میرزا مي دانست انگلیس از اتحاد مسلمانان در هراس است

گروه دين و انديشه «خبرگزاري دانشجو» ؛ عراق در اواخر قرن 19 میلادی درگیر یک جنبش سیاسی و ملی شد که هدف آن نجات اسلام از مسیر انحرافی و همچنین رهایی مسلمانان از ستم استثمارگران بود که استعمار برای آن تدارک دیده بود.

در این میان نقش میرزای دوم شیرازی در این قیام از عوامل دیگر پر رنگ تر بود. آنچه بیش از هرچیز دیگر به شخصیت میرزای دوم عظمت و اعتبار داده بود و او را در میان صدها تن از مجتهدان و دانشمندان معاصر خود ممتاز و برجسته کرده بود، احساس تعهد و مسئولیت در برابر حوادث و پیشامدهای بزرگ زندگی اجتماعی مسلمانان است. او خود را شریک و سهیم حوادث مربوط به زندگی مسلمانان می دانست.

اگر بخواهیم نمونه اي از اقدامات و فعالیت هایی که وي در مقام رهبری ملت مسلمان عراق در مقابل استعمار بریتانیا انجام داده را بازگو کنیم با ید بگوییم که :

او فتواهای تکان دهنده و برانگیزانه ای را صادر می کردند که در سرنوشت مردم عراق تاثیر خاصی داشت و استعمارگران را چنان دچار وحشت و اضطراب می کرد که گاه استعمارگران خود را در یک قدمی نابودی می دیدند.

ميرزا محمد تقي شيرازي در نامه اي خطاب به مردم عراق چنین ميگويد: «برادران عراقی، هم رزمان شما در بغداد، کاظمین، و دیگر شهرها هم پیمان شده اند که دست به تظاهرات مسالمت آمیز بزنند.

خواسته همه مردم حقوق مشروع ملت عراق است که نتیجه ی آن استقلال این کشور است براساس یک حکومت عدل الهی.

بنابراین وظیفه همه شماست که نمایندگان خود را برای مطالبه حقوق به بغداد گسیل دارید، و سعی کنید به امنیت مردم ضرر و آسیبی نرسد . . .»

تاثیر این نامه به حدی بود که وقتی در میان مردم عراق پخش شد، در مدتی اندک نمایندگان مردم از شهرهای مختلف حتی از روستاهای عراق به بغداد سرازیر شدند.

در آغاز کار قدرت های انگلیسی باور نمی کردند که تنها، فتوی و یک نامه از طرف یک رهبر مذهبی بتواند چنین شور و هیجانی را بوجود بیاورد. قدرت های انگلیسی ناگهان متوجه شدند در عرض دو روز سیل عظیم جمعیت در بغداد سرازیر شده اند.

در این هنگام میرزای شیرازی با علم به این موضوع که تجهیزات ملت مسلمان نسبت به نیروهای استعماری تاب مقاومت ندارد تیز بینی خود را با صدور فتوایی دیگر نشان داد. در فتوای ایشان آمده بود که :« هزینه مجاهدین از راه زکات و اموال مسلمانان تامین گردد. »

این فتوا ها و در پی آن برانگیخته شدن ملت مسلمان عراق ، پایه های بزرگ نهضت بزرگ را به وجود آورد و هسته مرکزی انقلاب عراق را تشکیل داد.

در ادامه ی مبارزه ، فتوای تاریخی میرزای شیرازی صادر شد. همان فتوایی که مورخین و محققین تاریخ ملل از آن به عنوان فتوایی تکان دهنده یاد کردند که در سرنوشت مردم عراق تاثیر خاصی داشت.

این فتوا به این ترتیب است:

« بر مردم عراق استیفای حقوق خود واجب است ، در خلال اقدامات خود ، صلح و امنیت را در نظر داشته باشند اما در صورتی که دولت انگلیس از پذیرفتن پیشنهادهای آنان سرباز زد، مردم می توانند از سلاح استفاده کنند و با دشمنان خود بجنگند.»

با صدور چنین فتوایی دیگر سردرگمی در مردم انقلابی عراق دیده نمی شد و نقطه تاریک و مبهمی برای آنان باقی نماند.در این میان از شیطنت هایی که نیروهای انگلیسی انجام می دادند هم نباید غافل شد. بدین صورت که آنان بسیار تلاش می کردند که میرزای شیرازی را فریب داده و با اهداف خود هم سو کنند،و اين در حالي بود كه همواره با شکست مواجه بودند.

 

سرهنگ هاون ویلسون (حاکم انگلیسی عراق) نامه تسلیتی را به بهانه رحلت آیت الله یزدی تسلیم میرزا ی شیرازی کرد و چند روز بعد در گفتگوی حضوری با میرزا ی شیرازی از ایشان خواست یک فرد شیعی را معرفی کند تا ویلسون او را جایگزین فردی سنی که تولیت حرم سامرا را داشت، کند که در جواب از میرزا شنید : «کلید دار حرم فرد بسیار خوبی است و من موافق عزل او نیستم.»

سوال و جوابهایی که در ادامه بین ویلسون و میرزای شیرازی صورت گرفت باعث شد که ویلسون نا امیدانه به مسئولین در لندن نامه بنويسد كه :« میرزا محمد شیرازی در سن پیری و. . . به سر می برد و بوسیله ی عده ای مال پرست که بر ضد انگلیس اقدام می کنند ، محاصره شده است.»

این نامه عصبانیت ویلسون را در اینکه نتوانسته بود میرزا را فریب داده  و با اهداف خود همسو کند ، نشان می دهد .در ادامه رهبری مذهبی میرزا ، باید به فتوای دیگر ایشان اشاره کرد که تاثیر بسزایی در روند انقلاب داشت. در این فتوا آمده:

« هیچ یک از مسلمانان حق ندارد فرد غیر مسلمان را برای حکومت و سلطنت برخود برگزیند »

وقتی این فتوی از این مرجع بزرگ صادر شد ، نزدیک به هفده نفر از علمای سرشناس عتبات محتوای آن را تایید و ذیل آن را ا مضا نمودند .

در نهايت با بررسی فتواهایی که میرزا دراین انقلاب صادر کرده است کنیم ، نکات ارزنده ای بدست می آید که بيان كننده زیرکی میرزا است.

میرزا ضرورت وحدت را به خوبي درك كرده بود  و با علم به این موضوع كه مخالفان اسلام و دولت های غربی و بخصوص انگلیس برای دستیابی به مقاصد شوم خویش از اتحاد مسلمانان سخت در بیم و هراس اند و با تمام قوا سعی در تفرقه افکنی بین آنان دارند، کوشید تا میان سنی و شیعه اتحاد برقرار کند که این مورد را در گفتگویی که ایشان با ویلسون در مورد تولیت حرم سامرا داشتند، بخوبی می توان دید.

ميرزا تمام تلاش خود را کرد تا همه نیروها را در برابر اشغال گران بسیج کند . این تلاش ها از نامه هایی که ایشان به حاکم حجاز و حاکم دمشق فرستاده بودند، مشهود است.

 

 

منابع:
شیعه نیوز
سايت حوزه
سايت سروش استقلال
سايت مرکز اسناد انقلاب اسلامی