مباحثه؛ سنتي فراموش شده در حوزه علم

گروه علمي «خبرگزاري دانشجو»، معصومه نديري؛ گفتماني كه از بر حق بودن خود اطمينان داشته باشد نه تنها پرهيزي از فضاي پرسش و پاسخ ندارد كه حتي در اين باره مشتاق است.

 

از همين روست كه قرآن نيز در تعامل با جريان هاي مخالف خود بر طريق سنني چون دعوت به برهان آوري، تعقل و تدبر را در پيش مي گيرد و به انديشمندان مكتب خود پيروي از جدال احسن را تجويز مي كند.
 

تعمقي در سيره علمي معصومين خصوصا امام رضا(ع) و امام صادق(ع) استراتژي ها و الگوهايي در باره نحوه تعامل علمي با علماي دگر انديش كه روح حقيقت جويي دارند و به دور از جدال و سفسطه حاضر به مباحثه هستند را در اختيار ما مي گذارد.
 

دادن فضاي پرسش گري آزاد، دوري از تحريك رواني طرف مقابل، پرهيز از توهين و ايجاد فضاي لجاجت، حفظ احترام علما و... همگي از دستاوردهاي اين سيره شناسي است كه اخلاق علمي را در سنت مباحثه و مناظره براي پويندگان راه علم فراهم مي آورد.
 

سيره مناظره و مباحثه با ديگران تا چندي پيش در بين علماي ما رواج خوبي داشت اما متأسفانه چندي است كه به فراموشي سپرده شده است و اين اتفاق دقيقا زماني در حال رخ دادن است كه بيش از هر موقع ديگري به آن نياز داريم.
 

از معاصرين ما مي توان به ارتباط علمي و مكاتبه اي علامه طباطبايي با هانري كربن و يا علامه جعفري با برتراند راسل و 140 انديشمند ديگر غربي ياد كرد.
 

 

علامه جعفري عمدتا ارتباط علمي خود را با دو گروه همواره حفظ مي نمود يكي مباحثه با دانشمندان جهان اسلام به منظور هم فكري براي حل مسائل نظري و ديگري مناظره با انديشمندان غربي جهت ترويج افكار اسلامي و نشان دادن قدرت علمي اسلام.
 

شايد در سال هاي اخير پررنگ شدن تقابل غرب و اسلام در كنار هجمه رسانه اي غرب و البته جبهه گيري هاي شديد برخي نظريه پردازان معاند يكي از دلايل حذف سنت حسنه مباحثه با علما در بين جهان علمي ما با غرب شده و انديشمندان ما را در عرصه تعاملات جهاني منزوي كرده است.
 

در عرصه جهان اسلام هم تنها تأكيدات رهبري در برگزاري برخي هم انديشي ها اگر نبود آن هم به تبع اين امر حذف مي شد.
 

اما جبهه فكري مدافعان علم اسلامي بايد متوجه حساسيت اين موضوع باشد كه غرب از اين انزوا نهايت استفاده را خواهد برد و براي شكستن اين بايكوت بهترين راه گسترش فضاي تعامل فكري با انديشمندان غير معاند غرب است و حتي در مورد سايرين هم حداقل طرح پرسش از آنان و قانع كردنشان در برابر پرسش هاي ساختار شكنانه مي تواند چندين كاركرد سازنده براي جبهه فكري انقلاب اسلامي داشته باشد.
 

اول، آشنا شدن و درگير شدن فضاي ذهني علماي ما با سوالات اساسي مطرح در ذهن انديشمندان جهان و تلاش بيشتر براي پاسخ به مسائل جهان معاصر.
 

دوم، اين تلاش به كسب وجاهت علمي و طرح انديشه ما در فضاي فكري غرب كمك خواهد كرد.
 

 

سوم، فضاي فكري انديشمندان را در جهان اسلام و غرب مي توان با مسائل خودمان درگير نمود كه از دل آن نقدهاي سازنده اي بي شك به بار خواهد آمد.
 

چهارم، مقابله با فضاي سياسي ايجاد شده عليه علم اسلامي در غرب از طريق كشاندن آن به نهادهاي علمي در غرب.

پنجم، ايجاد رويش هاي فكري براي جبهه انديشه اي اسلام.
 

ششم، ايجاد همگرايي فكري در جهان اسلام و بالا بردن مقبوليت اين انديشه در بين مسلمانان.

و از همه مهمتر جلوگيري از بايكوت شدن و منزوي شدن در عرصه انديشه.

 

استفاده از ابزارهاي مجازي نيز در اين راه علاوه بر اينكه ما را در فائق آمدن به محدوديت هاي ايجاد شده توسط غرب ياري مي رساند مو جب نشر بيشتر و سريعتر انديشه هاي اسلامي خواهد شد.