کد خبر:۱۴۱۸۸۴
كودتاي 28 مرداد؛ سرآغازي بر تثبیت حاکمیت پهلوی تا ربع قرن دیگر
مصدق که با قیام و حمایت مردمی دولت خود را تشکیل داده بود، به حمایت مردمی مغرور شد لذا آمریکا و انگلیس از این فرصت استفاده کرده چنان کودتایی صورت دادند که زمینه تثبیت حاکمیت پهلوی تا ربع قرن دیگر را بوجود آوردند.
گروه دین و اندیشه «خبرگزاری دانشجو»؛ يكي از مهمترين فرازهاي حكومت 37 ساله محمدرضا پهلوي كه نقش مهمي در تحكيم پايههاي رژيم وي داشت كودتاي 28 مرداد 1332 بود؛ اين كودتا كه در دوازدهمين سال حكومت پهلوي به وقوع پيوست، سبب تثبيت حاكميت او تا ربع قرن ديگر شد.
قيام مردم در 30 تير 1331 كه با رهبري آيتالله كاشاني صورت گرفت، باعث شد زمينههاي لازم براي دومين دوره نخست وزيري دكتر محمد مصدق فراهم شود؛ چرا كه وي قبل از قيام 30 تير نيز از ارديبهشت 1330 تا 25 تيرماه 1331 عهدهدار كابينه بود.
از اثبات حقانیت ايران در مجامع بينالمللي تا سقوط کابینه
اگرچه مصدق در 15 ماه دوره اول نخست وزیری اش توانسته بود حقانيت ايران را در مجامع بينالمللي در خصوص ملي شدن صنعت نفت اثبات نمايد، اما در همان مقطع با توطئههاي بزرگي از جانب دولت هایي كه دستشان از منابع نفتي و سرمايههاي مردم ايران كوتاه شده بود مواجه گرديد و دولتش در 25 تير 1331 كه شاه درخواست او را براي واگذاري وزارت جنگ به كابينه اش رد كرد، سقوط نمود.
دوره دوم نخست وزیری مصدق: فاصله گرفتن از آیت الله کاشانی
مصدق در دوره يكساله كابينه دوم خود تلاش فراواني كرد تا به بهانه ضرورت آزادي عمل در اعمال اصلاحات در كشور، اختيارات خود را در برابر مجلس شوراي ملي كه مركز قانونگذاري و قدرت كشور بود، افزايش داده و از نفوذ روحانيت بر دولت بكاهد و حتيالمقدور از آيتالله كاشاني فاصله بگيرد.
وي در اين راه به هشدارهاي گاه و بيگاه آيتالله كاشاني نيز كه او را از ايجاد شكاف و اختلاف در جامعه برحذر ميداشت بياعتنائي می كرد و مسلماً نقش اطرافيان و خط دهيهاي «سيا» و «اينتليجنت سرويس» را نميتوان در اين جدائيها ناديده گرفت.
تشديد اختلاف ميان رهبران ملي و مذهبي كشور زمینه ساز شکل گيري كودتا
فاصله زماني قيام 30 تير 1331 تا 28 مرداد 1332 در حقيقت مقطع شكلگيري و تعميق اختلافات مصدق با روحانيت و زمان فراهم آمدن مقدمات كودتا بود؛ در اين مدت آمريكائيها كه مطمئن شدند نميتوانند از راههاي سياسي، نفت از دست رفته ايران را بار ديگر به چنگ آورند، تصميم به كودتا گرفتند؛ انگليسيها نيز با امريكائيها معامله كردند و قسمتي از منافع خود را به آنها واگذار نمودند.
سازمان جاسوسي آمريكا ابتكار عمل را براي انجام كودتا و ساقط كردن حكومت مصدق به دست گرفت. طرح كودتا كه به نام رمز «آژاكس» خوانده شد، پس از انتخاب چرچيل به نخستوزيري انگليس در مهر 1331 تهيه شد.
انتخاب ژنرال «آيزنهاور» به رياست جمهوري امريكا در ماه آبان همان سال به پيشبرد اين طرح در ايران كمك شاياني كرد. تشديد اختلاف ميان رهبران ملي و مذهبي كشور و نقش حزب توده به عنوان سخنگو و مجري سياست مسكو، همگی زمينهساز شكلگيري كودتا بود.
مصدق در پاسخ به هشدار آیت الله کاشانی: «اينجانب مستظهر به پشتيباني ملت هستم»
این کودتا بار اول در 25 مرداد صورت گرفت اما با ناکامی مواجه و منجر به فرارشاه از ایران شد مصدق که تصور می کرد خطر رفع شده است ، به هشدارهای شخصیت های سياسي بيطرف و مستقل نيز اعتنائي نكردند. در این شرایط ایت الله کاشانی طی نامه ای به وی، با اظهار ناراحتی از عملکرد اخیر ایشان او را از وقوع حتمی یک کودتا توسط زاهدی خبر داد.
مصدق که فراموش كرده بود مردم به واسطه روحانيت با وي همكاري كردند و تصور ميكرد از محبوبيت مردمي برخوردار است، در پاسخ به نامه آیت الله کاشانی نوشت «اينجانب مستظهر به پشتيباني ملت هستم».
برنامه ریزی کودتا
سرهنگ حسن اخوی، طراح اجرائی کودتا، برنامهریزیهای کرده بود که باید از مردم و جمعی از اراذل و اوباش علیه مصدق و دولت او استفاده گردد.
بعد از طراحی مراحل عملیات کودتا، قرار شد که از نقاط مختلف شهر جمعیتهائی تشکیل شود و تعداد تقریبی هر جمعیت و رهبر هر گروه معلوم گردد، جمعیتها در مسیرهای تعیین شده به سوی مرکز شهر حرکت نمایند و همزمان به مقصد محل خیابان شاه - نادری برسند.
شعار کلیه افراد سلطنت محمدرضا باشد و افراد گارد جاویدان نیز به جمعیت بپیوندند؛ خانه دکتر مصدق را محاصره و وی را دستگیر نمایند. دستگیری دکتر مصدق از رادیو اعلام و زاهدی به نخست وزیری برسد و از شاه دعوت به بازگشت کند.
این طرح ها در روز بیست و هشتم به طور کامل اجرا شد با شروع تظاهرات، گروههایی از مردم نیز تحت تأثیر این جوّ به صف شعاردهندگان علیه مصدق پیوستند و از سوی دیگر، نظامیانی که با دریافت پول به شرکت رضایت داده بودند، همراه جمعیت شدند.
كودتاچيان پس از پيروزي به برپایی جشن و پايكوبي پرداختند و يك دستگاه تانك از يكي از خيابانهاي تهران در روز كودتاي28مرداد سال1332 عبور می کرد؛ مردم نیز توسط سربازان حكومت نظامي تهران دستگیر می شدند.
نتیجه کودتا
از آن چیزی که در ذهن مصدق بود یعنی همبستگي و حضور تودههاي مسلمان در صحنه ، که در 30 تير به ظهور رسيده بود، خبري نبود، رهبران و بسياري از اعضاي جنبش «فدائيان اسلام» نيز كه در راه تحقق ملي شدن صنعت نفت مجاهدت هاي فراواني داشتند، در زندان بودند؛ لذا حكومت مصدق در عرض چند ساعت سرنگون شد و سرلشكر زاهدي به نخست وزيري رسيد.
شاه دوباره بازگشت و آمريكائيها چنان بر ايران خيمه زدند كه تا 25 سال ايران مهمترين و مطمئنترين پايگاه سياسي و نظامي آنان در جهان محسوب ميشد. منافع نفت كه مدتي قطع شده بود، دوباره به جيب كنسرسيوم كمپانيهاي نفتي آمريكائي و انگليسي و ساير كشورهاي غربي سرازير شد.
مصدق به دستور شاه 3 سال زندانی شد و بقیه عمرش را در تبعید به سر برد و کسی غیر از فرزندانش حق تماس با او را نداشت، تا این که در سال 1346 از دنیا رفت و در همان محل تبعیدش، که ملک شخصی او بود، به خاک سپرده شد.
لینک کپی شد
گزارش خطا
۰