سادگي مدنظر امام(ره) اصلا در ساخت مصلا رعايت نشده است
حمزه نژاد در گفتوگو با خبرنگار دين و انديشه «خبرگزاري دانشجو»، با بيان اينكه سنت مصلاها در زمان پيامبر(ص) و در طول تاريخ بسيار ساده بوده است، گفت: مصلا هيچ گاه نشانه هويت شهري تلقي نشده و نماد معماري شهري نيز نبوده است، بلكه يك زمين خالي و در منطقهاي خارج شهر بوده كه از راههاي مختلف امكان رفت و آمد در آن وجود داشته است.
وي با بيان اينكه منظور از اين مصلا، مصلاي نماز عيدين است، گفت: مسجد جامع گنجايش برگزاري اجتماعات عظيم شهري كه به طور محدود در طول سال روي ميدهد را ندارد، در حالي كه اين اجتماعات بايد در مکان هاي ساده شکل بگيرد؛ این مکانها قوانين خاصي دارد از جمله آن که پيامبر(ص) تاكيد داشتند كه در آنجا هيچكس حتي آجر روي آجر نگذارد و خيلي ساده بماند.
مصلاي نماز عيدين بايد آنقدر ساده باشد كه همه به ياد قيامت بيفتيد
عضو مرکز تحقیقات معماری اسلامی دانشگاه علم و صنعت ايران گفت: مصلی را ادیبانی همچون حافظ به خوبی تبیین کردهاند؛ به طوري كه حافظ مصلی را با صفت گلگشتی که بهشت هم به پایه آن نمیرسد، بیان کرده كه پیداست دشتي زيبا در میانه باغهای خارج شهر و بدون هيچ ساختماني بوده و حداكثر يك محراب گلي در آن قرار داده ميشده است.
بده ساقی می باقی که در جنت نخواهی یافت کنار آب رکن آباد و گلگشت مصلی را
وي ادامه داد: در مورد مصلاي نماز عيدين در روايات نيز چنين بيان شده است؛ بايد اين مكان آن قدر ساده باشد كه همه به ياد قيامت بيفتند، حتی حق ندارند منبر مسجد جامع را به آنجا منتقل كنند تا باشكوه گردد؛ البته امويان و برخي شاهان خيلي از تجهيزات را به آنجا ميبردند و آن را تزئين ميكردند.
آيا سنت نبوي مصلاسازي همان ساختمانهاي مجلل كشورهاي عربي است؟
استاد دانشگاه علم و صنعت ايران با بيان اينكه منظور امروزي از مصلا، همان مصلاي نماز جمعه است نه مصلاي نماز عيدين گفت: مصلاي نماز جمعه در حقيقت همان مساجد جامع گذشتهاند، لذا جمعیت امروز، ساختمانهاي خيلي بزرگي را ميطلبد كه ممكن است اين مصلاها را به سمت ساختمانهاي مجلل و با عظمتي ببرد كه هزينه سنگيني دارد و چندين دهه زمان براي ساخت آن لازم است و معلوم نيست كه بر اساس سنت نبوی كار درستي باشد! و نمونههای آن در بسیاری از کشورهای عربی فراوان است.
حمزه نژاد با اشاره به جمله حضرت امام(ره) در مورد سادگي مصلا گفت: منظور امام(ره) اين بود كه مصلا قطعاً بايد ساده باشد؛ مساجد صدر اسلام هم، مساجد بسيار سادهاي بودند، لذا الگوي مصلاي تهران نيز بايد بسيار ساده باشد.
اصالت در مصلا بايد با «فضاي باز» باشد
وي افزود: مساجد صدر اسلام از جمله مسجد پیامبر (ص) حیاط یا محوطه بازی بودند که به خاطر مراعات حال مردم بخشی از آن پوشش مییافت؛ پس در مصلای تهران نيز بايد اصالت با «فضاي باز» باشد نه با فضاي بسته و پر از نقش و تزيين.
عضو مرکز تحقیقات معماری اسلامی دانشگاه علم و صنعت ايران با بيان اينكه مصلاي نماز عيدين با مصلاي نماز جمعه متفاوت است، گفت: نماز جمعه حالت عبادي- سياسي دارد و در مسجد جامع و اعظم شهر بايد خوانده شود؛ البته در هر مسجدي از شهر هم نميتواند برگزار شود، بلكه بايد در قلب شهر باشد.
وي گفت: الگويي كه اكنون براي مصلاي نماز جمعه پياده ميشود تركيبي از مصلاي نماز عيدين و مساجد جمعه است؛ چرا كه حضرت امام(ره) فتواي خاصي در مورد نماز عيدين دارند و آن را در زمان غيبت نه تنها واجب، بلکه مستحب هم نميدانند و معتقدند رجائاً خوانده شود، لذا بر روي خارج شهر بودن مكان مصلاي عيدين نيز سختگيري نميكنند.
منظور امام (ره) از مصلا، مصلاي نماز جمعه است
حمزه نژاد افزود: امام خميني(ره) بر روي نماز جمعه حساسيت ويژهاي داشتند، لذا بيشتر بر روي مصلاهاي نماز جمعه تاكيد شد، بنابراين معماري مصلاها به سمت مصلاي نماز جمعه رفت؛ هر چند امام(ره) تاكيد داشتند هر نوع مصلايي كه ميخواهد ساخته شود بايد ساده باشد؛ چون ميدانستند جمعيت زياد خواهد بود و نگران بودند كه به سمت ساختمانهاي مجلل و پرهزينه حركت شود.
استاد دانشگاه علم و صنعت ايران گفت: مصلاهاي نماز جمعه در حقيقت مسجد جامعهاي جديد هستند كه شبيه مسجد جامعهاي دوران سلجوقی و صفوي ساخته شده اند، لذا ميتوانند حداقلهايي از تزئين داشته باشند؛ البته بايد سادگيشان را حفظ كنند.
آقاي هاشمي جمله امام(ره) را توصيه خواندند
وي با اشاره به اينكه دو نفري كه نامه اوليه را به حضرت امام(ره) فرستادند، مقام معظم رهبري و آقای هاشمي رفسنجاني بودند، گفت: در اين زمينه مصاحبهاي با آقاي هاشمي داشتند و نظر وي اين بوده است كه اين جمله امام(ره) فتوا نيست، بلكه نگراني امام از اين است كه با پول زيادي كه در دست مسئولان اين طرح مي باشد، افراط کاری شود، لذا جمله امام(ره) را توصيه خوانده و گفت كه فتواي ايشان در رسالهشان موجود است و اين مسئله یک سیاست اجرایی است که امام در نامهشان مطرح کرده اند.
جملات مقام معظم رهبري در تایید مصلاي تهران ناظر به چه چيزي است؟
حمزه نژاد با اشاره به اينكه عدهاي به جملات مقام معظم رهبري در تایید مصلاي تهران استناد ميكنند، گفت: جملات ايشان بالاي ورودي مصلا درج شده است كه «ذوق معمارانه و قدرت فناورانه سازندگان اين بنا را آیندگان تحسین خواهند كرد.»
عضو مرکز تحقیقات معماری اسلامی دانشگاه علم و صنعت ايران ادامه داد: مقام معظم رهبري از افق تمدن اسلامی به کار نگریستهاند و در ضمن همه چیز این بنا را هم تاييد نكردهاند، بلكه طرح معماری و مهندسي بنا را تقدير نموده اند؛ چرا که كليات بنا تا حدودي قابل دفاع و ارزشمند است؛ به طور مثال هنوز اصل «اصالت حیاط و فضای باز» در آن صادق است.
وظيفه قشر فرهيخته، آماده كردن جامعه برای معماریهای متعالیتر و سادهتر است
وي در پاسخ به اين سوال كه آيا تاييدات مقام معظم رهبري، وظيفه فرهيختگان و عالمان را از نگاه نقادي به مصلا سلب ميكند، گفت: وظيفه قشر فرهيخته آماده كردن جامعه برای معماریهای متعالیتر و سادهتر به جای معماری عوامانه است.
حمزه نژاد تصريح كرد: در حقيقت نخبگان معماري ما اشكال دارند؛ برخي از آنها به بدنه معماري اسلامي و اصيل نبوي توجه دارند و به آن معتقدند، ولي تعدادي، معماري اسلامي را معماري تمدن اسلامي ميدانند و عدهاي نيز معماري را معماري مجلل دنياي امروز معرفي مي كنند.
ادامه دارد ...