مشروطيت؛ بزرگترین شکست شیعه در برابر تمدن غرب

علي امينيان در گفت‌وگو با خبرنگار دين و انديشه «خبرگزاري دانشجو»، با بيان اينكه محققین پيرامون مشروطه دو گروه هستند، گفت: گروهي معتقدند مشروطه منحرف شد ولی در ابتدا سالم و درست بود(انحراف مشروطیت) و بخش ديگر معتقدند مشروطه ذاتاً و اساساً منحرف بوده(مشروطه منحرف)، به اين معني كه گروه اول معتقدند مشروطه حرکتي بومی بود که بعدها منحرف شد ونتیجه اي عکس داد و مثال «سرکه ریختیم، شراب شد» تحقق پيدا كرد، اما گروه دوم معتقدند از ابتدا شراب بوده ولی عده ای از دست اندرکاران خبر نداشتند.

 

وي با بيان اينكه به نظر مي رسد این بنیان از ابتدا کج بوده ولی آقایان مطلع نبودند، گفت: در حقیقت بنا بوده در ایران استعمار نو محقق شود و از اين طريق دولت دست نشانده ای كه کار استعمار را راحت کند روي كار آيد، و این اتفاق به فاصله کوتاهی از مشروطه اتفاق افتاد و با روی کار آمدن رضاخان به نقطه اوج رسيد، در طول تاریخ ایران رضاخان اولین شاه است که خارجی آن را روی کار آورد و اين نقطه اي كاملا  مقابل شعارهای مشروطه بود.

 

اين پژوهشگر تاريخ معاصر در ادامه با اشاره به اين مطلب كه محققان معمولاً برای تاریخ معاصر ایران محوری را در نظر گرفته و همه وقایع را براساس این محور توجیه و تفصیل می کنند، گفت: در اين شيوه اهمیت وقایع به این بستگی دارد که چقدر به محور مد نظر نزدیک یا دور هستند.

 

امينيان در ادامه افزود: بین تمدن شیعی که صفویه در ایران بنیان گذار آن بودند و تمدنی که همزمان با صفویه در اروپا بنیان گذاری شد و همه به نام تمدن غرب می شناسیم در تاريخ معاصر ايران جدال و درگیری است و ما قصه مشروطیت را بر این اساس ارزیابی می کنیم.

اين پژوهشگر تاريخ معاصر گفت: در بررسي مشروطه معمولا سه واقعه با فاصله زماني كم را به دنبال هم مورد بررسي قرار مي دهيم كه با يكديگر تفاوت بسيار دارند.

 

امينيان واقعه اول را قصه امتیاز رویتر که ایران را مستعمره یک انگلیسی یهودی می کرد، عنوان كرد و ادامه داد: این امتیاز با نامه مخالفت مرجع تقليد مردم تهران به شاه، لغو می شود، شاه به سبب حسابی که از مراجع تقلید می برد، نه تنها امتیاز را لغو كرده بلکه میرزاحسین خان سپهسالار را هم برکنار می کند، البته گفته شده که فشار روس ها نيز در اين زمينه مؤثر بوده است.

 

وي در بيان واقعه دوم گفت: چند سال بعد ماجراي واگذاري امتياز توتون و تنباکو پیش می آید اما در این مورد نامه های میرزای شیرازی برای لغو امتیاز کافی نبوده و ناصرالدین شاه مقاومت می کند، در حقيقت شاهي که در مقابل مرجع تقليد مردم تهران سر تعظیم فرود آورد، حالا در مقابل میرزای شیرازی مرجع دینی مسلمانان خاورمیانه مقاومت می کند! این میان چه اتفاقی افتاده که ناصرالدین شاه به این شکل مقاومت می کند و کار به آنجا می رسد که میرزای شیرازی حکم تحریم تنباکو را صادر كرده و مردم به صحنه می آیند پس از این لشگرکشی و تیراندازی که در میدان ارگ رخ مي دهد، امتیاز لغو می شود.

 

اين پژوهشگر تاريخ معاصر در توضيح واقعه سوم گفت: و اما پرده سوم؛ پرده اي كه در آن شیخ فضل الله نوری که به اعتراف دشمنانش بارزترین شاگرد میرزای شیرازی و اعلم علمای ایران بود و در تحریم تنباکو نقش مهمی داشت، با مشروطیت مخالفت كرده و حکم تحریم آن را می دهداما نه تنها نامه ها و اطلاعیه ها و سخنرانی هاي او به جایی نمی رسد بلکه مردم جمع شده و اين عالم شيعه را مظلومانه دار زده و می کشند.

 

امينيان با اشاره به معناداري تضعیف تدریجی روحانیت در اين سه پرده با ابزارهای فرهنگی گفت: اگر این زمینه چینی ها رخ نداده بود مشروطیت در همان ابتدا در مقابل مخالفت امثال شیخ فضل الله شکست مي خورد.

 

وي با اشاره به اينكه شیخ فضل الله نوری سمبل و نماد علمائی است که در مقابل مشروطیت ایستادند، افزود: علمای دیگري مثل سید محمدکاظم طباطبایی یزدی (صاحب عروه) که از علماي نجف بود و اگر کسی بتواند به کتاب ایشان حاشیه ای بنویسد مجتهد است،و نیز آخوند ملاقربانعلی زنجانی که به حدي در زنجان و اطراف آن نفوذ داشت كه گفته می شود قدرت او از قدرت حاکم زنجان هم بیشتر بوده و آیت الله خمامی گیلانی از مخالفين مشروطه بودند و مجتهدی به نام میرزا جواد تبریزی که مشروطه خواهان ايشان را به دلیل مخالفت با مشروطیت به طرز خیلی فجیعی به قتل رساندند.

 

اين پژوهشگر تاريخ معاصر گفت: اگر آن زمینه چینی ها اتفاق نمی افتاد این طیف مخالف به راحتی قادر بودند جلوی مشروطیت را بگیرند و می توانست از روی کار آمدن حکومتی که کاملا دست استعمار را باز می گذارد، جلوگیری کند.

 

وي گفت: در حقيقت از دید استعمارگر، نظام سلطنتی ایران ناکارآمد بوده و نمی توانسته منافع استعمار را تأمین کند، به همين خاطر باید نوع حکومت عوض مي شده و به این شکل است که مشروطه اتفاق می افتد و نابسامانی های داخلی کمک می کند که مردم به صحنه بیایند و اینجا است كه عدالت خواهی و حق طلبی مردم در جهت تامين منافع استعمارگر به بازی گرفته می شود.

 

امينيان با بيان اينكه زماني كه انگلستان امتیازی از ایران می گیرد این شاه است که این امتیاز را داده و اگر بخواهیم این امتیاز را لغو کنیم نيازمند وجود کسی هستيم که مي تواند روی شاه اعمال نفوذ کند و معمولاً اين فرد یک روحانی عالی رتبه است، گفت: حال اگر این امتیاز را نماینده های مردم در مجلس بدهند روحانی عالی رتبه نمی تواند روی همه آنها اعمال نفوذ کند و اگر به مخالفتش ادامه دهد چنین وانمود می شود که آن روحانی در مقابل خواسته مردم ایستاده است.

 

وي افزود: و به این ترتیب است كه در ایران دو قطب روحانیت و مردم به جای اینکه پشت هم باشند، در اثر فعالیت های فرهنگی دشمنان،مقابل هم قرار می گیرند و يكدیگر را خنثی می کنند. درست به همین دلیل است که تلاش های مرحوم مدرس و بعد هم آيت الله کاشانی به ثمر نمی رسد.

 

اين پژوهشگر تاريخ معاصر با اشاره به بيان مرحوم جلال آل احمد مبني بر اينكه من جنازه شيخ فضل الله را بر دار علامت استیلای غرب بعد از 200 سال کشمکش بر بام این مملکت دیدم، گفت:  در حقيقت اين جنگ 200 سال ادامه داشت و در اين نقطه (دوران مشروطه) ما شکست خوردیم و علامت آن، جنازه مرحوم شیخ فضل الله بر بالای دار است.

 

امينيان تصريح كرد: ماجراي مشروطیت بزرگترین شکست شیعه در جنگ تمدن شیعی و تمدن غربی است و اصلی ترين شکست در تاریخ معاصر ایران مي باشد که فراز و نشیب بسيار دارد.

 

وي با بيان اينكه بزرگترین شکستی که تمدن شیعی بر تمدن غرب وارد کرد پیروزی انقلاب اسلامی است، گفت: نكته تاسف بار این است که ما عوامل اصلی مشروطیت را قهرمان ملی می دانیم و از آنها تقدیر می کنیم، البته شكي نيست كه بعضی از آنها واقعاً نیت بدی نداشته و قصد خدمت داشتند اما اشتباه کردند و از سويي ديگر بعضی نيز واقعاً خائن بودند.

 

اين پژوهشگر تاريخ معاصر گفت: البته بايد متذكر شد كه قاجاريان با وجود اینکه امتیازات بسیاری به خارجی ها دادند اما در بسیاری مواقع خیلی کارآمدتر از پهلوی عمل کردند؛ چراكه پهلوی دست استعمار را در كشور کاملاً باز گذاشت.
 
ادامه دارد ...