مسائل نوظهور در حكومت علوي شناخت حق و باطل را دشوار كرد

گروه دين و انديشه «خبرگزاري دانشجو»، پروانه شكري؛ بررسی اوضاع سیاسی زمان اهل بیت(ع) شیعیان را به این تفکر وا می دارد که اگر در آن زمان زیست می کردند، آیا جزو دوستاران و یاران اهل بیت(ع) بودند یا به علت عدم تشخیص حق به سمت دشمنان امامان معصوم گرایش پیدا می کردند.

تصمیم گیری و قضاوت کنونی درباره مسائل تاریخی کاری بسیار آسان است؛ چرا که با گذشت زمان بسیاری از رازها فاش شده و یک نمای کلی از حوادث تاریخی و مسائل پشت پرده عیان شده است، اما در صورتی که مومنان و شیعیان در همان زمان کنونی قرار بگیرند کدام راه و مسیر را انتخاب خواهند کرد؟

شاید در جواب این سوال که ما بین امام علی(ع) و معاویه کدام يك را برمی گزیدید، به راحتی و بدون تردید پاسخ داده شود جانشین پیغمبر(ص)، يعني امام علی بن ابي طالب (ع).

اما شرایط تاریخی حاکی از این است که برگزیدن بین حق و باطل نه تنها مسئله ای سخت است، بلکه احتیاج به لوازم و شناخت خاصی دارد که انسان بتواند از آن به سلامت بگذرد تا چوب حراج به دین و دنیای خود نزند.

نمایه های باطل به راحتی قابل تشخیص نیستند؛ چرا كه همیشه مقداری از حق را با خود آمیخته اند که به وسیله آن مردم را به شک و اشتباه دچار می کنند. اگر باطل به تمامی ظاهر می گشت شخص عاقل میل و رغبت بدان نداشت چنان چه امام علی (ع) می فرماید: «شبهه‏ را براى‏ اين‏ شبهه ناميدند كه به حق شباهت دارد.»

به عنوان نمونه در تاریخ می توان به جنگ نهروان اشاره کرد. بعد از پیامبر اکرم (ص) جنگ های جمل، نهروان و صفین را می توان اولین اختلافات داخلی در میان مسلمانان دانست. بدین جهت که این جریانات در اسلام نوظهور بود کسی جرات فتوا دادن در اين باره  نداشت؛ چرا که جنگ مسلمان با مسلمان بود و نوعی برادرکشی محسوب می شد، چنان چه ابوموسی اشعری نیز فتوا داد که مردم در جنگ شرکت نکنند و اهالی عراق را به همین بهانه از پیوستن به سپاه امام علی (ع) برحذر می داشت.

بعد از اتمام جنگ صفین که امام علی (ع) را وادار به پذیرش حکمیت کردند عده ای امام علی (ع) را کافر خواندند و به امام گفتند تو کافر شده ای و باید توبه کنی و شروع به قتل و آزار مسلمانان کردند. این گروه شعار «الحکم لله» را اتخاذ کرده و صحبت آنان در ظاهر قرآنی بود.

«لا حكم إلّا للّه» يعنى نيست حكمى مگر از جانب خدا و گفتند: «الحكم‏ للّه‏ يا علىّ لا لك»؛ يعنى يا على! حكم و فرمان دادن مخصوص خدا است نه براى تو، و حكم خدا در خصوص معاويه و اصحابش آن است كه به فرمان ما داخل گردند و ما خطا كرديم كه به حكميت رضا داديم، پس چون به خطاى خود پى برديم به خدا توبه و بازگشت نموديم، تو نيز مانند ما از خطاى خود توبه و بازگشت نما و بعضى گفتند چون به حكميت رضا دادى كافر شدى اكنون به كفر خود گواهى ده پس از آن توبه كن تا تو را اطاعت كنيم.

حضرت فرمود: «بادى كه سنگ ريزه را به جنبش مى‏آورد بر شما بوزد (عذاب الهىّ شما را دريابد) و باقى نماند از شما كسي كه نخل خرما را هرس كند آيا بعد از ايمان آوردن من به خدا و جهاد به همراهى رسول اكرم، صلّى اللّه عليه و آله (در جنگها) كفر و خطاء را بر خود گواهى دهم؟ پس در اين هنگام (به اقرار بر خطاى خويش) گمراه شده از راه راست قدم بيرون نهاده‏ام!  پس، از بدترين راهى كه قدم در آن نهاده‏ايد بر گرديد و بجاى پاى خود بازگشت نمائيد.»

رفتار و منش خوارج از چندین جنبه، ظاهرا رنگ و بوی اسلام داشت یکي از آن جهت که آنان به آداب ظاهری دین پایبند بودند و بسیار قرآن می خواندند؛ به طوری که امام علی (ع) به سفیران خود دستور داد «در مقام مجادله با آنان قرآن نخوانید؛ چرا که آنان ظاهر قرآن را دریافته اند، اما از باطن و معنای آن چیزی کسب نکرده اند» و ديگر اينكه شعار و هدف جنگ آنان نیز توبه و بازگشت به سوی خدا بود.

شرایط محیطی و رفتار مسلمان گونه دشمنان امام علی (ع) تصمیم را برای اطرافیان آن حضرت چنان سخت و مشکل می کرد كه تنها کسانی توانستند از این گرداب ها و فتنه ها رهایی یابند که مجهز به شناخت و لوازم آن بودند.