کنگره ملی علوم انسانی در دانشگاه شهید بهشتی پایان یافت

به گزارش خبرنگار علمی «خبرگزاری دانشجو»، اختتامیه دومین کنگره ملی علوم انسانی عصر روز گذشته با حضور اساتید و اندیشمندان حوزه علوم انسانی در تالار ابوریحان دانشگاه شهید بهشتی برگزار شد.

دکتر حمید رضا آیت اللهی، رئیس پژوهشگاه علوم انسانی و رئيس كنگره در این مراسم ضمن تقدیر و تشکر از شرکت کنندگان اظهار امیدواری کرد که این کنگره ادامه نقد و بررسی باشد و در سال های آینده ایده روشنی از تفکر اسلامی ایرانی در علوم انسانی داشته باشیم تا این ایده را در سطح جهان معرفی کنیم.

وی افزود: امید است بتوانیم به زبان دیگری برای علوم انسانی دیگر نقاط جهان مطلب داشته باشیم و این کنگره زمینه کنگره بعدی نیز باشد.

در این مراسم دکتر غلامعلی افروز، استاد دانشگاه تهران و دبیر علمی این همایش نیز ضمن تقدیر از دست اندرکاران و شرکت کنندگان حاضر در کنگره گفت: این کنگره در دو وجه با کنگره های قبلی در حوزه علوم انسانی متفاوت است؛ یکی از وجه ساختار و دیگری از وجه محتوا؛ در واقع به لحاظ ساختاری این کنگره در شش نشست تخصصی برگزار شد که هر نشست خود در حکم یک کنگره بود؛ از جنبه محتوایی نیز مقالات زیادی به این کنگره رسید و دیدگاه های زیادی طرح و بحث شد.

وی با اظهار اميدواري درباره اينكه این کنگره بتواند گام موثری در راستای ستاد تحول علوم انسانی باشد و دستاوردهای آن مهمترین دستاورد برای این ستاد باشد، افزود: چرا که یکی از نشانه های عقلانیت استفاده از تجربه دیگران است؛ گروه های 15 گانه پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی کارهای مهم و جدی در عرصه علوم انسانی انجام می دهند که از این میراث همه باید بهره بگیریم.

در ادامه مراسم اختتامیه این کنگره آیت الله دکتر هادوی تهرانی، مدرس عالی خارج فقه و اصول حوزه علميه قم نیز طی سخناني گفت: در حال حاضر برای بررسی بومی سازی علوم انسانی فضایی فراهم شده است، مقام معظم رهبری در سال های قبل خواهان تحول در این حوزه بودند که در این سال ها اقداماتی در این خصوص انجام شده است.

وی افزود: برای بررسی دیدگاه های اسلام درباره علوم انسانی باید به یک نظریه دست یافت و یک نگاه سیستمیک در این خصوص داشت، در گذشته دایره فقه به احکام شرعی محدود می شد ولی امروز و در تعریف جدید از اجتهاد تلاش روشمندی برای دسترسی به عناصر دینی وجود دارد، در بحث علوم انسانی دو پرسش اساسی در این سی سال وجود داشته است و آن اینکه آیا مفاهیم علوم انسانی در اسلام وجود دارد و چگونه می توان به آن دست یافت.

هادوی با بیان اینکه متاسفانه اکنون پرسش های زیادی درباره سوال اول مطرح می کنند، حال آنکه ما باید به پاسخگویی به سوال دوم بپردازیم، گفت: نظریه «اندیشه مدون در اسلام» پاسخی به پرسش دوم است، این نظریه به دو بخش «مراتب دین» و «عناصر موقعیتی در دین خاتم» تقسیم می شود که مراتب دین چه بخش است که در اینجا فقط به دو مورد آن یعنی «دین نفس الامری» و «دین مرسل»  که همان «دین خاتم» است، نکاتی ارائه شده است، باید به مسائل اسلام نگاه نظامند داشت نه نگاه جزنگرانه، این نکته را شهید صدر 40 سال پیش به خوبی مطرح کردند.

مدرس عالی خارج فقه و اصول حوزه علميه قم گفت: اما از نظامند بودن تعریفی ارائه نشده است که نظریه اندیشه مدون اسلامی به آن پرداخته است تا به روش شناسی جدیدی برسیم.

هادوی گفت: در نظریه «طبقه بندی عناصر جهان شمول» که در چهار سطح «فلسفه»، «مکتب» که خود به مبانی و اهداف تقسیم می شود و «نظام» و «حقوق جهان شمول» یا همان، احکام ثابت (به تعبیر شهید مطهری) که همه فقه به این بخش پرداخته است، تقسیم شده است، شهید صدر نظام را در معنای مکتب به کار برده است.

هادوی تصریح کرد: نباید اینگونه تصور کنیم که اسلام تنها کلیتها را گفته و بقیه را به عهده ما گذاشته است، در اندیشه مدون باید حکومت متفاوت باشد؛ اما نظام ثابت برای مثال چهار گام، فلسفه سیاسی، مکتب سیاسی، نظام سیاسی، سازوکار سیاسی باید شکل بگیرد و همچنین در مورد  اقتصاد، به همین شکل خواهد بود.

وی گفت: در تعریف، اقتصاد دانشی است که براساس انسان شناسی اسلام و مفاهیم بنیادی اقتصادی در دین مقدس به تحلیل رفتارهای اقتصادی انسان آنگونه که هست بپردازد و هنگامی می توان به صورت کامل آن دست یافت که نظام اقتصادی اسلام به وضوح ترسیم و نهاد اقتصادی آن در جامعه بنیاد نهاده شده باشد. همچنان که کار کردن روی اقتصاد اسلامی را انگلیسی ها از سی سال پیش اغاز کرده اند.

در اين مراسم و پس از صحبت های هادوی از مقام علمی دکتر شریعتمداری، استاد تعلیم و تربیت تجلیل به عمل آمد.

62 راهكار براي رشد و بالندگي علوم انساني

در پايان اختتاميه دومين كنگره ملي علوم انساني، بیانیه اين كنگره که برآيند مجموعه مقالات و ایده های مطرح شده در این کنگره بود قرائت شد.
 
در زمان قرائت بیانیه دكتر حميد رضا آيت اللهي، رئيس كنگره و دكتر غلامعلي افروز، دبير علمي كنگره، ضمن مثبت ارزيابي كردن نتايج به دست آمده بر لزوم توجه جدي به علوم انساني و مبنا قرار گرفتن بيانيه كنگره در تصميم گيري هاي مروبط به حوزه علوم انساني تاكيد كردند.

این بیانیه از آن جهت اهميت دارد كه پيش از  اين آيت اللهي تاكيد كرده بود اين بيانيه يك متن كليشه اي نخواهد بود، بلكه بر اساس مجموع مقالات عملي و نظرات مطرح شده در كنگره تودين خواهد شد.

در مقدمه اين بيانيه با تاكيد بر اينكه علوم انساني پايه شکل‌دهی به تمدن و تكميل كننده نواقص علوم فني است، اين علوم در رديف علومي بنيادي و راهبردي طبقه بندی شده و آمده است: ظرفيت بالايي از انديشه ورزي جامعه با ارائه تيز بيني هايشان در مقالات كنگره، به هم افزايي تلاش دست اندركاران علمي كشور انجاميده است. لذا بيانيه پاياني اين كنگره، ارائه مجموعه ديدگاههاي بديع ارائه شده در مقالات است. اميد است اين مجموعه بتواند در تحقق خود در برنامه هاي اجرايي كشور قدم بزرگي براي رشد و تعالي اين بخش عظيم و مبنايي علمي از پيشرفت كشور را فراهم آورد.

بخش اول اين بيانيه در 26 بند به وضعيت علوم انساني در كشور و ضرورت توجه هر چه بيشتر به آن پرداخته است. در يكي از اين موارد در خصوص اشتغال در رشته هاي علوم انساني آمده است: اشتغال به علوم انسانی به معنای  درگیر شدن یا مواجه شدن مستقیم با مسائل علوم انسانی  به عنواني هدفي مهم براي اصحاب علوم انساني زمانی تحقق مطلوب مي پذيرد که 1. به فلسفه علوم انسانی توجه بنیادی شود، 2. به فلسفه یا ماهیت آموزش  به نحوی مداوم ارجاع داده شود و 3. روشی از آموزش علوم انسانی به کار گرفته شود که شرایط امکان اشتغال به آن و یا درگیر شدن با موضوعات آن را فراهم سازد  و در اين ميان مسئله «اشتغال در علوم انساني» (ارتزاق از طریق علوم انساني) را به عنوان يكي از مشكلات علوم انساني، بدون ارجاع به مسئله «اشتغال به علوم انسانی» نمي توان حل كرد.

بومي سازي علوم انساني، توجه به جنبه هاي بين المللي علوم انساني، چالش های پیش رو برای راهبری مديريت هاي پژوهش در علوم انساني، اهميت و ضرورت بازنگري و باز انديشي در برنامه‌های درسی، ضرورت فعاليت مثبت و فعالانه ذهني افراد در علوم انساني، كشاندن افراد تيز هوش به اين عرصه از مقطع دبيرستان و ايجاد فضاي بحث و گفتگو، انتقاد و روحيه پرسش گري ،نقش علوم انساني در تحقق الگوي پيشرفت  ايراني – اسلامي، زمینه سازی در ایجاد تعاملات علمی بین پژوهشگران در سطح داخلی و خارجی، حمايت در حوزه پژوهش هاي علوم انساني، تعامل بيشتر اصحاب علوم انساني در كاربردي و اجرايي كردن يافته ها و تحقيقات اين حوزه، ايجاد  احساس نياز دستگاه ها به تحيقيقات علوم انساني، تغيير رويكرد ملي نسبت به علوم انساني و رفع موانع سیاسی، اجتماعی، فرهنگی براي نظریه پردازی در حوزه علوم انساني از موارد مورد تاكيد در اين بخش هستند.

اعضاي شركت كننده كنگره در بيانيه پاياني همچنين مشكلات و آسيب هاي فعلي موجود در حوزه علوم انساني را در 34 مورد اصلي خلاصه كرده اند.

فقدان پارادايم مشترك در علوم انساني در ايران، تفاوت معرفت شناسي بومي اسلامي ايراني با غرب، فقدان آموزش اساتيد در ضمن خدمت، فقدان نگاه علی و جامع در بررسی وقایع و اتفاقات تاريخي و تاريخ نگاري، تحلیل وقایع تاريخي معاصر ايران بر اساس پیش فرض های ذهنی مولفان كه منجر به داوری های یک سویه وغیر منصفانه مي شود، 5 مورد ابتدايي اين فهرست هستند.

نگاه تک بعدی ومنفی حاکم بر تاریخنگاری کتب درسی تاریخ معاصر، غلبه نگاه ایدئولوژیکی وسیاسی برمحتوای کتاب های درسی تاریخ، محدود شدن مفهوم توسعه در نگاه تصميم گيران كشور، صرفاَ به بعد اقتصادي، غير كاربردي بودن علوم انساني و بي نتيجه بودن اشتغال در علوم انساني به دليل خواندن های بی هدف و تکرار این خوانده شده ها به عنوان روش غالب در دانشگاههای ایران از ديگر مشكلات و آسيب هاي حوزه علوم انساني هستند كه در اين بيانيه به آنها اشاره شده است.

برگزار كننده گان و شركت كنندگان حاضر در دومين كنگره ملي علوم انساني كه وعده داده بودند،بيانيه اين كنگره علاوه بر بررسي مشكلات و كاستي ها، با ارائه راهكارهايي زمينه توجه به آن به عنوان يك سند كاربردي را فراهم كنند، در بخش سوم آن براي 34 مشكلات طرح شده، 62 راهكار ارائه كرده اند.

5 مورد ابتدايي اين فهرست براي رشد و بالندگي علوم انساني، كشاندن افراد تيز هوش به عرصه علوم انساني از مقطع دبيرستان، آموزش درس تاريخ تحولات در رويكرد سياسي و نه صرفا گاه‌شمارگونه، بهره گيري از روشهاي جديد مثل فيلم مستند در آموزش تاريخ، آموزش اساتيد ضمن خدمت و استفاده از مطالعه تطبيقی با استفاده از روش تلفيقي در امور آموزشي و پژوهشي علوم انسانی هستند.

 مشارکت اعضای هیأت علمی در امور آموزشي در برنامه ریزی درسی دانشگاهی، طراحي نوعي از نظام دانشگاهي با تاكيد بر بر انسان و عرفان و جهان بيني توحيدي، زمینه سازی در ایجاد تعاملات علمی بین پژوهشگران در سطح داخلی و خارجی، ایجاد تسهیلات لازم برای انجام همکاریهای علمی و تحقیقاتی مشترک بین مراکز تحقیقاتی کشور با موسسات تحقیقاتی بین المللی، اشاعه فرهنگ محقق محوری در دانشگاه ها و مراکز پژوهشی، ایجاد صندوق حمایت از تحقیقات، پرداخت بيشتر به مؤلّفه هایی مثل آموزش صلح، آموزش محیطی و آموزش چند فرهنگی در هر شش کتاب پايه چهارم ابتدايي، اصلاح رویکرد ملی نسبت به علوم انسانی به عنوان یک استراتژی بلند مدت، نگری و روزآمد کردن محتوای کتب درسی بر اساس موضوعات جهانی، توجه جدی به روش‌های درون‌نگر در مطالعات علوم انسانی و كتاب هاي درسي، بومی سازي علوم انساني و مدیریت دانش آن  از طريق تخصص گرايي و فراهم نمودن فضای تفکر انتقادی تعدادي ديگر از راهكارهاي بيشنهادي براي رفع مشكلات حوزه علوم انساني در اين بيانيه هستند.

لازم به ذکر است متن كامل اين بيانيه در پايگاه اينترنتي پژوهشگاه علوم انساني و مطالعات فرهنگي به نشاني WWW.IHCS.AC.IR  در دسترس است.

بنا بر اطلاع برگزارکنندگان این کنگره كتاب مجموعه مقالات اين كنگره نيز به زودي منتشر خواهد شد.