بحران‌های اجتماعی نتیجه سکوت و اهمال مومنین

گروه دين و انديشه «خبرگزاري دانشجو» - زينب صارم؛ با توجه به اینکه امر به معروف و نهی از منکر از فروعات دین اسلام محسوب می شود، می توان یکی از وجوه امتیاز دین اسلام از سایر ادیان الهی را متوجه شد؛ چرا که امر به معروف و نهی از منکر نگاه خاص و ویژه دین اسلام را به جریانات فرهنگی و تربیتی جامعه بیان می کند.

امر به معروف و نهی از منکر را می توان نماد و سمبلی از توجه خاص اسلام به مسئولیت های فرد در قبال اجتماع دانست؛ چنان چه امام باقر (ع) عليه السلام می فرماید: «امر به معروف و نهى از منكر دو مخلوق هستند از مخلوقات خداوند، هر كس آنها را يارى كند خداوند او را عزت مى‏دهد و هر كس آنها را ترك كند خداوند او را مخذول مى‏نمايد.»

همان طور که در شماره پیشین اشاره شد، اولین و مهمترین شرطی که در بجا آوردن این فریضه الهی باید رعایت شود، داشتن شناخت و اطلاع کافی از احکام شرعی است؛ همچنین آمر و ناهی باید دقت داشته باشند که سلایق و عقاید شخصی خویش را وارد احکام شرعی نکنند.

سکوت آفت امر به معروف و نهی از منکر

دومین شرط در بجا آوردن این فریضه الهی آن است که انسان احتمال تاثیر بر شخص مقابل را بدهد. در نتیجه زمانی که انسان می داند سخن او تاثیری در دیگری ندارد بر او لازم نیست امر به معروف یا نهی از منکر نمايد، اما رجحان آن در صورت عدم خوف ضرر خالی از وجه نیست. (براي اطلاعات بيشتر مراجعه شود به رساله)

تفکر در جوانب شرط دوم (تاثیرگذاری) نه تنها دربردارنده نکات تربیتی فراوانی است، بلکه آفات بسیاری را درباره این نهمین فرع دینی به مومنین گوشزد می کند، از جمله آن که برخی با این دیدگاه که سخن آنان تاثیری ندارد عقب نشینی می کنند و همه چیز را به دست جریانات اجتماعی می سپارند و تنها سکوت پیشه می نمايند و با این رفتار خویش به طور ناخواسته در شکل گرفتن بحران در جامعه کمک می کنند.

رابطه مستقیم تاثیرپذیری و تربیت

فضاي امروزي اجتماع و تفكرات غالب حاكي از آن است كه اقامه امر به معروف و نهي از منكر در جامعه نوعي ناهنجاري اخلاقي و رفتاري است؛ بدان معنا كه اذهان عموم مردم از پذيرفتن نصايحي كه مربوط به احكام الهي است نه تنها سر باز مي‌زنند، بلكه آن را نوعي دخالت و هتك حرمت مي‌دانند.

اين ذهنيت اجتماعي علل مختلف و بسيار  پيچيده‌اي دارد؛ نهادهاي تربيتي و خانواده يكي از موضوعاتي هستند كه در اين علل مورد بحث قرار مي‌گيرند، به طوري كه به اتفاق عموم جامعه شناسان، خانواده اولين نهاد و موثرترين آنها در شكل‌گيري افكار و رفتار كودك است.

با نگاه به این واقعیت که تاثیرپذیری رابطه مستقیمی با تربیت و پرورش در سنین کودکی دارد، می توان علل این واقعیت اجتماعی که گوشی برای شنیدن امر به معروف و نهی از منکر در جامعه وجود ندارد را دریافت؛ به عنوان نمونه می توان به معضل بد حجابی در جامعه اشاره کرد.

این پدیده اجتماعی رابطه مستقیمی با شرط «تاثیر» در امر به معروف و نهی از منکر دارد؛ چرا که از عوامل زمینه ساز این ناهنجاری دینی و اجتماعی مي توان به اهمال خانواده ها در زمینه آموزش حجاب به فرزندان خردسال اشاره کرد.

با توجه به این نکته که ذات انسان در امر تربیت و پرورش امری زمان دار است و با گذشت زمان از انعطاف آن کاسته می شود، می توان علل این بحران به وجود آمده را در زمانی جست که خانواده ها از دوره کودکی فرزند خویش به این مسئله بی توجه بودند و هنگامی که فرزندان آنها به سنین جوانی و نوجوانی رسید با مشاهده تاثیرات نامطلوب و ناهنجار محیط اجتماعی و رسانه بر رفتار و منش فرزندان خود، ناگهان به خاطر می آورند که از جنبه تربیتی، بر کودکان خویش تاثیرگذار باشند و صد افسوس که این زمان از دست رفته است.

با نگاهی منصفانه و مدبرانه به شرط تاثیرگذاری در امر به معروف و نهی از منکر متوجه این واقعیت خواهیم شد که خود مومنین باید در صدد ایجاد شرایطی باشند که امر به معروف و نهی از منکر تاثیرگذار باشد نه آن که بدون تلاش در جهت فراهم کردن زمینه مساعد ادعا کنند سخنانشان بی تاثیر است و این سنت الهی را ترک کنند؛ چرا که پیامبر اسلام می فرماید: «... خداوند پاك، گذشتگان را از رحمتش دور نكرد مگر به خاطر ترك امر به‏ معروف‏ و نهى از منكر. آرى پروردگار جاهلان را به خاطر ارتكاب گناه و عاقلان را به علت ترك نهى از منكر از رحمت خود دور نمود.»

خانواده ها از سنین کودکی وظیفه دارند فرزندان خویش را نه تنها با مسئله حجاب آشنا كرده، بلکه در شکل گیری شخصیت کودکانشان در راستای اهداف اسلامی بکوشند؛ چنان چه امام علی (ع) می فرماید: «دل جوان مانند زمین بایر است هر چه در آن کاشته شود، می روید.»

امام باقر (ع): امر به معروف یکی از چهار شعبه جهاد است

شرط تاثیر در امر به معروف و نهی از منکر به مومنین یادآوری می کند که در یک میدان مبارزه فرهنگی در حال رقابت هستيم و اگر سخنان و نصايح بر فرزندان و اطرافیانمان تاثیر لازم و کافی ندارد، این سوال را از خود بپرسيم که این رخنه از کجا ایجاد شده است؟ آیا فرزندان خود را با آداب اسلامی آشنا نکردیم؟ آیا فرهنگ سازی گوش شنوا برای امر به معروف و نهی از منکر را در فرزندان خود به وجود نياورده ایم؟

امر به معروف و نهی از منکر در دین اسلام همپایه با جهاد ارزش گذاری شده است؛ چنانچه امام باقر (ع) می فرماید: «جهاد بر چهار شعبه است: امر به‏ معروف‏ و نهى از منكر، راستگويى در جاهاى مختلف، غضب به خاطر خداوند، و بغض و عداوت با فاسقين.»

هر یک قدم عقب نشینی از طرف والدین و مسئولان فرهنگی به معنای تهاجم چندین برابر به فرزندان آنهاست؛ اولین و تاثیرگذارترین نهاد، خانواده است که وظیفه دارد از بد رفتاری و ناهنجاری دینی ممانعت کند تا به یک معضل اجتماعی و سپس یک بحران خانمان سوز تبدیل نشود.