آخرين حربه شاه، استفاده از اعتبار جبهه ملی بود

گروه دين و انديشه «خبرگزاري دانشجو»؛ شاپور بختيار، فرزند سردار عسگر بختیاری و نوه صمصام السلطنه بختیاری، در سال 1293 به دنيا آمد؛ تحصيلات متوسطه را در مدرسه فرانسوي بيروت سپري كرد و در سال 1316 براي ادامه تحصيل راهي پاريس گرديد.

 

دوران 8 ساله اقامت بختيار در پاريس، تاثيري عميق بر خلق و خوي او گذاشت؛ تاثيري که توانست هويت فرانسوي را بر هويت ايراني او غلبه دهد، تا اين‏که در سال 1318 با يک دختر فرانسوي ازدواج کرد.

بختيار عضو جبهه ملي دوم

بختيار پس از دريافت دکتراي حقوق از دانشگاه سوربن، در 1324 بدون همسر و سه فرزندش به تهران بازگشت و به حزب ایران که بعدها ستون فقرات جبهه‌ ملی شد، پیوست و تا آخر عضو آن باقی ماند، همچنين به حضور شاه جوان راه يافت و از آن پس مدارج ترقي را در ادارات دولتي پيمود و با جبهه‏هاي سياسي متمايل به غرب همکاري کرد.

پس از کودتاي 28 مرداد، به جرم همکاري با حزب توده دستگير و دو سال‌ونيم محبوس شد و در دهه 1340 به پاس خدماتش در جبهه ملي دوم، از مراحم خاص دربار برخوردار گرديد و مديريت تعدادي از شرکت‏هاي بنياد پهلوي را بر عهده گرفت.

استراتژی «فضای باز سیاسی» فرصتي براي انقلابيون

در سال 1355 هـ.ش شاه تحت فشار آمریکا و شرایط داخلی، ناشی از گسترش انقلاب اسلامی مجبور به اتخاذ استراتژی «فضای باز سیاسی» گردید. قصد او از این سیاست، غلبه بر مشکلات داخلی از رهگذر انجام برخی اصلاحات سیاسی و اجتماعی بود، اما نه تنها نتوانست اعتراض‌ها را کاهش دهد، بلکه فرصت مناسبی را برای گسترش خواسته‌های انقلابیون فراهم آورد.

عاملی اصلی شکست این سیاست، رهبری سازش‌ناپذیر امام خمینی (ره) و تصمیم قاطع ایشان مبنی بر سقوط رژیم سلطنتی بود؛ از سوی دیگر اجرای اصلاحات توسط کابینه‌هایی انجام می‌گرفت که به دربار وابسته بودند لذا در جلب اعتماد مخالفان ناتوان بودند.

عجز شاه از درك خواسته مردم و اتخاذ تصميمات ناكارآمد

شاه که از درک ریشه‌های اصلی نارضایتی مردم عاجز بود، تلاش کرد تا با تعویض سریع کابینه‌ها و وعده اصلاحات، بر بحران موجود غلبه نماید، اما این اقدامات نه تنها نتیجه مثبتی به بار نیاورد، بلکه به ناکارآمد شدن کابینه‌ها و در نتیجه تشدید بحران در آبان ماه 1357 منجر گردید.

شاه با روی کار آوردن یک کابینه نظامی در صدد بر آمد تا با قدرت نظامی بر بحران فایق بیاید، اما به دلیل عمیق بودن ریشه‌های نارضایتی مردم که به دنبال نفی مشروعیت رژیم و ساقط کردن آن بودند، کابینه یاد شده نیز نتوانست کاری از پیش برد.

استفاده از اعتبار جبهه ملی؛ آخرين حربه شاه

آخرین حربه شاه برای جلوگیری از روند پیروزی انقلاب اسلامی، تشکیل کابینه بختیار برای استفاده از اعتبار جبهه ملی بود. شکست شاه در واداشتن یکی از شخصیت‌های درجه اول جبهه ملی، به تشکیل یک دولت ائتلافی، سرانجام او را به سوی بختیار سوق داد؛ شخصیتی که نه تنها سرشناس نبود، بلکه محبوبیتی هم در میان مردم نداشت.

 

شاه در اواخر آذر 1357 بختیار را احضار کرد تا بیشتر با او آشنا شود ولی سخنی از نخست وزیری او به میان نیاورد، اما پس از ده روز در هشتم دی ماه 1357 بار دیگر بختیار را به حضور طلبید و مسئله تشکیل دولتی با نخست وزیری او را مطرح کرد.

 

در حالی که تمامی دوستان بختیار در جبهه ملی، با نخست وزیری وی مخالف بودند، وی نخست وزیری را پذیرفت.

بختیار از همان زمان ملاقات نخستش با شاه، امیدوار بود تا به منصب نخست وزیری دست یابد. از این روز 12 نفر از دوستانش را مأمور کرده بود تا تمامی پیشنهادات و قطع‌نامه‌هایی را که ظرف سال گذشته در تجمعات و میتینگ‌ها مورد بحث قرار گرفته بود، برایش فراهم آورند.

 

این گروه دوازده نفری نیز پس از یک هفته تلاش، تمامی مدارک موجود در این رابطه را در اختیار او قرار دادند. «بختیار» با مطالعه آنها دریافت که تمامی گروه‌های سیاسی موجود، در هفت مورد توافق دارند.

 

 

با چنین تدارکی، بختیار این امکان را یافت تا یک روز پس از دومین ملاقاتش با شاه، یعنی روز نهم دی ماه 1357، شرایطش را برای قبول پست نخست وزیری به شخص شاه اعلان دارد. این شرایط عبارت بودند از: 1ـ آزادی مطبوعات 2- انحلال ساواک 3- آزادی زندانیان سیاسی 4ـ انتقال بنیاد پهلوی به دولت 5- حذف کمیسیون شاهنشاهی که در تمام مسائل دولتی دخالت می‌کرد.

 

شروط ششم و هفتم بختیار کمی جنبه شخصی داشته و عبارت بودند از این که انتخاب وزراء تنها توسط نخست وزیر انجام گیرد و نیز بعد از مسافرت شاه به خارج از کشور.

 

 

بختیار در روز چهارشنبه 13 دی ماه 1357، در مصاحبه‌ای با حضور خبرنگاران داخلی و خارجی، به اجمال مهم‌ترین برنامه‌های داخلی و خارجی خود را مطرح نمود، و اندکی بعد در تاریخ پنج شنبه 21 دی ماه هنگام معرفی کابینه‌اش به مجلس شورای ملی، برنامه‌های خود را به صورت تفصیلی بیان نمود.

 

در این برنامه‌ها که مسائلی همچون محاکمه سریع غارت‌گران و متجاوزان به حقوق ملت، آزادی کلیه زندانیان سیاسی، لغو تدریجی حکومت نظامی، پرداخت غرامت از طرف دولت به خانواده‌های شهدا، ایجاد زمینه نزدیک همکاری بین دولت و روحانیون، ایجاد امنیت اجتماعی در پناه قانون و .... مورد توجه قرار گرفته بود و انحلال ساواک كه در رأس برنامه‌ها مطرح شده بود.

 

 

یکی از تلاش‌ها و برنامه‌های پر سر و صدای دولت بختیار، انحلال ساواک بود. ساواک علیرغم سال‌ها فعالیت و برقراری امنیت ظاهری، هم زمان با اوج‌گیری نهضت انقلابی مردم ایران، دیگر کارآیی لازم را نداشت و قادر به پیش‌بینی و ارائه راه‌حل‌های به موقع نبود، بلکه به نهادی منفعل تبدیل شده بود.

 

از آن جا که انحلال ساواک یکی از شعارها و درخواست‌های مردم طی سال‌های 1356-57 بود، در ظاهر دولت شریف امامی در راه فرو نشاندن انقلاب، در صدد انحلال این سازمان بود که با مخالفت شاه مواجه شد، اما با خروج شاه و بسیاری از مدیران بلندپایه این سازمان، ساواک به طور کامل در آستانه فروپاشی قرار گرفت.

دولت بختیار روز چهارم بهمن 1357 در جهت فریب افکار عمومی و به تعویق انداختن پیروزی انقلاب، لایحه انحلال ساواک را به تصویب مجلس ملی و مجلس سنا رساند.

 

در پی تبلیغات گسترده بختیار برای انحلال ساواک، انقلابیون به منظور خنثی سازی این اقدامات، نوار کاستی انتشار دادند که در آن از سوی شاه خطاب به همه فرماندهان چنین ابراز عقیده شده بود:
الف) ساواک منحل شود، ولی ساواک قوی‌تر تشکیل شود که به کسی رحم ننماید.
ب) هر کس با مقام سلطنت مخالفت کرد، از زن و مرد بگیرید و اعدام کنید.
پ) نفت و بنزین را به روی مردم ببندید که مردم ناراحت باشند.
ت) و ...

 

به گزارش فرمانداری نظامی تهران، این نوار در بسیاری از مساجد جنوب تهران و برخی از سازمان‌ها انتشار یافت و تمام سازمان‌های اطلاعاتی و امنیتی مأمور شده بودند تا به نمونه‌های از آن دست یابند.

 

روز هفدهم بهمن 1357 مردم به خواست امام خمینی در تظاهراتی که نخست‌وزیری بازرگان را تأیید می‌کرد شرکت کردند و دولت بختیار برای بی‌پاسخ نماندن این کنش، اقدام به مانور هوایی کرد و تعدادی هلی‌کوپتر و هواپیمای جنگی را در آسمان تهران پرواز داد.

 

در این روز بختيار در مجلس شورای ملی (چند ده متر آن طرف‌تر از محل استقرار امام) حاضر شد و لایحه انحلال ساواک را برای تصویب به مجلس داد ولي این اقدام عوام‌فریبانه بود؛ چراكه او در تاريخ 18 بهمن ماه با تأسیس حساب تازه‌ای برای ساواک نزدیک بانک سپه موافقت می‌کند.
 

 

با سقوط رژيم پهلوي، شاپور بختيار پس از يک دوره اختفا در تهران، با حمايت دست‏هاي مرموزي به خارج گريخت و عازم فرانسه شد و در آنجا مورد حمايت کامل سرويس‏هاي اطلاعاتي غرب قرار گرفت و با تغذيه کلانِ مالي محافل صهيونيستي، نخستين فعاليت‏هاي توطئه‏گرايانه را عليه نظام نوپاي جمهوري اسلامي آغاز کرد.

 

از مهم‏ترين اين توطئه‏ها، کودتاي نافرجام نوژه در تيرماه 1359 و طرح تجزيه خوزستان بود که هر دو با شکست مواجه گرديد. شاپور بختيار نزديک به 12 سال به عمليات خيانت‏بار خود عليه آرمان‏هاي ملت و استقلال و تماميت ارضي جمهوري اسلامي ايران ادامه داد تا اينکه سرانجام در نيمه مرداد 1370 در 77 سالگي در ويلاي مسکونيش در حومه پاريس توسط افراد ناشناس به قتل رسيد.