دانشگاه ملی (شهیدبهشتی) ، علم وصنعت، حوزه علمیه قم، مدرسه عالی قضایی قم ، مدرسه عالی لاهیجان و مدرسه عالی اراک نیز به تدریس می پرداخت.

 

 

شهید آیت از همان ابتدای حرکت امام خمینی با تمام قوا خود را در خط امام قرار داده و با استفاده ازامکاناتی که در اختیار داشت با تشریح اهمیت نقش روحانیت مجاهد در تاریخ هر چه بیشتر مردم را به حقانیت راه امام تشویق می کرد. در همین راستا اقدام به ایجاد یک گروه سیاسی و نظامی مخفی کرده و از این طریق توانست افراد شایسته بسیاری را در محور خط امام متمرکز کند. به طوری که همین گروه توانست در جریان انقلاب خدمات ارزنده ای ارایه دهد.

 

آیت پیرامون این گروه که به همراه دوستانش در سال 1345 ایجاد کرد می گوید: این تشکیلات اصل را بر ایجاد حکومت و نظام اسلامی ابتدا در ایران و سپس در سطح جهانی گذاشت و معتقد بود که تنها با تکیه بر این فکر و ایده یعنی جهان شمول شدن اسلام است که می توان مردم مسلمان کشورهای عقب نگه داشته شده را بسیج کرد .

 

در مرامنامه این تشکیلات آمده است: اسلام کاملترین دین و پاسخگوی کلیه احتیاجات انسانی در هر زمان و مکانی بوده و بهترین تضمین برای صیانت از ارزشهای مادی و معنوی بشریت است. دراصل دیگر آمده است: بدون در دست گرفتن قدرت سیاسی امکان استقرار حق و عدالت ممکن نیست و در دست گرفتن این قدرت در جوامعی که تحت سلطه دیکتاتوری است جز از طریق زور و انقلاب میسر نیست.    (درس هائی از تاریخ سیاسی ایران)

 

وی از همان روزهای ابتدایی اوج گیری انقلاب به مقابله با جریان جبهه ملی پرداخت و با توجه به اطلاعات و شناخت وسیعی که از پرونده رهبران جبهه ملی داشت افشاگریهای ارزنده ای درباره آنها نموده و نقش حقیقی آنان را به ملت معرفی نمود. او در رسوا کردن این خط انحرافی و خطرناک وابسته به آمریکا کوشش بی نظیری از خود نشان داد.

 

 

با پیروزی انقلاب به همراه شهید آیت الله دکتر بهشتی و سایر هم¬رزمان از موسسین حزب جمهوری اسلامی و عضو شورای مرکزی این حزب بود و از همان ابتدا به عنوان دبیر سیاسی حزب برگزیده شد.

 

آیت جلسات قبل از تاسیس حزب را اینگونه بازگو می کند: «موقعی که حزب جمهوری را داشتیم علنی پایه گذاری می کردیم قبل از انقلاب خوب سران حزب فکر می کردند پیمان و بازرگان و بنی صدر و سحابی و مدنی هم قابل همکاری هستند و حتی مطرح کردند، حاج سید جوادی و فلان. من از همان اول گفتم اینها نمی توانند با شما همکاری کنند اگر دعوتشان کنید به همکاری بیایند کار را از دست شما می گیرند و خراب می کنند و نمی گذارند. ولی آن موقع اینها قابل درک نبود مساله اما به تدریج که آمدند پیش برای اینها روشن شد.»   (شهروند امروز-سال سوم –شماره51-یکشنبه 2تیر87ص65)

 

آیت بیشتر معتقد به استفاده از نیروهای جوان بود و می گفت: چه اشکال دارد مثلا یک جوان 25 یا 30 ساله وزیر شود! البته ممکن است تجربه کمتری داشته باشد ولی صداقتش صد برابر بیشتر است و این برای ما ارزش دارد؛ زیرا همین افراد انقلاب کرده اند و همین ها می توانند آنرا پیش ببرند. همانطور که در اشغال سفارت آمریکا شاهد آن بودیم و می خواهیم توسط تشکیلات حزبی چنین نیروهای ناشناخته را جذب کنیم و به کار گیریم.

 

بعد از انقلاب تمام گروههای مخفی ما به صورت یک حزب واحد شروع به فعالیت علنی کرد و بیشتر سعی کرد که روی خط امام حرکت کند و ترجیح داد با مردم باشد البته نه اینکه با روشنفکران قطع رابطه کند ولی بیشتر به رای مردم که اکثریت بودند عمل می کرد و مردم هم از این مساله استقبال کردند.  (درس هائی از تاریخ سیاسی ایران)

 

در مرداد 58 در انتخابات مجلس خبرگان قانون اساسی به عنوان نماینده مردم استان اصفهان انتخاب شده و ماندگارترین و به یاد ماندنی ترین خدمات خود را تقدیم اسلام و انقلاب کرد.

 

آیت برای اولین بار نظریه مترقی ولایت فقیه نقش سازنده و با ارزش روحانیت مجاهد را به عنوان یک اصل اساسی در قانون اساسی وارد کرده و در ادامه با درایت والای خود مساله فرماندهی کل قوا را که در واقع اساس قدرت در کشور است را به طور قانونی و رسمی در اختیار رهبر انقلاب قرار داد. کوشش بی نظیر وی در رسمی کردن نهاد سپاه پاسداران در قانون اساسی و قرار دادن فرماندهی آن دراختیار رهبر انقلاب نیز از دیگر خدمات گرانبهای او به انقلاب است. که همه این تدابیر را به منظور جلوگیری از تکرار انحرافات انقلاب مشروطه می دانست.

 

 

مشروح مذاکرات مجلس خبرگان تدوین قانون اساسی به خوبی نقش مثبت و درخشان او را در تصویب این امور نشان می دهد. 

 

بخشی از سخنان آیت پیرامون این مباحث در مجلس خبرگان بدین شرح است: «من یکی از طرفداران و مدافع جدی این اصل (ولایت فقیه) هستم و شاید قبول نمایندگی این مجلس هم برای این بود که تا آنجایی که در قدرت دارم در گذاردندن این اصل کمک کنم، چون حکومت اسلامی را بدون این اصل مستقر نمی بینم، یعنی این اصل باید اجرا شود.

 

دلایل عقلی و نقلی بسیاری در مورد ولایت فقیه هست. دلایل نقلی اش در کتب فقه ذکر شده است. و آقای مراد زهی (مخالف) که اشاره کردند کتاب ولایت فقیه امام را خوانده اند و در آنجا ولایت امر مخصوص ائمه قلمداد شده است گویا بقیه کتاب را نخوانده اند که ایشان عیناً اشاره کرده اند که این ولایت امر در غیبت امام با فقهاست!

 

کتاب ولایت فقیه امام می گوید بعد از ائمه، فقها همه اختیارات را به عهده دارند. در مورد دلیل عقلی این مساله بدیهی است که برای امر حکومت که مهمترین امر است باید به متخصص عادل، باتقوا و کسی که در آن کار وارد است واگذار شود.

 

 

در 24 اسفند 1358 در اولین انتخابات مجلس شورای اسلامی با کسب 1346899 رای به عنوان نماینده مردم تهران انتخاب شد. در ایام قبل از انتخابات مجلس دفتر هماهنگی رئیس جمهور و در راس آن بنی صدر خواستار حذف نام آیت از لیست حزب جمهوری اسلامی شده و اعلام کرده بود که حاضر است هر 30 نفر معرفی شده از طرف حزب و گروههای ائتلافی را بپذیرد منوط به آنکه نام آیت در بین کاندیداها نباشد.

 

در دوسال و چند ماهی که آیت در سایه انقلاب اسلامی ایران زیست شبهات بسیاری از سوی دستگاه ضد انقلاب و جریان داخلی آنها یعنی منافقین در مورد او بوجود آمد؛ وی متهم به اجرای طرح های بقایی، پیگیری خط حزب زحمتکشان در جمهوری اسلامی بود.

 

 

اندکی بعد که روزنامه انقلاب اسلامی نوارهای آیت را  منتشر کرد و با غبار آلود کردن فضا آیت را متهم به توطئه و کودتا و اختلاف افکنی نمود و جو تا حدی بر علیه آیت شد که بسیاری از دوستان و نزدیکان آیت هم امکان دفاع از وی را نیافتند و شاید از مهمترین عللی که باعث همگام شدن برخی از اعضای جامعه روحانیت مبارز با اعضای جبهه ملی و نهضت آزادی در دادن رای منفی به اعتبار نامه دکتر آیت شد نیز ریشه در همین نوار و فضاسازی های ناشی از این نوار دارد.

 

مرحله بعدی برای مخدوش کردن وجهه آیت در زمان تصویب اعتبار نامه ها اجرا شد و مخالفان وی هر چه در کف داشتند رو کردند تا او را علاوه بر اتهامات گذشته متهم به فساد اخلاقی و حمایت از رژیم شاهنشاهی نیز کنند.

 

سرانجام روز موعود فرا رسید. در حالیکه کمتر از 40 روز ازجنایت هولناک و دهشتناک انفجار 7تیر وشهادت دوستان ویارانش در حزب جمهوری اسلامی نگذشته بود که پرستوی جامانده از قافله دلدادگان کوی دوست نیز به کاروان شاهدان کربلای سرچشمه پیوست.

 

چهارشنبه 14مرداد1360، ساعت 6:50 صبح هنگام خروج از منزل جهت عزیمت به محل کارش (مجلس شورای اسلامی) مورد آماج حدود 60 گلوله کین نفاق شده و در همان دم روح سترگش از قفس جان رها گشته و به سوی دلدارش عروج نمود.