امام رضا (ع) با تواضع مرد ناشناس را دلاكي كرد

گروه دين و انديشه «خبرگزاري دانشجو»؛ پروردگار عالم براي به كمال رسيدن انسان‌ها و نايل شدن ايشان به سعادت دنيوي و اخروي در ميان آن‌ها، برگزيدگاني معصوم قرار داد و به مردم دستور داد كه در اعمال و رفتار خود از پيامبر(ص) و اهل بيت عصمت و طهارت سرمشق گيرند تا موجب رستگاري ايشان شود.

 
«لقد كان لكم في رسول الله اسوه حسنه، لمن كان يرجوا الله و اليوم الاخر و ذكرالله كثيرا.» يعني براي شما رسول خدا اسوه حسنه‌اي است براي هر كس كه اميد دارد و به خدا و روز قيامت... (سوره احزاب آيه 21)

 

در اين آيه وجوب اقتدا به رسول الله بر همه مسلمين واجب شده؛ چرا كه حضرت ختمي مرتبت از مقام عصمت برخوردار بوده و كسي كه از مقام عصمت بهره مند باشد از هر گونه خطا و لغزشي در امان است درنتيجه مي تواند بهترين و كامل ترين سرمشق زندگي براي بشريت باشد. در همين راستا در آيه 31 سوره آل عمران خداوند مي فرمايد: «قل ان كنتم تحبون الله فاتبعوني يحببكم الله و يغفرلكم ذنوبكم و الله غفور رحيم» يعني؛ اگر خدا را دوست داريد از من پيامبر (ص) پيروي كنيد تا خدا شما را دوست بدارد.

در اين آيه خداوند شرط دوستي خودش را عمل كردن به دستورات پيامبر(ص) قرار داده و در ادامه آيه‌ مي فرمايد: «هر كس از پيامبر(ص) پيروي كند خدا دوستش دارد»، امام صادق(ع) در ذيل اين آيه مي فرمايد: «كسي كه ادعاي دوستي با ما بنمايد و به دستورات ما عمل نكند، از ما نيست و ما هم از او نيستيم آيا چنين كسي نشنيده «قل ان كنتم...»

با توجه به اين دو آيه رستگار شدن در دنيا و آخرت و جلب رضايت پروردگار، عمل كردن به دستورات پيامبر(ص) است، پرواضح و بديهي است كه بعد از پيامبر(ص) وارثان نبي كه از مقام عصمت برخوردار هستند، مصداق الگوي حسنه هستند؛ چرا كه ايشان آيينه تمام نماي حضرت رسول (ص) مي باشند.

مسلماناني كه پيشوا و الگوي خود را پيامبر و ائمه معصومين قرار دادند با پيروي از رفتار و اعمال اين بزرگواران قصد جلب رضايت پروردگار را دارند و بايد بدانند كه ائمه هدي در امر دين داري تاكيد بسيار زيادي برخلق خوش داشته‌اند تا آن جا كه پيامبر اكرم(ص) مي فرمايد:

 

«خوش خلقي نيمي از دين است و بهترين چيزي كه به انسان مسلمان عطاء شده خلق نيكو است»، خلق نيكو نه تنها يكي از عوامل تشكيل دهنده دين مداري در زندگي است بلكه آثار شگفت انگيزي براي آن نقل شده از آن جمله كه امام صادق(ع) مي فرمايد:

«خلق نيكو گناه را آب مي كند چنان كه خورشيد يخ را آب مي كند» و پيامبراكرم(ص) پاداش كسي كه خلق نيكو دارد را مساوي با پاداش شب زنده دار و روزه گير دانسته است.

همچنين امام سجاد(ع) كمال ديانت مسلمان را خوش خلقي معرفي كرده است و با توجه به اينكه امامان معصوم پس از پيامبر(ص) مصداق آيه اسوه حسنه هستند و تبعيت از ايشان موجب جلب رضاي پروردگار مي شود و تاكيد بسيار زياد ائمه بر داشتن خلق نيكو و دوستي با مردم هر انسان مسلماني را وادار به رجوع به زندگي اهل بيت(ع) مي كند تا از زندگي و منش آن‌ها درس بگيرند؛ چرا كه سيره عملي اهل بيت عصمت و طهارت بهترين منبع آموزش اخلاق و چگونگي برخورد با مردم است، سيره اهل بيت(ع) داراي جنبه‌هاي بسيار متنوع و متعدد است مانند سيره فردي، خانوادگي، اخلاقي، عبادي، اجتماعي، اقتصادي و سياسي.

با توجه به تاكيد اهل بيت (ع) بر موضوع خوش خلقي و جايگاه آن در دين مداري سيره اخلاقي اهل بيت پيامبر(ص) بهترين منبع براي جويندگان معرفت و كمال است.

سيره اخلاقي امام رضا(ع) را مي توان به جنبه‌هاي بسيار متنوعي چون: تواضع، مهمان نوازي، نهي از اسراف، عفو و حلم، رفع حاجات ديگران، عدم شتم موالي، انفاق، عيادت از بيماران، ادب نشستن، بخشش ، زهد و ... تقسيم كرد.

از اخلاق هاي پسنديده امام رضا (ع) ياري كردن فقيران بوده است. محمد بن خلا نقل مي كند هر وقت سفره اي براي حضرت رضا مي گستردند، قدحي نزديك آن جناب مي گذاشتند از هر غذايي به قدري بر مي داشت و در آن قدح مي ريخت. سپس دستور مي داد به فقرا دهند و اين آيه را مي خواندند: «فلا اقتحم العقبه» و مي فرمودند: «خداوند مي داند همه مردم قدرت بنده آزاد كردن ندارند براي آنها راهي براي بهشت گشوده با غذا دادن به فقرا»

در عيون اخبار الرضا در باب مكارم اخلاقي ثامن الحج ذكر شده كه هر كس از ايشان در خواستي داشت، درصورتي كه قدرت و توانايي داشت خواسته او را انجام مي داد و در مجلس كه جلوس مي كرد هرگز پاي خود را دراز نمي كرد و در مقابل هم نشين خود تكيه نمي داد.

راوي مي گويد: «هرگز مشاهده نكردم كه يكي از غلامان و خدمت گزاران خويش را فحش دهد و هرگاه سفره غذا براي حضرت رضا عليه الاسلام حاضر مي كردند دستور مي دادند تمام خدمت گزاران و غلامان در مجلس سر سفره حاضر شوند حتي دربانان و مهتران نيز نزد آن حضرت حاضر مي شدند و سر يك سفره غذا مي خوردند.

در تواضع و مهرباني امام رضا عليه السلام اين حكايت كافي است كه ايشان وارد حمام شدند شخصي خطاب به حضرت گفت: «مرا دلاكي كن» علي بن موسي الرضا شروع به كيسه كشيدن فرد كرد. در اين بين شخص امام را شناخته و با شرمندگي عذرخواهي كرد اما امام عليه السلام در ضمن اينكه وي را دلخوش مي نمود به كيسه كشيدن ادامه داد.

زندگاني ائمه معصومين سراسر آموزش معارف براي جويندگان حقيقت و عارفان طريقت است. آنان كه منازلشان محل رفت و آمد ملائكه و فرود آمدن وحي است و هر انسان كمال طلبي با رجوع به سيره ايشان مي تواند مدارج عرفان و سير الي الله را طي كند؛ چرا كه اين مسير حق راحت ترين و امن ترين راه براي رسيدن به خشنودي پروردگار است.

 

منابع:

1. زندگاني حضرت امام رضا، ترجمه بحارالانور، صفحه 89
2. اخبار و آثار حضرت امام رضا، صفحه 65
3. روضة الواعظين، ترجمه محدفي دامغاني، صفحه 599
4. اصول كافي، جلد 3، صفحه 157