مهراد، چهره ماندگاري كه به بزرگي جهان اسلام در عرصه علم ميانديشد
گروه علمی «خبرگزاری دانشجو»؛ دکتر جعفر مهراد، چهره ماندگار سال 1389 که در سال 1325 هجری شمسی در تبریز متولد شد، در حال حاضر رئیس پایگاه علوم استنادی جهان اسلام است.
وی پس از گذراندن دوره ابتدایی و راهنمایی، در دوره متوسطه به دبیرستان لقمان رفت و سه سال از محضر استادانی چون دکتر جلیل تجلیل و مرحوم دکتر حسین شکویای بهره برد و خارج از محیط دبیرستان با حضور در مراکز علمی، مختصری انگلیسی و عربی آموخت.
وي در سال 1344 در دانشگاه تبریز پذیرفته شد و در سال 1348 با اخذ دانشنامه کارشناسی در رشته جغرافیا، فارغالتحصیل شد. دکتر مهراد پس از گذراندن خدمت نظام وظیفه در سالهای 1351 – 1353 تحصیلات خود را در رشته علوم کتابداری و اطلاعرسانی در مقطع کارشناسی ارشد در دانشگاه تهران سپری کرد.
مهراد، مؤسس کتابخانه وزارت رفاه اجتماعی
دکتر جعفر مهراد در مدت حضورش در دانشگاه نخستین مقاله خود را با عنوان «کتاب درمانی» در نامه انجمن کتابداران ایران منتشر کرد و همراه با هیئت مدیره انجمن کتابداران ایران و چند تن دیگر از نامداران کتابداری و اطلاعرسانی در کلاسهای درس و دورههای کوتاه مدت برای تربیت کتابدار در شهرهای تبریز، شیراز، اصفهان و تهران شرکت کرد و به تدریس پرداخت.
وي به سبب نیاز به خدمات کتابداری در کتابخانه مرکزی و مرکز اسناد دانشگاه شهید بهشتی و کتابخانه دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه تهران، سرگرم سازماندهی و مدیریت منابع علمی این واحدها بود و در همین اوان کتابخانه وزارت رفاه اجتماعی را نیز تأسیس کرد.
پایاننامه دکتری مهراد همچنان مرجع تحقیقات پژوهشگران
مهراد در سال 1355 با استفاده از بورس دانشگاه شیراز برای ادامه تحصیل در دوره دکتری کتابداری و اطلاع رسانی به Case Western Reserve University در شهر کلیولند ایالت اوهایو، راهی ایالات متحده شد.
دانشکده کتابداری و اطلاعرسانی این دانشگاه جزو 10 دانشکده معتبر و برتر این رشته بود و مهراد با حضور در این دانشگاه از دانش استادانی چون پروفسور کنراد راسکی، پروفسور تفکو ساراسویچ و پروفسور جسی شرا بهرهها برد.
حاصل سه سال تلاش و تحقیق در آمریکا ارزش این دوران را دو چندان میکند
پایان نامه دکتری مهراد در حوزه سیستمها و برنامهریزی برای توسعه کتابخانههای عمومی ایران تحقیق باارزشی است که تاکنون بعد از گذشت 35 سال در نوع خود منحصر به فرد است و هر که بخواهد درباره کتابخانههای عمومی این مرز و بوم کاری انجام دهد، ناگزیر است تا از این اثر بهره جوید و این خود بهترین راه برای زنده نگاه داشتن یاد تاریخ و فرهنگ ایران زمین است.
مهراد، بنیانگذار بخش علوم کتابداری و اطلاعرسانی دانشگاه شیراز
وي در آبان ماه 1358 به ایران بازگشت و در نخستین گام بخش علوم کتابداری و اطلاعرسانی دانشگاه شیراز را با دانشجویانی در دوره کارشناسی ارشد بنیانگذاری کرد. استادان خارجی بعد از پیروزی انقلاب اسلامی، ایران را ترک کرده بودند و او تنها عضو هیئت علمی این بخش بود که سمت استادیاری و ریاست بخش را بر عهده داشت و با وجود آنکه در آن زمان، جذب اعضای هیئت علمی بسیار دشوار بود، کوشش کرد تا افرادی را برای خدمت در بخش علوم کتابداری و اطلاعرسانی به عنوان عضو هیئت علمی دعوت به کار کند.
مهراد با تأسیس گروه آموزشی کتابداری و اطلاعرسانی در دانشگاه شیراز، به تدریس درسهای مختلف کتابداری و اطلاعرسانی پرداخت و در طول سالهای اولیه، آموزش و پژوهش را در این گروه فعال کرد و دوره دکتری کتابداری و اطلاع رسانی را با همکاری دانشگاه فردوسی مشهد برای نخستین بار در سال 1372 در دانشگاه شیراز راه اندازی کرد و با جذب استادان داخلی به تربیت و آموزش مشتاقان این رشته پرداخت.
تلاش وی در دوره انقلاب فرهنگی و تصویب برنامه درسی دانشگاهها
چند ماهی از همکاری مهراد با دانشگاه شیراز نگذشته بود که انقلاب فرهنگی به وقوع پیوست و دانشگاهها برای بازسازی و برنامهریزی کوتاه مدتی تعطیل شد و در ستاد انقلاب فرهنگی برنامهریزی رشتههای مختلف آغاز شد.
دكتر مهراد، در این زمان از اعضای فعال برنامهریزی رشته کتابداری و اطلاعرسانی بود و به کوشش وي و با همکاری چند تن از استادان سایر دانشگاهها به تدریج برنامههای درسی دورههای کاردانی و کارشناسی تدوین و تصویب شد.
مهراد، بعد از بازگشایی دانشگاهها به تأسیس دورههای کاردانی و کارشناسی در گروه کتابداری و اطلاع رسانی دانشگاه شیراز اهتمام ورزید و برنامه درسی کارشناسی ارشد را به تنهایی در چهار گرایش آماده کرد.
این برنامه اکنون نیز با اندک تغییراتی در بعضی از واحدهای درسی در دانشگاهها و مراکز آموزش عالی کشور تدریس میشود.
تأسیس دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه شیراز
وي در سال 1363 در تفکیک دانشکده ادبیات و علوم حضور جدی داشت و بدین ترتیب دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه شیراز را پایه گذاری کرد.
وي ابتدا به عنوان نخستین معاون پژوهشی این دانشکده و یک سال بعد به عنوان رئیس دانشکده ادبیات و علوم انسانی منصوب شد.
در این زمان که مصادف با جنگ تحمیلی بود، با اشتیاق و با ایثار علیرغم کمبودهای ناشی از جنگ تحمیلی رشتههای جدید و دورههای تحصیلات تکمیلی را یکی بعد از دیگری در دانشکده ادبیات و علوم انسانی تازه تأسیس راه اندازی کرد.
در سال 1364 به همراه مرحوم دکتر علی اکبر حسینی، دکتر امیر هوشنگ مهریار و دکتر منصور رستگار فسایی نشریه علوم اجتماعی و انسانی را تأسیس و در سال 1365 کتابخانه مرکزی و مرکز اسناد دانشگاه شیراز را پی ریزی کرد.
مهراد، ارائه دهنده طرح تاسیس مرکز منطقهای اطلاع رسانی علوم و فناوری
دکتر مهراد در سال 1368 با استفاده از فرصت مطالعاتی راهی آمریکا شد و در دانشگاه UCLA پروژه تحقیقاتی خود را درباره پایگاههای اطلاعاتی کتابشناختی ادامه داد که اقامت وي در آمریکا یک سال به طول انجامید و توانست از دانش استادان نام آور و بزرگی چون پروفسور شانک و پروفسور بورگمن بهره برد و بر دانش خود بیفزاید؛ به طوری که پس از بازگشت به ایران به دعوت دکتر مصطفی معین، وزیر وقت فرهنگ و آموزش عالی طرح تأسیس مرکز منطقهای اطلاع رسانی علوم و فناوری را ارائه داد.
طرح ارائه شده پس از مطالعه و تصویب و امضای تفاهم نامه بین وزارت فرهنگ و آموزش عالی جمهوری اسلامی ایران و فرهنگستان علوم جهان سوم منجر به تأسیس مرکز منطقهای اطلاع رسانی علوم و فناوری در سال 1370 هجری شمسی در شیراز مرکز استان فارس شد.
تاثیرگذاری مهراد در شکل گیری پایگاه استنادی علوم جهان اسلام
دکتر جعفر مهراد با انجام تحقیقات در حوزه تحلیل استنادی و به پیشنهاد خانم رؤیا مقصودی دانشجوی سابق خود و عضو هیئت علمی مرکز منطقهای اطلاع رسانی علوم و فناوری در سال 1381 پایگاه گزارشهای استنادی نشریات فارسی را برای سنجش و اندازه گیری کیفیت نشریات فارسی و تعیین ضریب تأثیر این نشریات در مرکز منطقهای اطلاع رسانی علوم و فناوری راه اندازی کرد.
در این زمان، علم سنجی و تولید علم در ایران به تازگی مورد توجه مقامات بلند پایه و رهبری معظم انقلاب قرار گرفته بود و پشتیبانی دکتر محمد مهدی زاهدی، وزیر وقت علوم، تحقیقات و فناوری از سنجش تولیدات علمی دانشگاهها و دانشمندان ایرانی سبب شد این طرح در سال 1385 در سومین نشست وزرای آموزش عالی و تحقیقات علمی کشورهای اسلامی برای کل جهان اسلام در کویت مطرح شود.
پس از دریافت تأییدیه ضمنی از وزراء ، این پروژه با همفکری آیسیسکو در سال 1387 در باکو، پایتخت جمهوری آذربایجان به تصویب وزرای آموزش عالی و تحقیقات علمی کشورهای اسلامی رسید و بدین ترتیب با انتصاب وي در همان سال به سرپرستی پایگاه استنادی علوم جهان اسلام (ISC) ایران به مرجعیت علمی کشورهای اسلامی انتخاب شد.
مهراد و تاسیس گروه علم و فناوری شورای عالی انقلاب فرهنگی
مهراد به خاطر علاقه به علم و فناوری در سال 1382 به دعوت دبیرخانه شورای عالی انقلاب فرهنگی گروه ارزیابی علم و فناوری را در شورای عالی انقلاب فرهنگی تأسیس کرد.
ارزیابی خرد علم و فناوری در دانشگاهها و مراکز تحقیقاتی و فناوری دولتی و غیردولتی بر عهده این گروه میباشد و نتایج حاصل از مطالعات این گروه که به صورت کتاب منتشر میشود، مورد استفاده برنامه ریزان، تصمیم گیران و سیاستگذاران آموزش عالی کشور است.
مهراد با وجود اشتغالات فراوان در آموزش و پژوهش و ریاست بر مؤسسات پژوهشی، در سال 1382 نشریه علمی پژوهشی International Journal of Information Science and Management را در مرکز منطقهای اطلاع رسانی علوم و فناوری تأسیس کرد.
وي در سال 1386 با حکم معاون آموزشی وزیر کمیته برنامه ریزی کتابداری و اطلاع رسانی را در شورای گسترش آموزش عالی وابسته به وزارت علوم، تحقیقات و فناوری راه اندازی کرد.
مهراد از همان سال صاحب امتیاز این نشریه و عضو گروه تحریریه چند مجله دیگر، از اعضای بنیانگذار «انجمن کتابداری و اطلاع رسانی ایران» و «انجمن ایرانی مطالعات جامعه اطلاعاتی» است.
وي در سال 1389 نیز به عنوان عضو هیئت مدیره انجمن اخلاق در علم و فناوری انتخاب شد و همکاری مداومی با سازمان سنجش و کمیسیون نشریات معتبر وزارت علوم، تحقیقات و فناوری دارد و سالهاست که عضو کمیسیون نشریات معتبر وزارت علوم، تحقیقات و فناوری است.
همچنین دکتر مهراد از سال 1385 عضو کمیته راهبری نظام اطلاع رسانی دانشگاهی وابسته به شورای عالی عتف، از سال 1387 عضو کمیته ملی ارتباطات کمیسیون ملی یونسکو، عضو افتخاری انجمن آینده نگری ایران و عضو شورای اجرایی و کمیته علمی مدیریت سرمایههای فکری و از سال 1389 عضو کمیته تخصصی گسترش علوم انسانی وزارت علوم، تحقیقات و فناوری است.
گوشههایی از افتخارات دکتر مهراد
تقدیر از دکتر مهراد به عنوان پژوهشگر نمونه دانشگاه شیراز در سال 1381، دریافت تقدیرنامه به عنوان یکی از مفاخر استان فارس در سال 1382، دریافت لوح قدردانی از وزیر علوم، تحقیقات و فناوری در سال 1386 و لوحهای متعدد دیگر، انتخاب وی به عنوان مدیر پژوهشی برگزیده در دهمین جشنواره پژوهش و فناوری کشور در سال 1388، تقدیر به خاطر مجموع خدمات علمی وی در سال 1387 در دومین جشنواره بین المللی فارابی و انتخاب وي در سال 1389 به عنوان چهره ماندگار علمی نمونههایی از افتخارات بسیار ارزشمند این استاد دانشگاه شیراز است.