حوزه و دانشگاه؛ دو شعبه از موسسه علم و دین

گروه علمی «خبرگزاری دانشجو»، فاطمه گریوانی، دانشجوی دکترای ادبیات دانشگاه تربیت مدرس؛ یکی از راه های به استعمار کشیدن کشورهای مسلمان از سوی استعمارگران و چپاولگران در طی قرن های متمادی، بیگانه ساختن افراد جامعه از اندیشه های ناب اسلامی بوده و هست. نکته ای که حضرت امام خمینی رحمة الله علیه با تیزبینی آن را دریافتند و از همان روزهای آغازین به بیان این مسئله پرداختند.

امام با آگاهی كامل نسبت به واقعیت های تاریخی، راه حل مشكلات، بقاء استقلال و شعار «نه شرقی و نه غربی» در کشور را آمیخته شدن روشنفكران و تحصیل كردگان جدید، با دین و ایمان مذهبی و نیز آشنا شدن روحانیون با پیشرفت های علمی جهان و تجربه روش های جدید می دانستند.

حضرت امام خميني در پاسخ به نامه اتحاديه انجمن هاي اسلامي دانشجويان در اروپا كه در سال 1346 نگاشتند اينگونه از تقريب و همبستگي طلاب علوم ديني و قشر دانشجو اظهار رضايت و مسرت مي نمايد: « .. از اين كه احساس مي كنم طبقات جوانان غيور دانشجوي قديم و جديد داخلي كشور و خارج و روشن ضميران ساير طبقات ملت شريف مسلمان ـ ايدهم الله تعالي ـ از خواب گران چند صد ساله كه به نغمه هاي خواب آور عمال خبيث استعمار بر ملت ها غلبه كرده بود بيدار شده اند و در فكر چاره هستند و از پيوستگي دانشجويان مدارس قديم و دانشگاه ها و همكاري آنها و ساير طبقات بيدار در اين نهضت مقدس اسلامي كه به خواست خداوند متعال منتهي به قطع ايادي اجانب و استعمار خواهان و غرب زدگان خواهد شد احساس مسرت و سربلندي مي كنم.» ـ صحيفه نور ج 1 ص 130

در طول دوران انقلاب ـ از آغاز تا پيروزي نهايي ـ اصحاب و ياران امام كه نهضت اسلامي را در ايران با دريافت خط مشي و فرامين امام از پاريس سازماندهي مي كردند تلاش ويژه اي براي تجلي آثار وحدت حوزه و دانشگاه در صحنه هاي مبارزه مبذول داشتند و از سوي ديگر و در نقطه مقابل عناصر وابسته به نظام ستمشاهي براي ايجاد اختلاف و تفرقه در صفوف حوزويان و دانشجويان تلاش مي كردند تا به اين وسيله از آثار ارزشمند اين همگرايي و اتحاد ارزشمند بكاهند و اين حركت را به بيراهه سوق دهند.

حضرت امام خميني همچنان كه در دوره شكل گيري زمينه هاي اوليه اين وحدت با نظارت دقيق و كامل خويش رهنمودهاي لازم را به طلاب و دانشجويان ارائه مي دادند در مرحله اول تجلي عملي اين وحدت درباره ضرورت تداوم آن تا پيروزي نهايي و جلوگيري از توطئه هاي تفرقه افكنانه رهنمودهايي دارند كه آنها را به دقت مرور مي كنيم: «لازم است تا جوانان دانشگاه هاي قديم و جديد به هم پيوسته و با ساير طبقات ملت پيوند اخوت اسلامي برقرار كنيد. «واعتصموا بحبل الله جميعا ولاتفرقوا » (قرآن كريم سوره آل عمران (3 ) آيه 103) اين است دستور محكم نجات بخش قرآن كريم كه بايد نصب عين خود قرار دهيم و از تفرقه و تشتت كه جز شكست در مقابل طاغوت نتيجه اي ندارد پرهيز نموده از خداوند تعالي نجات ملت را بخواهيم. (وحدت از ديدگاه امام خميني (تبيان دفتر پانزدهم ) موسسه تنظيم و نشر آثار امام ص 268 و 269)

روحانيون محترم بايد به طبقه جوان روشنفكر كه در خدمت اسلام و كشور اسلامي است و به همين جهت مورد حمله عمال اجانب است احترام گذاشته آن ها را چون فرزنداني عزيز و برادراني ارجمند بدانند و اين قدرت بزرگ كه مقدرات خواه ناخواه در دست آنها خواهد افتاد از دست ندهند و از تبليغات سوئي كه بر ضد آنها در اين چند سال شده و آنها را در نظر بعضي طور ديگر جلوه داده اند تا از تفرقه استفاده هر چه بيشتر برند احتراز كنند و كساني را كه جهلا يا از سو نيت موجب دورنگه داشتن اين طبقه موثر است از روحانيت از خود برانند و به آنها اجازه ايجاد تفرقه ندهند . (روحانيت و حوزه هاي علميه از ديدگاه امام خميني (تبيان دفتر دهم ) موسسه تنظيم و نشر آثار امام ص 292)

بخشي ديگر از رهنمودهاي حضرت امام خميني درباره وحدت حوزه و دانشگاه مربوط به مرحله پس از پيروزي انقلاب و استقرار نظام اسلامي در ايران است. اين رهنمودها كه داراي حجم زياد و همراه با هشدارها و بينش آفريني هاي مكرر مي باشد به سابقه توطئه ها و ترفندهاي قدرت هاي استعماري و عوامل پيدا و پنهان آنان در داخل ايران براي ايجاد تفرقه و بدبيني و دشمني بين دانشجويان مراكز حوزوي و دانشگاهي اشاره دارد و از سويي ديگر به صيانت و پاسداري از اتحاد و اقتدار ايجاد شده بين حوزه و دانشگاه در طول مراحل نهضت اسلامي تصريح مي نمايد.

همچنين بخشي از اين رهنمودهاي آگاهي بخش به جايگاه عناصر انديشمند اين دو مركز و نقش حياتي و محوري آنها در ايجاد بسترهاي مناسب براي رشد و پيشرفت و بالندگي و تحقق استقلال همه جانبه كشور اشاره مي كند.

حضرت امام خميني تصريح مي نمايند كه عناصر حوزوي و دانشگاهي هر دو از منورالفكرها هستند(وحدت از ديدگاه امام خميني موسسه تنظيم و نشر آثار امام ص 272  ) و تبليغات استعمار خارجي و عوامل داخلي آنان كه با حربه هايي چون «فناتيك» دانستن روحانيون و «بي دين» ناميدن دانشگاهيان سعي در ايجاد دافعه و گريز در ميان اين دو قشر داشتند بايد طرد و نفي گردد.(همان منبع ص 272)

حضرت امام خميني علماي حوزه ها و دانشجويان دانشگاه ها را مغز متفكر جامعه مي نامند (همان منبع ص 276) و به صراحت اعلام مي كنند: «نه دانشگاهي بدون روحاني مي تواند به استقلال برسد و نه روحاني بدون دانشگاهي» (همان منبع ص 278) و به اين ترتيب اهميت وحدت و تقريب و همگرايي و هم فكري حوزويان و دانشگاهيان و آثار ارزشمند آن را گوشزد مي نمايند.

حضرت امام خميني (ره ) با توجه به شرايط خاص پس از پيروزي انقلاب و نتايج شگرف و عظيمي كه از اتحاد حوزه و دانشگاه حاصل گرديد و در اثر آن دشمنان زخم خورده به توطئه هاي وقفه ناپذير براي از بين بردن اتحاد و ايجاد افتراق بين اين دو مركز قدرتمند اشتغال مي ورزند هشدار مي دهند كه در دانشگاه هاي سراسركشور «دشمنان آگاه» در حال افشاندن بذرهاي تفرقه و جدايي بين حوزه و دانشگاه مي باشند و در اين ميان «دوستان نادان» به تاثيرپذيري و تحركات مخرب اشتغال دارند.

در اين سخنان هشدار دهنده امام دقت كنيم: «برادران دانشگاهي توجه كنيد كه شما را جدا نكنند از روحانيون . برادران روحاني توجه كنيد كه شما را جدا نكنند از دانشگاهي هالله در اصفهان در مشهد در تهران اساس يك خلاف را دارند طرح ريزي مي كنند كه دانشگاه را از روحاني جدا كنند. بعضي منبري هاي نادان و بعضي دانشگاهي هاي نادان مي خواهند اين دو قشر را از هم جدا كنند طرحش را ريخته اند... دست برداريد از اين ناداني شما را تحريك نكنند آنهايي كه بااسلام دشمن هستند خيانت به اسلام نكنيد اين تفرقه امروز خيانت به اسلام است با هر اسمي كه باشد... با اعمال شما مبادا اسلام فراموش بشود با اعمال شما مبادا اسلام دفن بشود اگر دلسوز به اسلام هستيد دست از تفرق برداريد اگر دلسوز به ملت هستيد دست از تفرق برداريد ... اين طرح شيطاني را خنثي كنيد.» (همان منبع ص 274 و 275) 

با توجه به بیانات حضرت امام (ره)و پیام ایشان به مناسبت انقلاب فرهنگی در سال 59، اندیشه وحدت حوزه و دانشگاه در بین دلسوزان انقلاب اسلامی شکل گرفت و در این میان مجاهد نستوه آیت الله شهید مفتح نقش ویژه و خاصی داشت، ایشان با وجود این که در حوزه علمیه قم به عنوان استادی بزرگ مطرح بود، پا به عرصه دانشگاه گذاشت. او همان گونه که در حوزه به درجه اجتهاد رسیده بود، در دانشگاه نیز موفق به اخذ درجه دکتری شد و به پاس تلاش های خستگی ناپذیر ایشان در راه ایجاد وحدت بین حوزه و دانشگاه، 27 آذر سالروز شهادت ایشان به عنوان روز وحدت حوزه و دانشگاه مطرح شد.

 
در طول سه دهه اخیر، برخی از بزرگان حوزه های علمیه از جمله آیت الله مصباح یزدی، آیت الله جوادی آملی، آیت الله مهدوی کنی و برخی دیگر از بزرگان گام های مثبت و ارزنده ای در راه ایجاد وحدت عملی بین حوزه و دانشگاه برداشته اند اما در این زمینه نیز پرچمدار اصلی پس از حضرت امام خمینی(ره)، امام خامنه ای (مد ظله العالی)بوده و هستند. ایشان همواره در دیدار با طلاب و دانشجویان رهنمودهای عملی برای رسیدن به این وحدت داشتند و می فرمایند«وحدت حوزه و دانشگاه یعنی وحدت در هدف و هدف این است که همه به سمت ایجاد یک جامعه اسلامی پیشرفته مستقل، جامعه امام، جامعه پیشاهنگ، جامعه الگو حرکت نمایند»(خطبه نمازجمعه 26/9/78)

«در نظام اسلامی، علم و دینپابه‌پا حرکت کنند. هدف حوزه دانشگاه یعنی این.دو شعبه از یک مؤسسه علم و دین.مؤسسه علم و دین یک مؤسسه است و علم و دین با همنداین مؤسسه دو شعبه دارد، یک شعبه حوزه‌های علمیه و شعبه دیگردانشگاه‌ها. باید این دو با هم مرتبط و خوشبین باشند، با هم کار کنند از همدیگر جدا  نشوند و از یکدیگر استفاده کنند.» ( از بیاناتمقام معظم رهبری در دیدار با دانشجویان (روز وحدت حوزه و دانشگاه) 24/9/72
 

برخی از صاحب نظران معتقدند، بحث تولید علم و دانش بومی نیز در راستای همین هدف کلان، بیان شده است.

هر چند موفقیت های به دست آمده در این زمینه در این سه دهه را نمی توانیم نادیده بگیریم، اما باید اذعان کنیم این فعالیت ها و حرکت ها کافی نبوده و تا رسیدن به آن قله آرمانی که مد نظر امام (ره)و رهبر معظم انقلاب بوده و هست، فاصله ها داریم که امیدواریم با تلاش های دلسوزان مسئولان و متولیان امر و خود طلاب و دانشجویان، به آن نقطه روشن برسیم.

منابع

https://www.mafad.ir/index.php?option=com_content&task=view&id=197&Itemid=0
https://farsi.khamenei.ir/FA/Views/vahdat.jsp

https://www.imam-khomeini.com/ShowItem.aspx?id=13067&cat=0&lang=Fa

https://www.tebyan.net/Politics_Social/Figures/Po_Of_View/2008/12/16/80922.html
https://www.tebyan.net/Politics_Social/Figures/Po_Of_View/2008/12/16/80921.html
https://www.khorasannews.com/News.aspx?type=1&year=1390&month=9&day=27&id=1287025
https://www.hawzah.net/fa/magart.html?MagazineID=0&MagazineNumberID=5126&MagazineArticleID=46392