معاویه؛ قاتل پسر خلیفه اول

گروه دين و انديشه «خبرگزاري دانشجو»، زينب صارم، محمد ابن ابی بکر ثمره ازدواج اسما بنت عمیس و ابوبکر است. پس از وفات خلیفه اول، علی (ع) سرپرستی و تربیت محمد را برعهده گرفت چنان چه محمد و مادرش در خانه امیر المومنین (ع) سکنی گزیدند. امام علی (ع) درباره محمد ابن ابی بکرمی فرماید: «محمد فرزند من است از صلب ابوبکر.»

تربیت و پروش محمد در خانه وحی به او این فرصت را داد که با معارف اهل بیت آشنا شود و جزء ارادتمندان علی (ع) قرار بگیرد. امام علی (ع) محمد ابن ابی بکر را این گونه توصیف می کند: «از خدا مزد و پاداش برای او را مى‏خواهيم كه براى ما فرزندى خير انديش و مهربان، و كارگزارى رنج كشيده و شمشيرى برنده، و ستونى جلوگيرنده بود.»

تشتت فکری مسلمانان از حیله های معاویه بود

محمد ابن ابی بکر یکی از بازوان قدرتمند در حکومت حقه علی ابن ابی طالب (ع) بود به همین سبب امیر المومنین (ع) وی را به عنوان فرماندار مصر منصوب کرد. با توجه به تشتت فکری مسلمانان در حکومت امام علی (ع) محمد بهترین انتخاب برای سرزمین مصر بود؛ چرا که معاویه دو دستگی بزرگی را در میان مسلمانان دامن زده بود که به وسیله آن بتواند به اهداف شوم خود برسد.

این تشتت فکری که از حیله های معاویه برای کسب قدرت بود در مصر نیز راه پیدا کرده بود. عده ای از مردم مصر از یاران و دوستاران امام علی (ع) و عده ای دیگر طالب خون عثمان بودند و به تحریک معاویه این موضوع را دستاویزی برای کارشکنی در حکومت امام علی (ع) کرده بودند.

معاویه به فرزند خلیفه اول نیز رحم نکرد

محمد ابن ابی بکر از آن جهت که فرزند خلیفه اول و از سوی دیگر فرزند خوانده علی (ع) بود از اقبال و محبوبیت بیشتری برخوردار بود. وی به علت شرایط خاص اجتماعی از احترام لازم در بین دو طرف دعوا برخوردار بود به همین سبب بهترین گزینه برای فرمانداری بود. مثال محمد ابن ابی بکر به مانند شمشیر دو دمی بود که امکان مخالفت با وی به میزان حداقلی کاهش می یافت. اما اهداف پلید و دنیا پرستانه معاویه حتی سبب نشد تا براي آبرو داری و حفظ وجهه از کشتن فرزند خلیفه اول صرف نظر کند.

مصر سرزمینی ثروتمند

مصر برای معاویه سرزمین ارزشمندی بود؛ چرا که در میان سرزمین های اسلامی کثرت خراج داشت که از آن برای جلب نظر و حمایت عمرو عاص استفاده کرد. معاویه مصر را بسان طعمه ای برای عمرو عاص قرار داد که با وی بیعت کند و به او یاری رساند.

برگ های تاریخ درباره حکومت و امارت مصر یکی از بهترین گواهان برای قضاوت بین روش حکومت داری عادلانه علی(ع) و رفتار چپاول گرایانه معاویه است.

معاویه امارت مصر را مانند طعمه ای لذیذ به عمرو عاص می بخشد و به وسیله آن عمرو عاص را می خرد. معاویه شهر ها و ممالک اسلامی را به مانند مال التجاره ای می داند که امارت آن ها را خرید و فروش می کند. نگاه شرم آور معاویه به اموال و سرنوشت مسلمین نشات گرفته از میل دنیا طلبی و شهوت قدرت است.
 

هنگامی که معاویه مصر را طعمه عمرو عاص کرد عمرو از نزد معاويه بيرون آمد و پسرانش بدو گفتند: چه كردى؟ گفت: مصر را طعمه من كرد. گفتند: مصر را در برابر تمامى كشور عرب چه بهايى باشد؟ گفت: اگر مصر شكم هاى شما را سير نمى‏كند، خدا هرگز سيريتان ندهد.

حکومت و امارت سرزمین های اسلامی در دست معاویه و کارگزارنش به مانند طعمع های لذیذی بودند که به وسیله آن حرص و شهوت خود را ارضا می کردند. اما علی (ع)  بعد از شهادت محمد ابن ابی بکر در وصف اشغالگران مصری می گوید: «بدانيد كه مصر را جماعتى فاجران و دوستداران جور و ستم و كسانى كه مردم را از راه خدا منحرف مى‏سازند و اسلام را به كژراهه مى‏خواهند تصرف كردند.»

نگاه معاویه به بیت المال و ممالک اسلامی قابل مقایسه با دیدگاه علی ابن ابی طالب نیست. معاویه از امارت ها به عنوان وسیله ای برای خرید و فروش و سیر کردن لذات اطرافیانش استفاده می کند اما علی (ع) نه تنها به امارت نگاهي ریاست طلبانه ندارد بلکه از آن به عنوان مسئولیتی سنگین یاد می کند.

نامه امام علی (ع) به محمد ابن ابی بکر و سفارشات آن حضرت مبنی بر رعایت عدل و نکات ظریف اخلاقی گواهی بر تفاوت حکومت الهی و حکومت شیطان است.

امام علی (ع) از محمد ابن ابی بکر در رابطه با حکومت مصر پیمان می گیرد که به دستورات زیر عمل کند؛
«بالت را براى ايشان (اهل مصر) بخوابان و پهلويت را برايشان هموار دار (كارى كن كه همه كس از رفتارت سود برد) و بآنان گشاده رو باش و آنها را به نگريستن زير چشمى و خيره شدن در رو يكنواخت بدار مساوات و برابرى را مراعات كرده بين خرد و بزرگ تفاوت مگذار و ثروتمندان و بزرگان را بر زير دستان و مستمندان امتياز نداده با همه يكسان باش تا بزرگان بظلم و ستم تو به سودشان طمع ننمايند و ناتوانان از عدل و درستكارى تو نوميد نگردند.»

چه شکاف عظیمی است ما بین معاویه که حکومت مصر را به بهای اندکی خرید و فروش می کند تا شکم های پسر عمرو از آن سیر شود و علی (ع) که در نگاه کردن ساده به رعیت نیز به دنبال رعایت حق و اجرای عدالت است.