رجبي دواني: ماجراي نذر عبدالمطلب جعلي است

به گزارش خبرنگار دين و انديشه «خبرگزاري دانشجو»، دکتر محمدحسين رجبي دواني در ششمين جلسه از سلسله جلسات کارگاه آموزشي- تحليلي تاريخ اسلام که به همت موسسه «صهبای بصیرت» برگزار شد به بيان نکات تکميلي در مورد اجداد پيامبر اکرم (ص) پرداخت.

 

رجبي دواني با اشاره به داستان نذر عبدالمطلب گفت: طبق يک نقل تاريخي عبدالمطلب در زمان حفر زمزم يک فرزند پسر (حارث) بيشتر نداشت و از اين بابت احساس ضعف مي‌کرد، از اين رو نذر كرد تا در صورتي که خدا به او 10 پسر دهد يکي از آن‌ها را در راه خدا قرباني کند. با گذشت سال‌ها او داراي 10 يا 12 پسر شد.

عضو هيئت علمي دانشگاه امام حسين (ع) در ارتباط با اداي نذر عبدالمطلب گفت: او براي اداي نذر خود بين فرزندان قرعه انداخت، قرعه به نام کوچک‌ترين و محبوب‌ترين فرزند او يعني عبدالله افتاد، بنابراين نقل قرار شد عبدالله قرباني شود، در اين زمان عبدالله 20 سال داشت، عبدالمطلب او را براي قرباني کردن به کنار هبل برد، اما بزرگان قريش او را از اين کار نهي کردند؛ زيرا در اين صورت اين کار سنت مي‌شد، اما عبدالمطلب معتقد بود بايد نذر خود را ادا كند، از اين رو آن‌ها به عبدالمطلب پيشنهاد دادند براي حل اين مسئله نزد کاهن بروند.

وي در ادامه گفت: کاهن با شنيدن حرف آن‌ها گفت بايد بين جان عبدالله و 10 شتر (ديه يک مرد کامل) قرعه بيندازند، ‌اگر قرعه به نام 10 شتر بيفتد آن‌ها را قرباني مي‌کنند و اگر به نام عبدالله افتاد بايد 10 تا 10تا بر تعداد شترها بيفزايند تا جايي که قرعه به نام شترها بيفتد.

استاد تاريخ اسلام افزود: قرعه انداختند و به نام عبدالله درآمد. قرعه را تا 10 مرتبه تکرار کردند تا در نهايت قرعه به نام 100 شتر افتاد، اما چون عبدالمطلب قلباً‌ راضي نشد، دو بار ديگر نيز تکرار کردند و هر بار قرعه به نام 100 شتر افتاد؛ به اين ترتيب عبدالله نجات پيدا کرد.

رجبي دواني در ادامه در مورد صحت اين داستان گفت: برخي از محققان تاريخ معاصر، اين داستان را واقعي تلقي کرده‌ و اقدام عبدالمطلب براي ذبح فرزند را نشانه وفاي به عهد دانسته‌اند، اما برخي اين قضيه را نپذيرفته و صورت مسئله را پاک کرده‌اند. گروه سوم نيز معتقدند که اين داستان شک و شبهه‌هايي دارد و نمي‌توان به طور کامل آن را پذيرفت، ولي ادله‌اي هم براي آن نمي‌آورند.

عضو هيئت علمي دانشگاه امام حسين (ع) افزود: مرحوم رجبي دواني (پدر دکتر رجبي دواني و از محققان تاريخ اسلام) در کتاب «تاريخ اسلام از آغاز تا هجرت»، نفس اين مسئله را غيرقابل قبول مي‌داند و استدلال‌ هايي نيز براي آن ذکر مي‌ كند.

وي در ادامه به بيان علل غيرقابل قبول بودن اين داستان پرداخت و گفت: سنت‌هايي که عبدالمطلب از خود به جاي گذاشت، همه در اسلام تأييد و جزو احکام شرعي شد، بنابراين چطور چنين کسي قصد انجام عملي را دارد که در اسلام بشدت نهي شده است؟! يعني کشتن فرزند براي خدا و معبود.

رجبي دواني مورد الهامات الهي بودن عبدالمطلب را يکي ديگر از دلايل رد اين داستان دانست و گفت: چنين کسي که توجه و عنايت الهي به او در جريان ابرهه يا حفر زمزم به خوبي ديده مي شود، چگونه به کاري دست مي زند که بشدت نهي شده است؟!

عضو هيئت علمي دانشگاه امام حسين (ع) با اشاره به اعتقاد شيعه در مورد موحد بودن تمامي پدران پيامبر (ص) از عبدالله تا ابراهيم (ع) گفت: کسي با چنين سابقه‌اي، عملي را که در همه شرايع الهي نهي شده است، انجام نمي‌دهد.

وي در ادامه به بيان توضيحاتي در مورد اين اعتقاد شيعه پرداخت و گفت: اگر اين‌ها موحد نبودند، اين قدر مورد تمجيد و احترام پيامبر (ص) قرار نمي‌گرفتند؛ همچنين در زيارت وارث مي‌خوانيم: شهادت مي‌دهيم حسين تو نوري بودي در ارحام پاک مادران و اصلاب پاک پدران که هرگز به شرک آلوده نبوده‌اند؛ پدر و مادر که شهادت نمي‌خواهد،‌ در اين جا صيغه جمع به کار برده است.

رجبي دواني در ادامه گفت: ممکن است شبهه پيش بيايد که عبدالمطلب نيز مانند جدش، ابراهيم (ع)‌ عمل کرد، اما بايد گفت ابراهيم (ع) به اين کار امر شد و خود مايل به اين کار نبود. سه بار در خواب به او امر شد تا اين که يقين پيدا کرد كه اين امر از سوي خداست، اما اين جا صحبت از نذر است و نذر امري اختياري مي باشد.

عضو هيئت علمي دانشگاه امام حسين (ع) در ادامه گفت: حتي اگر بگوييم اين امر الهي بوده و در تاريخ به اشتباه نذر عنوان شده نيز قابل قبول نيست؛ زيرا اين بدتر از قبل است و به اين معني است که او امر خدا را اطاعت نکرده و به دعوت مشرکان به سراغ کاهني مشرک رفته و به حرف او عمل کرده است.

وي به بيان يکي ديگر از دلايل رد اين داستان پرداخت و گفت: عبدالمطلب بسيار مورد افتخار پيامبر (ص) بود و ايشان در برابر آزار مشرکان مي‌فرمودند: من فرزند عبدالمطلب هستم، ‌کسي که بر همه شما سيادت داشت. آن‌ها هم در برابر اين سخن جا مي‌زدند، اگر عبدالمطلب مي‌خواست چنين عملي انجام دهد اصلاً جاي فخر نمي‌داشت.

جعل ماجراي نذر عبدالمطلب توسط بني اميه

رجبي دواني با اشاره به مجهول بودن راويان اين داستان، آن را يکي ديگر از دلايل رد آن برشمرد و گفت: اين نقل توسط وابستگان بني اميه جعل و در دهان‌ها افکنده شد.

عضو هيئت علمي دانشگاه امام حسين (ع) افزود: ذبح فرزند براي معبود از سنت‌هاي صائبين (صائبين ستاره‌پرستان و يا پيروان حضرت يحيي (ع) بودند) و يا از سنت‌هاي مشرکين عقب مانده‌ بوده است و از سنت‌هاي مردم مکه محسوب نمي‌شود؛ زيرا اگر رسم بود مشرکان به عبدالمطلب نمي‌گفتند اين کار را نکن؛ زيرا بعد از تو سنت خواهد شد، بلکه اين کار بني اميه بوده است و به اين ترتيب مي‌خواستند چهره پيامبر (ص) و علي (ع) را تخريب کنند.

وي در ادامه گفت: ممکن است اصل اين قضيه حقيقت داشته باشد، ‌مثلاً‌ اينکه عبدالمطلب از اينکه يک فرزند پسر بيشتر نداشت، ناراحت بود و نذر کرد تا خدا به او 10 پسر دهد،‌ اما بقيه آن درست نيست. حتي ممکن است نذر او اين گونه بوده که به ازاي هر پسر 10 شتر قرباني کند.

رجبي دواني افزود: در اين رابطه يک حديث جعلي نيز به پيامبر (ص) نسبت داده‌اند و آن اين است که: انا ابن الذبيحين،‌ من فرزند دو قرباني هستم، اسماعيل (ع) و عبدالله.

استاد تاريخ اسلام به جعل ديگري نيز در اين زمينه اشاره کرد و گفت: در نقل گفته شده که عبدالله کوچک‌ترين و محبوب‌ترين فرزند عبدالمطلب بوده، در حالي که اگر چه ممکن است او محبوب‌ترين فرزند بوده باشد، اما کوچک‌ترين نيست. حمزه و عباس به طور قطع از پدر پيامبر (ص) کوچکتر بوده‌اند. حمزه با پيامبر (ص) فقط دو سال تفاوت سن داشتند و عباس نيز از پيامبر (ص) کوچک‌تر بوده و تا اوايل حکومت عثمان در قيد حيات بودند. 

 

ادامه دارد ...