پيش‌گويي اميرالمؤمنين(ع) پيرامون مسجد جمكران

گروه دين و انديشه «خبرگزاري دانشجو»؛ سيد جعفر ميرعظيمي در كتاب «مسجد مقدس جمكران؛ تجلي‌گاه صاحب‌الزمان» به بررسی ادله تاریخی و روایی موثق درباره اهمیت این مسجد پرداخته است که یک قسمت از آن به پیش‌گویی امیر مؤمنان‏ (ع) از مسجد جمکران 300 سال پیش از تاسیس آن ‏اختصاص دارد.

مطابق نقل «خلاصة البلدان» از کتاب «مونس الحزین» شیخ صدوق، امیر مؤمنان (ع) در يك روايت طولاني از تشريف فرمايي حضرت بقيه‌الله به شهر قم و تجلي آن در كنا مسجدي در نزديكي دهي كهن به نام جمكران مي‌كند.

محمّد بن محمّد بن هاشم حسینی رضوی قمی، به تقاضای مولی محمّد صالح قمّی، به سال 1179 هجری، در باره‏ فضیلت شهر قم و تاریخچه‏ تأسیس مسجد مقدّس جمکران، کتاب ارزش‏مندی تألیف و آن را خلاصة البلدان نام نهاده است. شیخ آقا بزرگ تهرانی، این کتاب را مشاهده کرده و انگيزه نگارش آن را در «الذریعه» آورده است.

امير مؤمنان (ع) خطاب به حذیفه: قائم از شهری که آن را قم گویند خروج مي‌نمايد

محمدعلي کاتوزیان، این کتاب را در اختیار داشته، فرازهایی از این کتاب را در کتاب «أنوار المشعشعین» آورده است. وی در نور مشعشع سوم، حدیثی از امیر مؤمنان (ع) خطاب به فرزند يماني آورده است.

امير مؤمنان (ع) خطاب به حذیفه فرمود: «ای پسر یمانی! در اوّل ظهور، خروج نماید قائم آل محمّد (عج) از شهری که آن را قم گویند و مردم را دعوت به حق می‏کند، همه‏ خلائق از شرق و غرب، به آن شهر روی آورند و اسلام، تازه شود و هر كه از خوف اعداء پوشيده و مخفي باشد بيرون آيد و چشمه آب حيات از آن شهر ظاهر شود.

اميرمؤمنان: این زمین، مقدّس است و خداي تعالي بهترين خلق خود را ساكن آن مي‌گرداند

ای پسر یمانی! این زمین، مقدّس است، از همه‏ لوث‏ها، پاک است و خداي تعالي بهترين خلق خود را ساكن آن مي‌گرداند و در اين زمين اساس و بنياد قصري عظيم ساخته مي‌شود، بعد از اينكه بناي قصر مجوس بوده است و آن قصر از صاحب شهرت ملك روم باشد و از اين زمين گوسفند ابراهيم خليل را آوردند و قرباني كردند و بر اين زمين هزار صنم و بت از اصنام اهل روم بشكنند و بر اين زمين اثر نور حق ساطع شود و از آن رائحه و بوي مشك شنوند؛ حق‌تعالي بيت‌ عتيق را به اين شهر فرستد و منازل و مواضع زمين‌هاي آن عالي و گرانبها گردد.

 

 

عمارت آن، هفت فرسنگ در هشت فرسنگ باشد. رایت وی بر این کوه سفید بزنند، به نزد دهی کهن که در جنب مسجد است و قصری کهن که قصر مجوس است  و آن را «جمکران» خوانند. از زیر یک مناره‏ آن مسجد بیرون آید، نزدیک آن جا که آتش‏خانه‏ گبران بوده است...»

از این حدیث شریف، استفاده می‏شود به طوری که مسجد سهله در دوران ظهور حضرت بقیّةاللَّه (عج) پایگاه آن حضرت خواهد بود، مسجد مقدّس جمکران نیز در عصر ظهور، جایگاه خاصّی دارد و پایگاه دیگری برای آن حضرت است.

حضرت امير (ع) به کوه سفید و قصر مجوس اشاره مي‌كند؛ اكنون نيز كوه سفيدي در نزديكي مسجد جمكران قرار دارد و قصر كهني كه قصر مجوس است اشاره به قصري دارد كه در زمان صاحب كتاب «تاريخ قم» موجود بوده است.

لازم به ذكر است که احادیث «ملاحم» چندان نیازی به تحقیق در سند ندارند؛ زیرا جز معصومان (ع) که با سرچشمه‏ وحی مربوط بودند، شخص دیگری نمی‏تواند خبری بگوید که صدها سال بعد تحقّق پیدا کند.

روزی که امیرمؤمنان علیه السلام به حذیفه از مسجد جمکران خبر می‏داد، در سرزمین حجاز و عراق، کمتر کسی نام قم را شنیده بود، لذا می‏بینیم که در احادیث فراوانی، به هنگام بحث از قم، به «در نزدیکی ری» تعبیر شده تا به این وسیله، موقعیّت جغرافیایی شهر قم، برای اصحاب ائمّه (ع) روشن گردد. از این رهگذر، احتمال نمی‏رود که احدی از مردم حجاز، نام جمکران را به عنوان یکی از دهات قم شنیده باشد.

در هنگام ظهور حضرت بقیّةاللَّه، مسجد مقدّس جمکران بیش از یک مناره خواهد داشت

نکات ریزی که در مورد قصر مجوس و آتش‏خانه‏ گبران آمده، مطلبی نبود که در حجاز و عراق، کسی از آن آگاه باشد.

به هنگام صدور این حدیث از مولای متّقیان‏ (ع)، کسی نمی‏توانست پیش‏بینی کند که در کنار دهِ جمکران، در آینده، مسجدی ساخته خواهد شد و با حضرت بقیّةاللَّه (عج) - که آن روز متولّد نشده بود - ارتباط خواهد داشت. هنگامی که شیخ صدوق، این حدیث را در کتاب مونس الحزین درج می‏کرد، بدون تردید این مسجد نيز مناره نداشت.

هنگامی که صاحب خلاصة البلدان، در قرن دوازدهم، این حدیث را از مونس الحزین نقل می‏کرد، باز هم مسجد مقدّس جمکران، مناره‏ای نداشت؛ زیرا برای نخستین بار، در سال 1318 هجری، یک مناره در زاویه‏ جنوب شرقی مسجد ساخته شد. هنگامی که محمدعلي کاتوزیان، این حدیث را در کتاب أنوار المشعشعین می‏نوشت، مسجد جمکران، فقط یک مناره داشت و تا چند سال پیش نیز به همین منوال بود، ولی در این حدیث آمده است که «از زیر یک مناره‏ آن، مسجد، بیرون آید» يعني در هنگام ظهور حضرت بقیّةاللَّه، ارواحنا فداه، مسجد مقدّس جمکران، بیش از یک مناره خواهد داشت.

 

منبع: كتاب «مسجد مقدس جمكران؛ تجلي‌گاه صاحب‌الزمان»؛‌ سيد جعفر ميرعظيمي