رجبی دوانی: روايتي از جعل حديث توسط عايشه

به گزارش خبرنگار دين و انديشه «خبرگزاري دانشجو»، دکتر محمد حسين رجبي دواني، عضو هيئت علمي دانشگاه امام حسين (ع) در هفتمين جلسه از سلسله جلسات کارگاه آموزشي - تحليلي تاريخ اسلام که به همت موسسه «صهبای بصیرت» در فرهنگسرای ارسباران برگزار ‌شد، به بيان روايات مشهور درباره چگونگي بعثت پيامبر اکرم (ص) و بررسي صحت آن پرداخت.

وي در رابطه با بعثت پيامبر (ص) گفت: نقل است که پيامبر اکرم (ص) بر فراز کوه حراء بودند که جبرئيل بر ايشان نازل شد و گفت: بخوان، پيامبر (ص) فرمودند: نمي‌توانم، جبرئيل گفت: بخوان به نام پروردگارت که تو را خلق کرد، دوباره فرمود: نمي‌توانم، جبرئيل، پيامبر (ص) را در آغوش گرفت و فشرد و گفت: بخوان، دوباره فرمود: نمي‌توانم و تا سه بار اين قضيه تکرار شد، تا اينکه حضرت فرموده است نزديک بود در اثر فشار جبرئيل جان از بدنم خارج شود. جبرئيل رفت و پيامبر (ص) دچار اضطراب و اندوه بود تا حدي که هنگامي که از کوه پايين مي‌آمدند بر اثر اين اضطراب چند بار نزديک بود خود را پايين بيندازند.

اين استاد تاريخ اسلام افزود: بنابر اين نقل،‌ پيامبر (ص) با اضطراب وارد خانه شده و به حضرت خديجه (س) فرمودند: مرا بپوشان. حضرت خديجه (س) از ايشان پرسيدند چه شده است؟ پيامبر (ص) گفتند: نمي‌دانم، حادثه‌اي اين گونه اتفاق افتاده است. خديجه (س) نزد ورقه ابن نوفل که پسرعموي ايشان و از اهل کتاب بود،‌ رفته و از او جوياي راه حل شد، او نيز دستورالعملي داد. خديجه (س) نيز به عرض پيامبر (ص)‌ رساند و بار بعد که جبرئيل بر ايشان نازل شد طبق دستورالعمل رفتار شد و يقين حاصل گشت که او فرشته الهي است و بدين ترتيب آن اضطراب و ترس برطرف گرديد.

رجبي دواني ضمن نادرست خواندن اين نقل‌ها، گفت: برخي تصور کرده‌اند هر آن چه راجع به مشترکات بين فرق اسلامي است نيازي به دقت ندارد و فقط بر روي تفاوت‌ها حساس شدند. مثلاً ‌بر روي مباحثي مثل امامت و عدل خدا که از اختلافات سني و شيعه است،‌ علماي ما وارد شده‌اند و خيلي قوي به بيان دلايل پرداخته‌اند.

وي در اين باره گفت: درباره عدل، برخي معتقدند خداوند چون خداست و بر همه چيز چيره است، اگر روز قيامت فاسدي را وارد بهشت نمايد يا مؤمني را به جهنم وارد کند،‌ مي‌تواند و اشکالي هم ندارد. اما شيعه معتقد است خداوند خلاف عقل و عدل عمل نمي‌کند، و بر همين اساس است که به شيعه و معتزله عدليه نيز گفته مي‌شود.

مسئله رسالت پيامبر از مشتركات شيعه و سني است

اين استاد تاريخ اسلام با تأکيد بر اين که متأسفانه بر روي مسائل مشترک سني و شيعه کار زيادي نشده است، افزود: مسئله رسالت پيغمبر (ص) نيز از جمله اين مسائل مي‌باشد.

رجبي دواني سپس به بيان برخي دلايل ضعيف بودن روايات ذکر شده پرداخت و گفت: برخي از مورخين مسائلي مانند عمل کردن پيامبر به توصيه ورقه ابن نوفل و يا فشرده شدن ايشان توسط جبرئيل و ... را نپذيرفته و در نوشته‌هاي خود حذف نمودند اما اصل ماجرا و اين که جبرئيل سه بار به پيامبر (ص) فرمود بخوان و ايشان نيز گفتند نمي‌توانم را نقل کرده‌اند.

وي با اشاره به اينکه تنها دو نفر در تاريخ اين نقل‌ها را نپذيرفتند، گفت: يکي از آن‌ها علامه سيد جعفر مرتضي عاملي بوده که در کتاب سيره صحيح پيامبر (ص) (سال 1402) اين روايت را رد نموده، اما جايگزين ارائه نمي‌دهد. هم‌چنين مرحوم رجبي دواني در کتاب «تاريخ اسلام از آغاز تا کنون» چندين دليل براي رد اين مسئله عنوان مي‌کنند.

عضو هيئت علمي دانشگاه امام حسين (ع) اهم ايرادات وارده در اين نقل‌ها را برشمرد و گفت: در برخي از اين نقل‌ها آمده است که جبرئيل ابتدا به سيماي واقعي خود و به صورت مهيب و عظيمي نازل شد و پس از آن به صورت يک انسان معمولي بر ايشان تجسم نمود. اما ما مي‌دانيم که فرشتگان از مجردات هستند و بعد مادي ندارند، جسم نيستند که صورت داشته باشند، البته ممکن است به اراده الهي به صورت انسان دربيايند اما اين چهره واقعي آن‌ها نبوده است.

رجبي دواني سپس به برخي موارد تجسم فرشتگان که در قرآن نيز ذکر شده است، اشاره نمود و افزود: به عنوان مثال، حضرت مريم (س) جبرئيل را به صورت انساني مشاهده کرد و يا قوم لوط نيز فرشتگان را به چشم ديدند. نمونه ديگر، حضرت ساره همسر حضرت ابراهيم (ع) است که فرشتگان مأمور مجازات قوم لوط را که مهمان حضرت ابراهيم (ع) بودند،‌ ديد.

وي گفت: بر فرض که جبرئيل به سيماي واقعي با آن هيکل مهيب بر پيامبر (ص) نازل شد، هدف چه بوده؟ مي‌خواستند که ايشان بدانند پس از اين با چه کسي طرف هستند؟!

اراده خداوند بر اين بود كه پيامبر امي باشد

عضو هيئت علمي دانشگاه امام حسين (ع) در ادامه سخنانش گفت: خداوند اراده کرده بود تا پيامبرش امي يعني درس نخوانده باشد؛ زيرا با توجه به استعدادهاي ذاتي بالا و شخصيتي که داشتند اگر بنا بود خواندن و نوشتن هم بدانند براي رسالتشان مشکل ايجاد مي‌شد، اتفاقاً معجزه اسلام در اين بود که کسي که نمي‌خواند و نمي‌نويسد معلم بشريت مي‌شود.

رجبي دواني در ادامه گفت: چه اصراري است که به كسي كه امي است گفته مي‌شود بخوان؟ آيا خواندن از روي متني بوده است و يا نه تکرار کلمات جبرئيل مدنظر بوده است؟ در برخي روايات آمده است که خواندن از روي لوحي از جنس ديبا بوده است.

وي افزود: اينکه گفته شده جبرئيل چندين بار پيامبر (ص) را در آغوش فشرد و به ايشان امر کرد که بخواند نمي‌تواند حرف درستي باشد؛‌ چرا که اگر در اين فشرده شدن اثري بود بايد همان بار اول اثر مي‌نمود.

اين استاد تاريخ اسلام در رد اين نکته که گفته شده منظور از خواندن، خواندن از روي لوح نبوده بلکه تکرار کلمات جبرئيل بوده است،‌ گفت: اگر چنين باشد ديگر امي بودن پيامبر (ص) مطرح نخواهد بود،‌ زيرا چگونه ممکن است نابغه بشريت 5 جمله کوتاه را نتواند تکرار کند؟! پيامبران الهي وحي را با يک بار نزول براي هميشه در خاطرخود حفظ مي‌‌کردند و تا آخر عمر با آن‌ها بود و اين خاصيت پيامبري است که نبايد دچار نسيان و فراموشي بشوند،‌ چطور يک مطلب در يک مجلس براي سرآمد پيامبران سه بار تکرار مي‌شود و او نمي‌تواند آن را به خاطر بسپارد؟

رجبي دواني در ادامه با مطرح نمودن اين سؤال که آيا اين آيات بسم الله  نداشته است،‌ گفت: آيات نازله با اقرأ باسم ... شروع و با علم الانسان ما لم تعلم به پايان رسيده است،‌ آيا اين آيات بسم الله الرحمن الرحيم نداشته است؟ با توجه به اينکه آيات ابتدايي سوره نيز محسوب مي‌شود،‌ آيا بعدها پيامبر (ص) خود بسم الله را افزوده است و يا جبرئيل بعداً آورده است؟

وي افزود: اقرأ فعل امر است و بنابر آن پيامبر (ص) بايد فعلي انجام دهد،‌ اگر منظور تکرار آن 5 آيه باشد،‌ کاري صورت نگرفته است.

عضو هيئت علمي دانشگاه امام حسين (ع) در ادامه با اشاره به اين نکته که ناقلين اين حديث افراد ضعيف و در رأس آن‌ها عايشه بوده است، توضيحاتي را پيرامون او ارائه داد و اظهار داشت: حرف عايشه نه از اين بابت که دشمن اهل بيت بوده سنديت ندارد بلکه او از ديدگاه شيعه به جعل حديث مشهور است.

رجبي دواني گفت: عايشه حسادت عجيب به حضرت زهرا (س) داشت. پيامبر (ص) در برابر حضرت زهرا (س) تمام قد مي‌ايستادند و دست ايشان را مي‌بوسيدند و مي‌فرمودند: من از فاطمه (س) بوي بهشت را استشمام مي‌کنم. عايشه از آنجايي‌که تنها دختري بود که به همسري پيامبر (ص) در آمده بود و ساير همسران ايشان زنان بيوه بودند،‌ اين را براي خود فخري مي‌دانست و توقع داشت پيامبر (ص) با او نيز مانند حضرت زهرا (س) رفتار نمايند. ولي پيامبر اکرم (ص) چنين نمي‌کردند و عايشه نيز حسادت مي‌ورزيد.

جعل حديث توسط عايشه

وي سپس به نمونه‌هايي از جعل حديث توسط عايشه اشاره نمود و گفت: عايشه نقل مي‌کند که روزي کارناوالي که مشغول بزن و بکوب بودند وارد مدينه شد و من مي‌خواستم آن‌ها را ببينم اما چون نمي‌توانستم پيامبر خم شده و به من فرمودند بر روي کمر من برو و صحنه‌ها را تماشا کن.

عضو هيئت علمي دانشگاه امام حسين (ع) به نقل از مرحوم دواني گفت: اصلاً‌ آيا ممکن است که پيامبر اکرم (ص) اجازه دهند که چنين اتفاقي بيفتد و برخوردي هم نکنند و حتي به عايشه هم کمک کنند که چنين صحنه‌هايي را ببيند؟!

رجبي دواني افزود: عايشه به قول خودش چند سال بعد از بعثت به دنيا آمده است و درموقع بعثت نبوده است. اگر در نقل جريان بعثت مي‌گفت: از پدرم شنيدم قابل توجيه بود اما مي‌گويد بعثت پيامبر اين چنين اتفاق افتاده است. البته علامه عسگري معتقد بود عايشه در زماني که به ازدواج پيامبر (ص)‌ درآمده 17 سال داشته و نه 9 سال و لذا در زمان بعثت بوده اما با اين فرض هم در آن زمان همسر پيامبر نبوده که از ماجرا خبر داشته باشد.

وي در ادامه گفت: راويان از عايشه دروغ‌گوتر نيز بودند، مانند عروه ابن زبير که دشمن اهل بيت بود،‌ در حالي که يکي از شاخص‌هاي صحت حديث اين است که راوي حداقل دشمني با اهل بيت نداشته باشد.

عضو هيئت علمي دانشگاه امام حسين (ع) گفت: متأسفانه اين مطالب به منابع شيعه نيز وارد شده است بدون اينکه به راوي آن که عايشه است، دقت شود.

ادامه دارد...