رشاد: اذعان به شكست سكولاريسم در جوامع معاصر در حال اتفاق است
به گزارش خبرنگار دين و انديشه «خبرگزاري دانشجو»، همايش يك روزه «اسلام و سكولاريسم» توسط كانون انديشه جوان امروز، سه شنبه با حضور تني چند از انديشمندان در دانشكده حقوق و علوم سياسي دانشگاه تهران برگزار شد كه اولين سخنران اين همايش حجت الاسلام رشاد بود.
رشاد با اشاره به اينكه عنوان بحث وي طرح مسئله سكولاريسم است، گفت: در سال 1848 ميلادي معاهدهاي در خصوص املاك در اختيار كليسا و انتقال مالكيت اين املاك و خلعيت از كليسا انجام پذيرفت كه اين مسئله مفهوم حقوقي سکولاریسم را تداعي میکند.
رئيس پژوهشگاه فرهنگ و انديشه اسلامي افزود: با توجه به پيشينه تاريخي اين مقوله و كاربردهاي متنوعي كه واژه سکولاریسم در ادبيات معاصر پيدا كرده، مفهوم اين عنوان را بايد به مراتب كاربرد آن ارجاع داد و بايد به بازه هاي زماني كه با ظهور يك جنبش يا ظهور متفكري جديد معنايي جديد به اين عنوان میدهد، توجه كرد.
وي تصريح كرد: سكولاريسم يك مقوله ذوابعاد است كه به معاني مختلف به كار میرود؛ گاه به يك نگاه هستي شناختي به كار میرود و در ادبيات معاصر گاه به ملحدین سكولار اطلاق ميكنند.
رشاد با اشاره به معاني سكولاريسم در حوزه هاي مختلف گفت: در حوزه معرفت شناختي نيز اصطلاح سكولاريسم كاربرد دارد و خود بنياد انگاري عقل و انكار فهم وحي در تكون معرفت، يك نوع خروج از حوزه معرفت ديني محسوب میشود.
رئيس پژوهشگاه فرهنگ و انديشه اسلامي در ادامه بيان داشت: در حوزه حقوقي نيز سكولاريسم به معني نفي شريعت از اديان به كار میرود؛ يعني آموزه هاي ديني تكليفي نداشته باشند يا نفي شرع مدار بودن اخلاق يعني بين دين و اخلاق پيوندي نباشد، لذا اين تلقیهای چندگانه منشأ تاريخي و مباني فكري و فلسفي دارند.
سكولاريسم به دوره رونق حكمت يوناني برمي گردد
عضو شوراي عالي انقلاب فرهنگي اظهار داشت: در حوزه هستي شناسي اگر كسي فلسفه يوناني را فلسفه توحيدي نداند، (البته فيلسوفان ما فلسفه يوناني را الهي میدانند نه الحادي) در اين صورت سكولاريسم به دوره رونق حكمت يوناني بر میگردد.
وي گفت: مسيحيت گزارش شده نه آنچه در واقع بوده است، مسيحيت بي شرعيت و دنيا گريز است و از ديدگاه فيلسوفان اجتماعي مثل كارس وبر، مسيحيت ابزار پديد آمدن سكولاريسم قلمداد شده است كه اگر بپذيريم كه دوره رسالت حضرت مسيح يك تا سه سال بوده است، آنچه از وي در اناجيل عهد جديد نقل شده چنين است كه ايشان اعتنايي به امر دنيا نداشت و آخرت بسنده بود و دنياگرا نبود.
رشاد در ادامه افزود: دين مسيحيت مانند اسلام كه دنياگر آخرت گراست نبوده اينكه دين به امر دنيوي نبايد بپردازد، بزرگترين امكان را براي سكولاريسم تاريخي و سياسي به وجود مي آورد.
رئيس پژوهشگاه فرهنگ و انديشه اسلامي اضافه كرد: دكارت با اومانيستي كردن هستي شناسي و اينكه انسان را مركز صقل همه چيز قرار داد و اينكه گفته مي شود مدرنيته با كانت آغاز مي شود، ميتوان گفت كانت سهم بزرگي در جريان سكولاريسم بر عهده دارد.
وي گفت: دكارت از ديدگاه حوزه معرفت شناسي و حوزه حقوق و سياست نقش مهمي در سكولاريسم دارد؛ بنابراين پس از كانت ريشه هاي سكولاريسم تحكيم شد و اگر انسان مداري و انسان خويشخداانگاري با دكارت شروع شده باشد با كانت عميق مي شود.
رشاد تصريح كرد: روشنگري انسان در تفكر اومانيستي يعني رهايي از قيموميتي كه انسان به قيد گذاشته شده است و انسان بايد خود بينديشد، تدبير كند و اين ابعاد اكنون به مرحله سكولاريسم رسيده كه علاوه بر جنبه معرفتي آن، يك حقيقت نيز هست و مقام ثبوت دارد؛ يعني امروزه دوره جديدي است كه غربي ها راه رفته را مي خواهند بازگردند.
رئيس پژوهشگاه فرهنگ و انديشه اسلامي با اشاره به سخنراني هابرماس در دانشگاه تهران گفت: هابرماس مي گويد: «مدرنيته آزموني براي موضع گيري ها در عصر ما شد. حال مشخص شده كه تصوير بازي همه يا كسي بين دين و روشنگري در جوامع معاصر غرب حكومت ندارد، انتظارات روشنگرانه افراطي يا همان سكولارها همانند نگراني هاي مخالفان كليسايي آنها تحقق نيافته است»؛ يعني همان طور كه كليسا نگران انزواي دين بود و سكولارها نگران دخالت دين بودند، هيچ كدام به خواسته خود نرسيدند.
وي در ادامه با بيان انديشه هاي هابرماس گفت: دين به هيچ وجه از عرصه اجتماع حذف نشده و اهميت خود را در ساحت اخلاقي و سياسي حفظ كرده است و لحاظ درجه تحقق سكولاريسم، ملت هاي مختلف متفاوت هستند، ولي تمام جوامع غربي سكولار هستند؛ يعني خود را با استمرار وجود دين در محيطي كه سكولار است وقف داده اند.
رئيس پژوهشگاه فرهنگ و انديشه اسلامي گفت: سكولاريزاسيون فقدان پيوندهاي سنتي و يقينات است و در جوامع معاصر يك نوع اذعان به شكست سكولاريسم يا دست كم تسهيل و ترميم آن با رويكرد پست سكولاريسم در حال اتفاق است.
رشاد در خاتمه به جمع بندي بحث خود پرداخت و خاطرنشان كرد: هر چند سكولاريسم به سكولاريزاسيون حقوقي اموال كليسا در يك مقطع معين اطلاق شده است، اما امروزه كاربردهاي متنوعي دارد و مي توانيم براي سكولاريسم معناهاي متفاوتي فرض كنيم و آن را محدود به ادعاهاي حقوقي و سياسي نداديم.