كرمانشاه؛ الگوی وحدت

به گزارش گروه دين وانديشه «خبرگزاري دانشجو» به نقل از پايگاه اطلاع رساني مقام معظم رهبري، اين پايگاه  گفت‌وگويي با حجت‌الاسلام دكتر هادی صادقی، رئيس دانشكده علوم حدیث درباره‌ سخنان رهبر انقلاب در دیدار با مردم شهرستان پاوه مبنی بر لزوم حفظ وحدت شیعه و سنی تدارك ديده است كه در ادامه مي‌آيد.

مبانی وحدت بین مذاهب اسلامی در متون دینی چیست؟

وحدت اسلامی از موضوعاتی است كه هم در آیات كریمه‌ قرآن تأكید بسیاری بر آن رفته و هم سخنان و سیره‌ اهل‌بیت علیهم‌السلام بر آن تأكید دارد. خداوند در قرآن كریم می‌فرماید: «وَ اعْتَصِمُواْ بِحَبْلِ‌ اللّهِ جَمِيعًا وَ لاَ تَفَرَّقُواْ».1 این یك دستور صریح و روشن است كه همه بیایید حول یك محور جمع بشوید و وحدت پیدا كنید كه آن محور همانا «حبل ‌الله المتین» است. همچنین در آیه‌ شریفه‌ دیگری داریم: «وَ لاَ تَنَازَعُواْ فَتَفْشَلُواْ وَ تَذْهَبَ رِيحُكُمْ»2؛ این آیه امر می‌كند كه شما اختلاف نكنید، زیرا اگر اختلاف كنید، آن هیبت و قوّت شما از بین می‌رود.

 

چنین فرامینی در منابع و متون دینی ما بسیار است، اما حتی اگر این دستورهای دینی هم نبود، عقل بشر این مسئله را می‌فهمید كه هر جامعه‌ای وقتی می‌تواند به نتیجه برسد و به اهداف خود دست یابد كه «ید واحده» باشد. اگر مردم جوامع با هم اختلاف كنند، توان و نیروی آن‌ها صرف خنثی كردن یكدیگر می‌شود و به نتیجه نمی‌رسند. بنابراین ضرورت وحدت، امری عقلی و بدیهی است كه نیاز به بحث ندارد.

سیره‌ ائمه‌ اطهار علیهم‌السلام و الگوهای رفتاری ایشان در برخورد و مواجهه با مذاهب گوناگون اسلامی چگونه بوده است؟

با اولین مراجعه به سیره‌ پیامبر اسلام صلّی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم درمی‌یا‌بیم كه ایشان اهمیت بسیای برای حفظ وحدت امت اسلامی قائل بودند. مثلاً ایشان برای این‌كه در جامعه‌ اسلامی وحدت ایجاد كنند، میان مهاجرین و انصار عقد اخوت بستند و بین این دو گروه اسلامی برادری ایجاد كردند. این در حالی بود كه رابطه‌ میان آنان تا پیش از آن به‌قدری بد بود كه گاهی بر سر یك شتر، سال‌ها می‌جنگیدند. حضرت اما تمام آن‌ها را متحد كردند و گفتند با هم برادر و امت واحده باشید. ایشان قاعده‌ «رُحَماءُ بَینَهُم»3 را در عمل پیاده كردند و پس از این اقدام بود كه جامعه‌ اسلامی برادرانه در كنار هم قرار گرفتند و گوش به فرمان رهبرشان، پیامبر گرامی اسلام صلّی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم سپردند.

در كرمانشاه همواره همزیستی مسالمت‌آمیزی بین مردم و طوایف مختلف در برهه‌های گوناگون تاریخی وجود داشته است. ما در این استان هیچ‌گاه نزاع‌هایی از جنس درگیری‌هایی كه گاهی در مناطق دیگر مشاهده می‌شود، ندیده‌ایم.

 

ائمه‌ اطهار علیهم‌السلام نیز همین سیره را ادامه دادند. مثلاً با این‌كه پس از رحلت پیامبر اكرم صلّی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم عده‌ كثیری از امت به دستور ایشان عمل نكردند و راه اصلی را نپیمودند، اما امیرالمؤمنین علیه‌السّلام با وجود این كه حق مسلم‌شان تضییع شده بود، باز هم برای حفظ وحدت جامعه‌ اسلامی از حق خود صرف ‌نظر كردند و گفتند كه الآن امر مهم‌تری در پیش است و وحدت مسلمانان باید حفظ شود، زیرا اگر این كار را نكنیم، مرتدین و كفار به سوء استفاده از این وضعیت می‌پردازند و به جامعه‌ اسلامی حمله می‌كنند.

 

اساساً سیره‌ امیرالمؤمنین علیه‌السّلام نماد وحدت است. هم‌چنین وقتی سیره‌ همه‌ ائمه علیهم‌السلام را ملاحظه می‌كنیم، درمی‌یابیم كه داشتن رفتار مناسب و مسالمت‌آمیز حتی در قبال مخالفان و پرهیز از اختلاف، دستور همیشگی ایشان به پیروان خود بوده است.

برخی معتقدند اگر ما وارد موضع وحدت بشویم، باید از عقاید خودمان كوتاه بیاییم. این مسئله تا چه اندازه درست است؟

ممكن است بعضی‌ها این‌گونه فكر كنند، اما قطعاً این مطلب درست نیست. آیا این‌كه امیرالمؤمنین علیه‌السلام با خلفای سه‌گانه به مشورت می‌نشستند و به آن‌ها كمك می‌كردند، از عقایدشان دست برداشته بودند؟ خیر، این‌طور نبود؛ ایشان به خاطر حفظ وحدت جامعه‌ی اسلامی و به خاطر تقویت این امر مهم این‌گونه عمل می‌كردند. اما از طرف دیگر و در ماجرای تشكیل شورای شش‌نفره برای تعیین خلیفه پس از خلیفه‌ دوم، حضرت امیر علیه‌السلام هم در آن جلسه حضور داشتند و قرار شد كه یك نفر از این شورا به خلافت انتخاب شود. اعضای این شورا با امیرالمؤمنین علیه‌السلام شرط كردند كه اگر شما به سیره‌ پیامبر صلّی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم و خلفای پیشین عمل كنی، ما خلافت را به تو می‌دهیم. ایشان اما این شرط دوم را نپذیرفتند. این نپذیرفتن به این خاطر بود كه ایشان نمی‌خواستند از عقاید و روش خودشان دست بردارند. ایشان با وجود این كه وحدت را حفظ كرده و در جهت آن عمل كرده بود، اما همواره اعتقاد و سیره‌ خویش را نیز حفظ و تبلیغ كرده بودند.

 

دیگر امامان علیهم‌السلام نیز همین‌گونه بودند. مگر امام صادق علیه‌السلام حفظ وحدت در جامعه‌ اسلامی را لازم نمی‌دانستند و به این مسئله سفارش نمی‌كردند؟ امام صادق علیه‌السلام بارها در نمازهای جماعت اهل سنت شركت می‌كردند. امیرالمؤمنین علیه‌السلام هم شركت می‌كردند، اما تعلیمات درست را هم به پیروان خودشان آموزش می‌دادند. نظریات اشتباه مانند جبرگرایی و تفكرات نادرستی مثل تلقی‌هایی را كه درباره‌ی سلاطین وجود داشت، تذكر می‌دادند و نقد می‌كردند. در عین حال، رفتاری كاملاً هم‌سو با وحدت جامعه‌ی اسلامی داشتند.

 

بنابراین ما هم باید همین راه و روش اهل‌بیت علیهم‌السلام را دنبال كنیم. یعنی ضمن این‌كه از عقیده‌ خود دفاع می‌كنیم، رفتارمان به گونه‌ای نباشد كه امت اسلامی دچار چنددستگی و اختلاف بشود. نقل است كه در زمان امام صادق علیه‌السلام، چهار هزار نفر به نوعی از محضر ایشان استفاده می‌كردند كه بعضی از آن‌ها اهل سنت و حتی از بزرگان آنان بودند. مفهوم این مطلب آن است كه امام صادق علیه‌السلام در عین این‌كه پایبند به ضوابط وحدت در جامعه‌ی اسلامی بودند، به ترویج افكار و رفتار صحیح نیز اهتمام داشتند. پس هیچ منافاتی بین این دو وجود ندارد.

به نظر شما وحدت بین مذاهب چه جایگاهی در وضعیت تحولات كنونی دنیای اسلام و بیداری اسلامی دارد؟

باید ببینیم كه چه خطرات بزرگی امت اسلامی را تهدید می‌كند. دشمنان این امت، آمریكا و اسرائیل و دیگران، برنامه‌های عظیمی را تدارك دیده‌اند تا این امت را چندپاره كنند و جلوی بیداری آنان را بگیرند. آنها می‌خواهند یا معارف اسلامی را از این امت بربایند، یا این كه اسلام را به‌كلی دگرگون و تحریف كنند. اگر این برنامه‌های دشمنان را بشناسیم و برای آن برنامه‌ریزی كنیم، درمی‌یابیم كه یكی از اولین و ضروری‌ترین اموری كه به آن نیاز داریم، همین است كه همه با هم در یك زمینه و در یك راستا حول یك محور «حبل‌الله» جمع شویم. بنابراین همه‌ی امت اسلامی باید یكصدا شعار احیای اسلام و احكام اسلامی و قرآنی را سر بدهد تا ان‌شاءالله در مراحل بعدی كه بیداری‌های بیشتری هم رخ می‌نماید، آماده‌تر باشیم.

 آیا این‌كه امیرالمؤمنین علیه‌السلام با خلفای سه‌گانه به مشورت می‌نشستند و به آن‌ها كمك می‌كردند، از عقایدشان دست برداشته بودند؟

 

متأسفانه كسانی كه به اختلافات دامن می‌زنند، خواسته یا ناخواسته طبق برنامه‌ دشمن حركت می‌كنند و دشمنان كاملاً از این رویه‌ آنان‌ سوء‌استفاده می‌كند. متأسفانه در بین امت اسلامی -هم در بین شیعیان و هم در بین اهل سنت- افرادی وجود دارند كه به اختلافات دامن می‌زنند. حتی بعضی شبكه‌های ماهواره‌ای در راستای اختلاف‌افكنی فعالیت می‌كنند. این‌ها نه مورد تأیید اسلام است و نه مورد تأیید مقام معظم رهبری و نه مورد تأیید هر وجدانی كه به ضرورت حفظ دین آگاه است.

 

در كرمانشاه بحمدالله همواره همزیستی مسالمت‌آمیزی بین مردم و طوایف مختلف در برهه‌های گوناگون تاریخی وجود داشته است. ما در این استان هیچ‌گاه نزاع‌هایی از جنس درگیری‌هایی كه گاهی در مناطق دیگر مشاهده می‌شود، ندیده‌ایم. مثلاً نزاع‌های مذهبی بین شیعه و سنی یا بین اهل حق و طوایف دیگر در تاریخ كرمانشاه سابقه ندارد و این مسئله به روحیه‌ی سلم و آرام و مسالمت‌آمیز مردم این خطه برمی‌گردد كه از توفیقات ایشان است.

 

نكته‌ دوم این‌كه از ویژگی‌های مردم كرمانشاه، یكی این است كه حول محور رهبری جمع می‌شوند. عشق به مرحوم امام و رهبر معظم انقلاب در دل همه‌ طوائف این خطه وجود داشته و دارد. البته طبیعی است كه این مردم احتمالاً از بعضی مسئولین گلایه‌هایی هم داشته باشند، اما همواره در عمل نشان داده‌اند كه در صحنه‌های مختلف و در هر جا كه لازم بوده، با همه‌ گرایش‌های مختلفی كه دارند، به میدان آمده‌اند و حامی جریان اصیل اسلام و انقلاب و رهبری بودند. نمونه‌ی بارز این وفاداری، دفاع مقدس هشت‌ساله است كه این مردم طی آن پایداری كم‌نظیری از خود نشان دادند. كرمانشاه از شهرهایی بود كه بیشترین بمب‌های دشمن در آن فرود آمد. این همه فشار و این همه بمباران در این شهر اتفاق افتاد، اما از پایداری مردم چیزی كم نشد.

 

همه‌ مردم كرمانشاه از طوایف و مذاهب گوناگون در برابر فشارها و دشمنان سینه سپر كردند. همین مردم در مورد دیگر مسائل نیز به‌خوبی موضع‌گیری كردند. در مواقعی هم كه لازم بود ملت در برابر آمریكا موضع بگیرد، این مردم به صحنه آمدند و از انقلاب دفاع كردند. از جمله در مواجهه با فتنه‌ 88 راهپیمایی عظیمی بعد از قضایای روز عاشورا در كرمانشاه برپا شد كه بی‌نظیر بود و همه‌ی طوایف در حمایت از رهبر معظم انقلاب در آن حضور پیدا كردند.

 

پی‌نوشت‌ها:
1. سوره مباركه‌ آل عمران، آیه‌ی 103: وَ اعْتَصِمُواْ بِحَبْلِ‌ اللّهِ جَمِيعًا وَ لاَ تَفَرَّقُواْ وَ اذْكُرُواْ نِعْمَةَ ‌اللّهِ عَلَيْكُمْ إِذْ كُنتُمْ أَعْدَائاً فَأَلَّفَ بَيْنَ قُلُوبِكُمْ فَأَصْبَحْتُم بِنِعْمَتِهِ إِخْوَانًا وَ كُنتُمْ عَلَىَ شَفَا حُفْرَةٍ مِّنَ النَّارِ فَأَنقَذَكُم مِّنْهَا كَذَلِكَ يُبَيِّنُ اللّهُ لَكُمْ آيَاتِهِ لَعَلَّكُمْ تَهْتَدُونَ؛ و همگى به ريسمان خداوند چنگ بزنيد و پراكنده نشويد و نعمت خدا را بر خود ياد كنيد؛ آن‌گاه كه دشمنان [يكديگر] بوديد، پس ميان دل‌هاى شما الفت انداخت تا به لطف او برادرانِ هم شديد، و بر كنار پرتگاه آتش بوديد كه شما را از آن رهانيد، اين‌گونه خداوند نشانه‌هاى خود را براى شما روشن مى‌كند، باشد كه شما راه يابيد.

2. سوره‌ی مباركه‌ی انفال، آیه‌ی 46: وَ أَطِيعُواْ اللّهَ وَ رَسُولَهُ وَ لاَ تَنَازَعُواْ فَتَفْشَلُواْ وَ تَذْهَبَ رِيحُكُمْ وَ اصْبِرُواْ إِنَّ‌ اللّهَ مَعَ الصَّابِرِينَ؛ و از خدا و پيامبرش اطاعت كنيد و با هم نزاع مكنيد كه سُست شويد و مهابت شما از بين برود، و صبر كنيد كه خدا با شكيبايان است.

3. سوره‌ی مباركه فتح، آیه‌ 29: مُّحَمَّدٌ رَسُولُ‌اللَّهِ وَ الَّذِينَ مَعَهُ أَشِدَّاء عَلَى ‌الْكُفَّارِ رُحَمَاء بَيْنَهُمْ تَرَاهُمْ رُكَّعًا سُجَّدًا يَبْتَغُونَ فَضْلًا مِنَ‌ اللَّهِ وَ رِضْوَانًا سِيمَا هُمْ فِی وُجُوهِهِم مِّنْ أَثَرِ‌ السُّجُودِ ذَلِكَ مَثَلُهُمْ فِی‌ التَّوْرَاةِ وَ مَثَلُهُمْ فِی‌ الْإِنجِيلِ كَزَرْعٍ أَخْرَجَ شَطْأَهُ فَآزَرَهُ فَاسْتَغْلَظَ فَاسْتَوَى عَلَى سُوقِهِ يُعْجِبُ الزُّرَّاعَ لِيَغِيظَ بِهِمُ الْكُفَّارَ وَعَدَ اللَّهُ الَّذِينَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصَّالِحَاتِ مِنْهُم مَغْفِرَةً وَ أَجْرًا عَظِيمًا؛ محمد پيامبر خدا، و كسانی كه با او هستند بر كافران سختگيرند و با يكديگر مهربان؛ آنان را بينی كه ركوع می‌كنند، به سجده می‌آيند و جويای فضل و خشنودی خدا هستند نشانشان اثر سجده‌ای است كه بر چهره‌ی آنهاست، اين است وصفشان در تورات و در انجيل، كه چون كشته‌ای هستند كه جوانه بزند و آن جوانه محكم شود و بر پاهای خود بايستد و كشاورزان را به شگفتی وادارد، تا آن‌جا كه كافران را به خشم آورد، خدا از ميان آنها كسانی را كه ايمان آورده‌اند و كارهای شايسته كرده‌اند به آمرزش و پاداشی بزرگ وعده داده است.