علوی تبار: روشنفکران دیني معتقد به اجتهاد در مبانی دین هم هستند

به گزارش خبرنگار علمي «خبرگزاري دانشجو»، علوي تبار عصر روز گذشته در کرسی آزاداندیشی با موضوع «اندیشه های روشنفکران دینی معاصر، خدمت یا خیانت؟» در دانشگاه علم و صنعت با بيان اينكه روشنفکر کسی است که داراي 4 ویژگی است، گفت: روشنفكر داراي ويژگي گفتمان مدرن، نگاه انتقادي به انديشه ها، روابط و نهادهای اجتماعی، حل كننده مسائل انساني و احساس تعهد و مسئولين اجتماعي است.

وي با بيان اينكه بخشی از روشنفکران ما، روشنفکر دینی هستند، افزود: در ایران روشنفکران دینی دو نقش اجتماعی - سیاسی که ایجاد، تقویت و جهت دهی به جنبش های اجتماعی - سیاسی بوده و انديشه اي كه آن ها تحت عنوان نو انديشي ديني محور است.

روزنامه نگار اصلاح طلب افزود: روشنفكران ديني در سه زمينه ارائه تفسیر عصری از دین، زمینه سازی برای نوسازی درون زا و زمینه سازی برای دین داری در دنیای مدرن و پرورش دین داران مدرن كار كرده اند.

 

علوي تبار با اشاره به ارائه تفسیر عصری از دین كه بخش اول فعاليت روشنفكران ديني بوده است، گفت: در اين مرحله تفسیرهای سنتی و بنیادگرا را مورد نقد قرار مي گرفت و از اين طريق تفسیر تازه ای از احکام، باورها و ارزش های دینی پديد مي آمد که پاسخگوی پرسش های زمانه باشد و با دانش های معتبر و ارزش های مقبول زمانه مغایرت نداشته باشد.

 

وي با بيان اينكه روشنفکری دینی در کشور 4 دوره دارد، تصريح كرد: دوره اول از آغاز مواجهه ما با مدرنیته که نماد آن سید جمال الدین اسد آبادی است آغاز مي شود.

 

روزنامه نگار اصلاح طلب با اشاره به اينكه نماد دوره دوم روشنفكري ديني مهندس بازرگان و دکتر یدالله سحابي است، افزود: دوره سوم روشنفكري ديني نيز از سال 1342 به بعد که نماد اين دوره دکتر شریعتی است آغاز مي شود.

 

علوي تبار تصريح كرد: دوره چهارم روشنفكري ديني در كشور از پس از پایان جنگ که سروش و مجتهد شبستری نمادهای آن هستند، آغاز مي شود.

وي اضافه كرد: روشنفکری داراي عنوانی توصیفی است نه ارزشی كه معنایش این نیست، روشنفکر خوب است یا بد، چه بسا از نگاه پست مدرن ها، روشنفکری و تفکر مدرن ضد ارزش است.

روزنامه نگار اصلاح طلب با بيان اينكه در جهان اسلام 4 گرایش برای فهم دین وجود دارد، خاطرنشان كرد: بنيادگراها، سنت گراها، مدرنيست ها و روشنفكران ديني و روحانيون اصلاح گرا و طرفداران اجتهاد پويا  از اين جمله هستند.

علوي تبار بيان داشت: تفاوت روشنفکران دینی با روحانیون اصلاح گر در این است که دسته اخیر اجتهاد و نوآوری شان عمدتا در فروع است و اين درحالي است كه روشنفکران دیني معتقدند باید در مبانی و اصول اجتهاد کنیم.

وي تصريح كرد: نگاهمان باید نسبت به کتاب خدا، نقش دین در زندگی، شیوه های استخراج معارف و احکام از دین و... عوض شود و بايد زاویه نگاهمان به دین تغییر کند.

 

روزنامه نگار اصلاح طلب با بيان اينكه برداشت های ما از دین نباید عقل ستیز باشد، اضافه كرد: برداشت هاي ما مي تواند عقل پذیر یا عقل گریز باشد.

 

علوي تبار گفت: روشنفکران دینی بین دین و معرفت دینی تمایز قائلند، شریعتی بین اسلام و اسلام شناسي فرق گذاشته است و تعریف ما منطبق بر شریعتی و بازرگان نيز است زيرا شریعتی می گوید اجتهاد به نحو سنتی چهار منبع دارد که کتاب و سنت و عقل و اجماع است كه باید به کتاب و سنت و علم و زمان تغییر کند.

وي تصريح كرد: آخرین نگاه های ما راجع به وارد کردن زمان و مکان در اجتهاد اگر ادامه منطقی اش را دنبال کنیم، به روشنفکری دینی می رسد.

 

روزنامه نگار اصلاح طلب با بيان اينكه دو نوع نگاه در تفسیر دین ممکن است وجود داشته باشد، افزود: اولی دغدغه اش حفظ خلوص و اصالت دین و خارج نشدن آن از چارچوب هاست و دومی دغدغه اش حفظ پویایی و کارآیی دین است.

 

علوي تبار با بيان اينكه تنها روشنفکران دینی نیستند که فهمشان از دین، تحت تاثیر علوم زمانه است، گفت: علمای سنتی هم تحت تاثیر اند. اگر این لحاظ عیبی به روشنفکری وارد باشد به جریان سنتی هم وارد است. تفاوتش این است که روشنفکر دینی از دانش جدید متاثر است و متفکر سنتی از دانش قدیم.

وي خاطرنشان كرد: زماني كه بحث پویایی و کارآمدی دین می شود دو معیار وجود دارد كه یکی نسبت  دین با دانش ها و پرسش های زمانه  و دیگری انسجام درونی، جامعیت و ربط آن با داده های کتاب مقدس است.

 

روزنامه نگار اصلاح طلب با بيان اينكه روشنفکر دینی بی بدیل بوده و جایگزینی ندارد، بيان داشت: اگر مدرنیته برای ما ضروری است و برای رسیدن به مدرنیته  پایدار و بهینه به نقد زمان سنت و مدرنیته نیاز داریم بنابراین به جریان روشنفکری دینی نیاز داریم که هر دو  را نقد کند.

 

علوي تبار گفت: با پیش بردن این پروژه، عقب ماندگی مسلمین از بین می رود و به دین کمک می کنیم در غير اين صورت و دین به حاشیه خواهد رفت.

 

وي اضافه كرد: لازم نیست که تمام دین را به علوم زمانه تطبیق کنیم و صرفا نباید عقل ستیز باشد بلكه می تواند عقل گریز باشد كه به طور مثال مباحث مربوط به معاد و قیامت عقل گریز است و علم و عقل چیزی راجع به آن نگفته اند.

 

روزنامه نگار اصلاح طلب بيان داشت: روشنفکری دینی به یقینی بودن پایه های علم تجربی معتقد نیست، بلکه قائل به رئالیسم انتقادی است.

علوي تبار تصريح كرد: روشنفکر دینی در شناخت شناسی اش، که همان رئالیسم انتقادی است، بین برنامه های پژوهشی پیشرو و در حال اضمحلال تفاوت قائل است كه ذهن ما آیینه نیست بلكه ذهن ما در شناخت فعال است.

وي با بيان اينكه اگر دین را حداکثری نمی دانید، چرا از اسلامی کردن علوم حرف می زنید؟ افزود: بدین ترتیب دیگر هیچ حوزه ای استقلال ندارد و زماني كه عده ای در قم به دنبال فیزیک و کامپیوتر اسلامی هستند معنی آن این است که همه  پرسش ها را می توانیم از دین پرسيد.

 

روزنامه نگار اصلاح طلب با اشاره به اينكه مطهری و صدر هم گفته اند ما مکتب اقتصاد اسلامی داریم ولی علم اقتصاد اسلامی نداریم گفت: بوعلی هم معتقد به استقلال این حوزه ها از یکدیگر بود.

علوي تبار با بيان اينكه دیدگاه بنیادگرایانه می خواهد همه چیز را از دین بپرسد، بيان داشت: اين روش نتیجه هم نمی دهد و این حرف آزمون تاریخی شده است.

 

وي گفت: ولایت فقیه بعد از انقلاب آزمون تاریخی داده است و علوم اسلامی هم  اگر در آزمون تاریخی شکست خورده و مشکلات را حل نکرده، باید در این مبانی تجدید نظر كند.

 

روزنامه نگار اصلاح طلب با بيان اينكه اگر از قبل، اندیشه را مقید کنیم، آزاد اندیشی معنا ندارد، افزود: جامعه را نمی شود رها کرد و به حال خودش آزاد گذاشت ولی در اندیشه باید آزاد بود زيرا اختلاف اندیشه از قدیم بوده است و برخی عرفا را تکفیر می کرده اند كه بنابراین اختلاف عمیق در فهم دین از قدیم بوده است و جدید نیست.