تولد تئوري‌هاي كاربردي جامعه شناسي در انديشه رفيع پور

گروه علمي «خبرگزاري دانشجو»؛ فرامرز رفیع‌پور متولد ۱۳۲۰ در تهران، نویسنده و جامعه‌شناس ایرانی است و به دليل اينكه از برجسته‌ترین جامعه‌شناسان كشور است، از وي با عنوان پروفسور یاد می‌شود.

 

رفيع پور استاد جامعه‌شناسی دانشگاه شهید بهشتی و عضو پیوسته فرهنگستان علوم ایران است.

 

وي دارای دکترای علوم اجتماعی از دانشگاه هوهن‌هایم اشتوتگارت، فوق دکترای روش تدریس از دانشگاه کاسل ایالت ویتثنهاوزن و درجه پروفسوری جامعه‌شناسی توسعه روستایی از دانشگاه هوهن‌هایم است.

 

رفيع پور در سال ۱۳۳۹ دیپلم دبیرستان را در تهران، در سال ۱۳۴۵ مدرک کارشناسی را در رشتهٔ کشاورزی و در سال ۱۳۴۷ کارشناسی ارشد را در رشتهٔ «اقتصاد اجتماعی کشاورزی» از دانشگاه هوهن‌هایم آلمان دریافت کرد و دکترای علوم اجتماعی را در سال ۱۳۵۲ از دانشگاه هوهن‌هایم اشتوتگارت و دکترای روش تدریس را در سال ۱۳۵۳ از دانشگاه کاسل ویتثنهاوزن اخذ كرد.

 

وي در سال ۱۳۶۶ توانست درجه Habilitation (رساله پروفسوری) در «جامعه‌شناسی توسعه روستایی» را از دانشگاه هوهن‌هایم اشتوتگارت بگیرد و پس از دریافت درجه پروفسوری از دانشگاه هوهن‌هایم اشتوتگارت از سال ۱۳۶۶ تا سال ۱۳۸۳ در این دانشگاه تدریس کرد و همزمان در دانشگاه شهید بهشتی نیز با سمت استادی مشغول تدریس شد.

 

رفيع پور در سال ۱۳۶۷(۸۹ ـ ۱۹۸۸) استاد مدعو دانشگاه ویسکانسین - مدیسون آمریکا بود. در سال ۱۳۷۱ استاد نمونه دانشگاه شهید بهشتی شد و در سال ۱۳۷۵به عنوان استاد نمونه مؤسسات آموزش عالی ایران انتخاب شد.

 

وي در سال ۱۳۷۹ عضو کمیسیون علوم انسانی شورای پژوهش‌های کشور و در ۱۳۸۲عضو هیئت ممیزه دانشگاه شهید بهشتی شد و در ۱۳۸۴ به عضویت شورای دانشگاه شهید بهشتی در آمد. از ۱۳۸۲ تا ۱۳۸۵ رئیس دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه شهید بهشتی بود و در ۱۳۸۶به سرپرستی کمیته علوم اجتماعی شورای عالی برنامه‌ریزی در آمد.

 

پرفسور رفيع پور عضو پیوسته فرهنگستان علوم ایران، عضو شورای پژوهشی فرهنگستان علوم ایران، عضو شورای پژوهشی فرهنگستان علوم پزشکی ایران، عضو هیئت ممیزه مرکزی علوم انسانی وزارت علوم، تحقیقات و فناوری و عضو هیئت امناي پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی بوده‌است.

 

وي از سال ۲۰۰۵ برای بار دیگر، به استادی دانشگاه هوهن‌هایم در اشتوتگارت آلمان در آمد. وی در سال ۱۳۸۹ به عنوان چهره ماندگار جامعه‌شناسی برگزیده شد و هم‌اکنون در گروه علوم اجتماعی دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه شهید بهشتی با سمت استادی مشغول تدریس است.

 

 

دو کتاب «توسعه و تضاد» و «آناتومی جامعه» پرفسور رفيع پور در جامعه دانشگاهی علوم اجتماعی ایران مورد توجه قرار گرفتند.

 

وي در کتاب «توسعه و تضاد» به تحلیل یکی از مشکلات پیچیده وقت ایران یعنی شناخت موانع رشد علمی در کشور و نیز ارائه طریق‌هایی برای برون رفت از آن می‌پردازد.

 

در این کتاب که حاصل ۱۲ سال تحقیق و زحمت مداوم رفيع پور است در جایگاه نقاد سیاست‌های توسعه در ایران را موجب به هم زدن تعادل اجتماعی، افزایش نابرابری، تغییر ارزش‌ها و پیدایش انواع مسائل و معضلات اجتماعی می‌داند.

 

به عقیده وی این نابرابری باعث تغییر سریع ارزش های معنوی به سوی ارزش های مادی و بسط سودجویی و فردگرایی شده و نهایتاً رضایت اجتماعی و وحدت ملی را مورد تهدید جدی قرار داده‌است.

 

وي در این کتاب‌ها درباره مکانیزم تغییر هنجارها، از دو مقطع (مقطع «انقلاب و دوران جنگ» و دیگری «بعد از پایان جنگ و دوران توسعه») که در آن‌ها هنجارها و ارزش‌های اجتماعی دگرگون شدند، سخن رانده‌است.

 

کتاب «آناتومی جامعه» نيز مقدمه‌ای است بر جامعه‌شناسی کاربردی كه رفيع پور در آن كه وی در این کتاب کوشیده‌است مفاهیم و قانونمندی‌های جامعه‌شناسی را مطرح سازد، با این تفاوت که در این نوع نابرابری جدید، اکثر گروه‌ها با کاهش درآمد روبرو هستند و قشر متوسط در حال تقلیل است.

 

این قالب نابرابری جدید، تغییر سریع ارزش‌های معنوی به سوی ارزش‌های مادی، سودجویی و فردگرایی را در جامعه گسترش داد و ملاحظات اجتماعی، اعتماد اجتماعی، انسجام اجتماعی و نظم اجتماعی و نهایتاً رضایت اجتماعی و وحدت ملی را مورد تهدید جدی قرار داد.

 

«کندوکاوها و پنداشته‌ها»، نيز كتاب ديگري از رفيع پور است كه مقدمه‌ای بر روش های شناخت جامعه و تحقیقات اجتماعی مي نويسد و «روشهای قابل اطمینان» دستیابی به شناخت به عنوان عنصر اساسی «دانش» را مطرح می‌سازد که می‌بایست در مورد جامعه‌شناسی پیاده شود.

 

«جامعه روستایی و نیازهای آن» پژوهشی بود که فرامرز رفیع پور در ۳۲ روستای استان یزد انجام داد، روش های ساخته و پرداخته این پژوهش مورد استقبال محافل علمی آلمان نیز قرار گرفت و این کتاب از مهمترین کتاب‌های پژوهشی است که در دوره معاصر در عرصه جامعه‌شناسی روستایی نوشته شد.

 

 

«جامعه روستایی و نیازهای آن» به عنوان يك پژوهش در ۳۲ روستای برگزیده استان یزد، «سنجش گرایش روستائیان نسبت به جهاد سازندگی و عوامل مؤثر بر آن» به عنوان پژوهشی در سـه استان اصفهان، فارس و خراسان، «جامعه، احساس و موسیقی» به عنوان کوششی براي آغاز یک بررسی جامعه‌شناختی از اثرات سازنده و مخرب موسیقی در ایران، «وسایل ارتباط جمعی و تغییر ارزش‌های اجتماعی» به عنوان پژوهشی درباره تاثیر فیلم‌های سینمایی و «توسعه و تضاد» به عنوان کوششی براي تحلیل علل پیدایش انقلاب اسلامی و مسایل اجتماعـی ایران از مهمترين تاليفات اين استاد ماندگار است.

 

«آناتومی جامعه مقدمه‌ای بر جامعه‌شناسی کاربردی آنومی یا آشفتگی‌های اجتماعی» به عنوان پژوهشی درباره پناسیل آنومی، «کارایی بیمارستان‌ها مقایسه‌ای در سه بیمارستان دولتـی، خصوصی و آموزشی»، «کندوکاوها و پنداشته‌ها» مقدمه‌ای بر روش‌های شناخت جامعه و تحقیقات اجتماعی، «موانع رشد علمی در ایران»، «تکنیک‌های خاص در علوم اجتماعی»، «علوم انسانی در ایران نگاهی از بیرون و درون» و «سرطان اجتماعی فساد» نيز از ديگر كتاب هاي استاد رفيع پور است.

 

رفيع پور مقالات زيادي را نيز در باب جامعه شناسي ارائه داده كه از آن جمله مي توان «روش مشاهده در علوم اجتماعی»، «پژوهشنامه علوم انسانی»، «تحلیل محتوا - روش تحقیق در وسایل ارتباط جمعـی»، «تغییر ارزش‌ها در آیینه سینما و مطبوعات»، «جهانی شدن، سرمایه‌گذاری خارجی و نابرابری درآمد»، «عناصر زیربنایی جامعه ایران: نظام ایلی، دولت ستیزی و ساختار فئودال»، «در تضاد دین و علم»، «آفریقای جنوبی در گذر زمان»، «جامعه آفریقای جنوبی؛ هماهنگی یا تضاد»، «دولت و ملت در آفریقای جنوبی» و «حکومت سیاهان و رفتار سیاسی سفید و سیاه» را نام برد.