عمار؛ معيار تشخيص سپاه اسلام و لشکر کفر در جنگ صفین

گروه دين و انديشه «خبرگزاي دانشجو»، زينب صارم؛ عمار بن یاسر میوه یک خانواده مجاهد و اسلامی در صدر اسلام است. خانواده عمار را می‌توان جزو سبقت گیرندگان در ایمان آوردن به رسول الله دانست. سبقت آل عمار در اسلام تا بدان جاست که اولین زن شهید در اسلام «سميه» مادر عمار بود که ابوجهل با تيری که به قلب وى زد او را از پا در آورد و به شهادت رساند.

در ایام طاقت فرسای قبل از هجرت پیامبر (ص)، خانواده عمار در شهر مکه مورد آزار و اذیت مشرکین بودند و این بدان سبب بود که ایشان به خداوند یکتا ایمان آورده بودند و حاضر به بازگشت به تفکرات مشرکانه و جاهلی اشراف قریش نبودند. روزی حضرت رسول (ص) به عمار و خانواده‏اش گذشتند و فرمودند: «اى آل عمار، صبر كنيد. شما را در مقابل اين عذاب به بهشت پروردگار مژده مي‌دهم.» 

امام علی(ع): ایمان با گوشت و خون و موی و پوست عمار آمیخته است

توصیفاتی که پیامبر(ص) و امام علی (ع) از شخصیت و منش عمار کرده‌اند، نشان از عمق ایمان وی دارد چنان‌چه امام علی (ع) می‌فرماید: «عمار مردى بود كه ايمان با گوشت‏ و خون و موى و پوست او آميخته بود. هر جاى كه بود و به هر جاى كه مى‏رفت ايمانش را به همراه داشت و آتش جهنم را نرسد كه به او آسيبى رساند.»

عمار را می‌توان جزو یاران راستین رسول الله و امیرالمومنین (ع) دانست. عمار در جامعه وجهه اجتماعی و مقبولیت بسیار بالایی در دل مردم دارد. اعتبار عمار تا بدان جاست که موضع‌گیری‌های وی نسبت به مسائل سیاسی زمانه برای مردم در حکم حجتی است که آنان را در تشخیص حق از باطل یاری می‌رساند به عنوان نمونه می‌توان به حدیث پیامبر در وصف عمار اشاره کرد که در آینده‌ای نه چندان دور وی را به معیاری برای تشخیص میان سپاه اسلام و لشکر کفر در جنگ صفین مبدل کرد.

 
پیامبر(ص): عمار را گروهی گردنكش ستمكار مى‏كشند

بعد از هجرت پیامبر به مدینه كه مسلمانان شروع به ساخت مسجد النبی کردند، عمّار سنگ ها را دو به دو مى‏آورد، پس پيامبر خدا (ص) فرمود: «اى ابا يقظان‏ خود را رنج مده» گفت: اى پيامبر خدا، من دوست دارم كه در ساختمان اين مسجد به كوشندگى كار كنم، سپس پيامبر دستى به پشت او كشيد و آنگاه گفت: «تو از ثواب‏جويان‏ نرمدلى كه آن گروه گردنكش ستمكار تو را مى‏كشند.»

پر رنگ ترین صفحات حضور عمار در تاریخ در جنگ صفین ثبت شده است که در آن واقعه تاریخی حساس نه تنها از یاران علی ابن ابي طالب بوده، بلکه فرماندهی کل سواران سپاه علی (ع) با وی بوده است. حضور عمار به عنوان صحابی رسول خدا (ص) در سپاه امام علی (ع) برای مردمان عرب که بین معاویه و علی (ع) حیران شده بودند نشان دهنده حقیقت و اسلام واقعی بود، چنانچه عبدالله پسر عمرو بن عاص به پدرش گفت: اگر به علت خویشاوندی با تو نبود، هرگز در سپاه معاویه شمشیر نمی‌زدم آيا نشنيدى كه پيامبر (ص) به عمّار مى‏فرمايد: «آن گروه گردنكش ستمكار تو را مى‏كشند.»

سران عرب حضور عمار را به معاویه هشدار می‌دهند

سران عرب که قصد منصرف کردن معاویه از جنگ صفین را داشتند به وی حضور عمار را در سپاه علی (ع) یاد آوری کردند و گفتند: «اى معاويه تو را به خدا، آيا راضى و شاد مى‏شوى كه دست تو را بر عمّار بن ياسر بگشايند و او را بكشى؟»

عمق نفوذ عمار در قلب مسلمانان

معاویه در پاسخ آنان گفت: چه چيزى مرا از آن باز دارد؟ به خدا سوگند اگر رفيق شما پسر یاسر را به من واگذارد او را نه به خاطر قتل عثمان بلكه به قصاص قتل نائل، غلام عثمان بن عفّان مى‏كشم. سران عرب به او گفتند: به خداى آسمان سوگند كه كارى از سر عدالت و انصاف نمى‏كنى. نه، سوگند به خداوندى كه جز او خدايى نيست هرگز دستت به پسر ياسر نخواهد رسيد مگر آنكه سرها از پيكر مردان فرو افتد و پهنه زمين با همه فراخى در جنگى مهلك بر تو تنگ آيد.

 

سخن گفتن حماسی سران عرب از عمار نشان دهنده عمق نفوذ وی در قلب مسلمانان است و این نه تنها به علت تمجیدات پیامبر از شخصیت عمار است، بلکه اخلاق نرم و خلق انسانی وی بر این محبوبیت افزوده است.

روایت‌های تاریخی از عمار نه تنها جلوه‌ای مقدس و محبوب از وی را در جامعه عرب ترسیم می‌کند بلکه می‌توان از او به عنوان یک سالک راه عرفان نیز یاد کرد؛ چرا که سخنان عمار در وصف علی ابن ابی طالب (ع) و همچنین موضع گیری‌های سیاسی وی در صدر اسلام نشان از بصیرت نافذ جایگاه حکمت در قلب وی دارد.

ارادت عمار به آل الله سبب حکمت و معرفت وی شد

 
بصیرت عمار در تحلیل رویدادهای سیاسی و موضع‌گیری‌های مناسب، نه تنها باعث رستگاری وی شد، بلکه مردم نیز به سبب مراجعه به عمار سوالات و شبهات خود را مرتفع می‌کردند؛ چون جنگ صفّين رخ داد مردى به عمّار گفت: اى ابا يقظان، آيا پيامبر (ص) نفرموده است: «با مردم (مشرك) بجنگيد تا اسلام آرند، پس چون اسلام آوردند خون و مالشان از جانب ما در امان است»؟ عمار گفت: چرا، ولى (اينان) اسلام نياوردند بلكه به ظاهر تسليم شدند و كفر را در دل خود نهان داشتند تا ياورانى بر آن يافتند.

تحلیل عمار از مردم شام و سیاست‌های معاویه نشان از آن دارد، افرادی که به آل رسول الله ارادت بیشتری داشتند در فهم و درک مسائل زمان خویش موفق‌تر بودند؛ چرا كه اکنون با گذشت زمان تاریخ به قضاوت نشسته است و افرادی چون عمار را تحسین می‌کند.
 

عمار پس از رشادت هاي بي شمار و تلاش بسيار در روشنگري لشكريان در 9صفر در جنگ صفين به درجه شهادت نائل آمد.