ابراهيم قاتل عبيدالله ابن زياد و ياريگر مصعب‌ابن زبير

گروه دين و انديشه «خبرگزاري دانشجو»؛ مالك اشتر، استاندار اميرالمومنين در مناطق مرزي با شام (قبل از صفين) و از سرداران سپاه علي (ع) در جنگ‌هاي سه‌گانه ايشان است، وي همچنين فرمان ولايت مصر را از امام دريافت كرد كه در بين راه با سم به شهادت رسيد.

 

در رشادت، جنگاوري و همچنين فراست و بصيرت مالك اشتر بسيار نوشته و حكايات مختلف نقل كرده‌اند، اما نامي از ابراهيم، فرزند مالك در زمان قيام امام حسين (ع)، در ميان نيامده و گويا جزء غايبان از صحنه نبرد بوده است.
 
با اين حال، اندكي بعد وقتي عبدالله بن زبير بر حجاز و عراق مسلط شد و مختار ثقفي نيز در تدارك انتقام شهيدان كربلا بود، نقش‌آفرين ظاهر شده است.

 

مختار به توصيه برخي يارانش، خود سراغ ابراهيم رفت و پس از يادآوري منزلت بني‌هاشم، نامه محمدبن حنفيه (فرزند اميرالمومنين) را خطاب به ابراهيم بن اشتر برايش خواند.

 

«بسم الله الرحمن الرحيم. از محمد بن علي به ابراهيم بن مالك اشتر. و بعد، همانا مختار درصدد انتقام گيري از حسين است. در اين كار او را ياري ده تا خداوند پاداش دو جهان به تو عنايت فرمايد.»
 
ابراهيم نيز با ديدن اين نامه، اعلام آمادگي كرد. او بر مقدمه سپاه مختار، رهبري منتقمان را عهده‌دار شد و در شورش شبانه عليه والي كوفه (عبدالله بن مطيع) بر او فائق آمدند. ابراهيم بن اشتر، در جنگ با سپاه شام نيز فرماندهي سپاه مختار را بر عهده گرفت و از پس اين جنگ هم به خوبي برآمد.
 

سپاه شام براي جنگ و شكست حكومت مختار عازم كوفه شده بود كه عبيدالله بن زياد در 20ذي حجه از كوفه به سمت اين سپاه رهسپار شد؛ در اين جنگ عبيدالله ابن زياد به دست ابراهيم كشته شد و سر او را براي مختار فرستاد.

 

بنا به نقلي در همين نبرد بود كه عمر بن سعد و شمر بن ذی‌الجوشن و حصين بن غير و بسياري ديگر از بزرگان سپاه يزيد عليه حسين، كشته شدند و سرهاشان به كوفه فرستاده شد.
 
هنگامي كه ابراهيم بن اشتر با لشكر 7 هزار نفري به خارج از كوفه اعزام شده بود، اشراف كوفه عليه مختار توطئه كردند و مختار فرمان بازگشت به شهر را براي ابراهيم فرستاد. برخي فراريان سپاه شام كه در جنگ با ابراهيم شكست خورده بودند نيز به بصره و نزد مصعب بن زبير (برادر عبدالله بن زبير كه از سوي وي استاندار بصره بود) گريختند و او را براي حمله به كوفه تحريك كردند.

تنها گذاشتن مختار توسط ابراهيم

پس از  اينكه اكثر قتله امام توسط نيروهاي مختار به قتل رسيدند و حكومت به هدف اوليه خود رسيد ابراهيم به موصل رفت و در آنجا حاكميت يافت، حاضر به بازگشت به كوفه و حمايت از مختار نشد! ياران مصعب بن زبير نيز با سپاه بصره به كوفه حمله آوردند و با كشتن مختار، آن را به سرزمین‌های تحت حاكميت خويش ضميمه كردند.

 
مصعب، سر مختار را براي برادرش عبدالله زبير فرستاد و از مردم به عنوان اميرالمومنين براي او بيعت می‌گرفت. پس از آن بود كه ابراهيم بن اشتر براي مصعب نامه نوشت و از وي امان خواست سپس به كوفه آمد و با عبدالله بن زبير بيعت كرد.
 
مصعب هم به او كمال ملاطفت را داشت تا جايي كه يكي از فرماندهان مورد اعتماد مصعب شد هنگامي كه عبدالملك بن مروان در شام سپاهي را تدارك ديد و به سوي عراق حمله‌ور شد، براي بزرگان سپاه مصعب و از جمله ابراهيم بن اشتر نامه نوشت و پيشنهاد امان و اطاعت داد.
 
ابراهيم هم آن را سر به مهر نزد مصعب آورد و ديدند كه وعده استانداري عراق را در صورت بيعت با شام به وي داده‌اند اما ابراهيم اين پيشنهاد را نپذيرفت و در كنار آل زبير تا آخرين لحظات ايستاد و كشته شد.
 
علت عدم همراهي ابراهيم با مختار و خيانت به او و سپس بيعت با عبدالله و مصعب بن زبير و جان دادن در راه ايشان كاملا روشن نيست و از منابع تاريخي نيز نمی‌توان به تحليلي قطعي رسيد.
 
منبع:
 
مجله دانشجويي - تحليلي «آرمان گرا»-شماره چهار
برنامه تحليلي -تاريخي «هنگام درنگ»