قوانین اعتباری زندگی نمی تواند جوابگوی حقیقت انسان باشد
به گزارش خبرنگار دین و اندیشه «خبرگزاری دانشجو»، آیت الله جوادی آملی در دومین جلسه از دروس اخلاق که پنجشنبه، 14 مهرماه در بنیاد علوم وحیانی اسراء برگزار شد، به طرح خلاصه ای از فلسفه اخلاق و این که اخلاق چیست و به چه حوزه هایی مربوط می شود، پرداخت.
استاد حوزه انسان را موجودی حقیقی، پویا و متکامل توصیف کرد و گفت: هم راه، هم مسیر و هم مقصد و مقصود انسان باید حقیقی باشد و با امور اعتباری نمی شود یک موجود حقیقی را اداره کرد مگر اینکه آنها پشتوانه تکوینی پیدا کنند.
وی با بیان اینکه ما در زندگی با قوانین اعتباری زندگی می کنیم، گفت: مسلما این قوانین نمی تواند جوابگوی انسان که حقیقت است باشد اما وقتی توسط خداوند که هستی را آفریده، به امور آن آگاهی بی نهایت دارد، دارای پشتوانه تکوینی می شود، آن وقت حلال و حرام، مالکیت و مملوکیت را مطرح می کند که این زبان، زبان اخلاق نیست و فقه نام دارد.
آیت الله جوادی آملی به بیان تفاوت اخلاق و فقه پرداخت و گفت: فقه احکام عملیه و روابط اجتماعی را تا حدودی تنظیم می کند درحالیکه اخلاق ناظر بر کنه و باطن عمل است مثل اینکه فقه، ظلم را گناه و حرام می داند اما عالم اخلاق آن را خودِ هیزم آتش جهنم انسان ظالم معرفی می کند و یا رشوه که امری حرام است را خود سم مهلک بیان می کند که انسان را نابود می کند.
وی تصریح کردند: اخلاق علاوه بر اینکه قوانین اجتماعی را تکمیل می کند هم رابطه انسان با خانواده و هم با خود و خدایش را تنظیم می کند.
استاد حوزه در ادامه افزود: این مسئله پیش می آید که در آیاتی از قرآن مثلا در آیه ای خداوند می فرماید که انسان مشرک به خودش ظلم می کند؛ حال این ظلم به خود چه معنایی دارد؟ یعنی انسان چگونه می تواند در آن واحد هم از حدود خود تجاوز کند و ظالم شود و هم به حدودش تجاوز شود و مظلوم واقع شود؟ مفاهیمی چون علت و معلول باید دو مصداق و موضوع داشته باشد تا واقعیت پیدا کند،آیا این جمله مجاز است یا حقیقت؟ تشبیه است یا حقیقت؟
وی با اشاره به اینکه انسان دارای دو لایه است، گفت: یک (من) که حسب ظاهر خداوند به انسان امانت داده است که خود حیوانیِ انسان است که همه قوانین فقه و پیامبران برای این خود انسان به او داده شده است و یک (من) که قرآن آن را همیشه مورد غفلت قرار گرفته معرفی می کند.
آیت الله جوادی آملی افزود: هرگاه انسان از مرز حیوانیت تجاوز کند و وارد محدوده انسانی خود شود، ظلم انسان به خودش اتفاق می افتد؛ وظیفه این بندگی را اخلاق تنظیم می کند.
وي در پایان جلسه قطعه ای از خطبه 28 نهج البلاغه را قرائت نمودند که ناظر بر این قانون است که خودستانی، تزکیه است و محبوب اما خودستایی در نزد اخلاق مذبوح است.