لازمه نهی از منکر شناخت جلوه‌های نو ظهور حرام در جامعه است

گروه دين و انديشه «خبرگزاري دانشجو»، زينب صارم، دین اسلام به علت جامعیت منحصر به فرد خود در ادیان الهی در بردارنده فرامینی است که می تواند پوششی همه جانبه به تمام ابعاد مورد ضرورت زندگی انسانی بدهد.

در یک نگاه کلی زندگی انسان به دو بخش کلی قابل قسمت است. در توضیح بخش اول می توان گفت قسمتی از زندگی انسان که اجتماعی است و در برخوردهای متقابل بین فرد و خانواده، دوستان، جامعه و ... تعریف می شود. در بیان قسمت دوم می توان به زندگی خصوصی فرد تاکید کرد که جنبه اجتماعی ندارد و بر خود شخص و نیات و درونیات وی استوار است.

امر به معروف و نهی از منکر، پاد زهری برای جامعه

دستورات اسلام در حکم غذا و دارویی است که سبب تغذیه روح انسان می شود و جامعه انسانی را از خطرات تباه کننده حفظ می کند و برای هر دو بخش دستورات کامل و راهبردی دارد.

یکی از دستورات راهبردی در دین اسلام برپایی امر به معروف و نهی از منکر در جامعه است که می توان از آن به عنوان یک دارو و پاد زهر برای جامعه یاد کرد. از کارکردهای امر به معروف و نهی از منکر آن است که فرد و جامعه را در مسیر سلامت و هدایت قرار می دهد و از افکار و اعمال مسموم پالایش می کند.

امر به معروف جامعه را در مسیر سلامت قرار می دهد

نهی از منکر از جمله اقداماتی است که از به وجود آمدن بحران در جامعه جلوگیری می کند؛ چرا که با مشاهده اولین لغزش ها افراد جامعه با آگاهی و  هوشیاری از گسترش و شیوع منکر و بدی جلوگیری می کنند. 

امر به معروف مانع بحران های فکری اخلاقی

در لزوم اجرای امر به معروف در جامعه همین بس که در سخنان ائمه معصومین امر به معروف و نهی از منکر از وسعت غیر قابل انکاری برخوردار است، تا آن جا که از آن به عنوان یکی از ده فروع دین نام برده می شود و امام علی (ع) در توضیح ثواب آن می فرماید: «تمام كارهاى نيكو، و جهاد در راه خدا، برابر امر به‏ معروف‏ و نهى از منكر، چونان قطره‏اى بر درياى موّاج و پهناور است.» از این سخن امام علی(ع) می توان دریافت که امر به معروف و نهی از منکر تا چه اندازه نزد خداوند گرامی است.

عذاب خداوند بر نیکان نيز فرود می آید

امر به معروف و نهی از منکر را می توان نوعی مسئولیت پذیری در قبال سرنوشت جامعه نیز معرفی کرد. مسلمانی که متوجه کجروی جامعه باشد و از این معضل احساس ناراحتی نکند و با بی تفاوتی از کنار آن بگذرد نه تنها شامل رحمت خداوند نمی شود بلکه دچار غضب حضرت حق خواهد شد چنان چه حضرت باقر عليه السّلام فرمود: «خداوند متعال به شعيب وحى كرد كه من صد هزار از قوم تو را عذاب مى‏كنم، چهل هزار نفر از اشرار آنها و شصت هزار نفر از اخيار آنها. شعيب گفت: بار خدايا نيكان را چرا عذاب مى‏كنى فرمود: براى اينكه با بدان معاشرت كردند و در برابر گناه آنها سكوت نمودند.»

با توجه به این که امر به معروف بر مسلمانان واجب است و در قرآن و روایات شیعه تاکید بسیار زیادی بر آن شده لازم است شرایط و آداب این فریضه الهی را بشناسیم؛ چرا که به عدم شناخت گام برداشتن و حرکت کردن نه تنها سبب اصلاح نمی شود بلکه تباهی بیشتری را موجب می شود، چنانچه امام صادق عليه السّلام مي فرمایند: «كننده كار بدون بصيرت به مانند رونده در غير راه صحيح است، كه سرعت سير چيزى جز دور شدن‏ از راه بر او نمى‏افزايد.»

بنابراین بر مسلمانان واجب عقلی و شرعی است که با شناختن حدود امر به معروف و همچنین آگاهی کامل از شرایط جامعه به اقامه امر به معروف بپردازند؛ چراکه اگر نسبت به یکی از این دو امر آگاهی کامل نداشته باشند اثرات زیان بار تری را به جامعه تحمیل خواهند کرد.

اولین و مهمترین شرط امر به معروف و نهی از منکر مسئله شناخت است

اولین و مهمترین شرط امر به معروف و نهی از منکر مسئله شناخت است. بدین معنا که ما نسبت به حلال و حرام آگاهی کامل داشته باشیم چنان چه امام صادق (ع) می فرماید: «كسى كه مى‏خواهد امر به معروف كند، نيازمند است به اينكه دانا باشد به موارد حلال و حرام،.......... و موضوعاتى را كه مورد امر و نهى است و احكام آنها را به آراء و صفات مخصوص خود مخلوط نكرده از همديگر جدا نمايد.»

به  گفته امام صادق (ع) اولین شرط امر به معروف و نهی از منکر شناخت کافی و جامع از حدود الهي یعنی حلال و حرام است و این که افراد عقاید و سلیقه های شخصی خود را حکم خدا نخوانند. بلکه معیار و مفهوم برای حلال و حرام کاملا مشخص است و فقه درباره این گونه موارد نظرات کاملا واضحی دارد.

یکی از آفات امر به معروف و نهی از منکر آن است که افراد نظرات شخصی خویش را وارد احکام الهی بکنند. به عنوان مثال در دین اسلام به حجاب و مستور بودن زنان به طور واضحی تصریح شده و همچنین به روابط حداقلی آنان با نامحرم سفارش شده است اما بعضی افراد که به بهانه امر به معروف و نهی از منکر از علم آموزی زنان جامعه جلوگیری می کنند و آن را حرام می دانند نظرات شخصی خود را در این مقوله وارد کرده اند؛ چرا که دین به علم آموزی زنان دستور داده و طلب علم را بر هر زن و مردی واجب دانسته است.

برای امر به معروف و نهی از منکر باید مصادیق جدید و به روز آن را شناخت

اما بعضی دیگر که به مصادیق امر به معروف و نهی از منکر واقف نیستند متوجه این موضوع نخواهند شد که چه موضوعاتی آنان را تهدید می کند. به عنوان مثال والدینی که به حلال و حرام روابط محرم و نامحرم مشرف هستند و به خیال خویش نسبت به روابط جوانان و فرزندان خود آگاهند اما از تکنولوژی و نوآوری های روز بی اطلاع هستند و فرزندان ایشان به وسیله شبکه های اجتماعی دچار اختلال در روابط می شوند و اين در حالي است كه والدین متوجه این واقعیت نمی باشند؛ چرا که مصادیق حلال و حرام و جلوه های آن در طول زمان دچار تغییر و تحول می شود و برای امر به معروف و نهی از منکر باید مصادیق جدید و به روز آن را شناخت.

در نتیجه  شناخت حلال و حرام که اولین شرط امر به معروف ونهی از منکر است دارای دو وجه مفهوم و مصداق است كه باید در هر دو جهت آفت یابی شود. بعضی افراد با اضافه و کم کردن مفاهیم حلال و حرام به ورطه هلاکت می افتند و برخی دیگر با نشناختن جلوه های نو ظهور حرام به اشتباه تن در می دهند. 

 
ادامه دارد...