دیپلماسی عمومی؛ برگ برنده ایران در افغانستان

گروه بین‌الملل «خبرگزاری دانشجو» - مرتضی اسماعیلی؛ گسترش رسانه های ارتباط جمعی، رشد سریع تکنولوژی های ارتباطی و شکل گیری فضای مجازی، در کنار سایر پیامدها، ضرورت همگامی و تناسب سیاست خارجی با این تحولات را دو چندان ساخته است.

در این راستا دیپلماسی عمومی می تواند به مثابه پلی برای گذار سیاست خارجی به عرصه مجازی و تطبیق آن با شرایط جدید تلقی شود؛ علاوه بر این دیپلماسی عمومی می تواند در روابط بین کشورهایی که دارای اشتراکات تاریخی، فرهنگی، تمدنی، جغرافیایی، دینی و زبانی هستند، همچون ابزاری مهم در جهت نیل به منافع ملی و تامین هر چه بیشتر اهداف سیاست خارجی مفید باشد؛ امری که روابط جمهوری اسلامی ایران و افغانستان مصداق عینی آن است.

دیپلماسی عمومی یا مردم محور عبارت است از برنامه ریزی استراتژیک و اجرای برنامه های آموزشی و فرهنگی و اطلاع رسانی توسط کشورهای حامی برای ایجاد محیط افکار عمومی در یک کشور (کشورهای هدف)؛ به طوری که رهبران سیاسی کشور هدف را قادر و وادار به تصمیم گیری حمایت گرایانه و پشتیبانی از اهداف سیاسی خارجی کشور حامی می کند.

جمهوری اسلامی ایران با توجه به ماهیت مردمی خود از ابتدای پیروزی انقلاب پرداختن به این مهم را مدنظر داشته و بخصوص در روابط با کشور افغانستان همواره این امر را در دستور کار قرار داده است.

در جهت انجام این مهم و به فراخور زمان، کشورمان کم و بیش از ابزارهایی چون تولید فیلم، تئاتر، مبادله استاد و دانشجو، خبرنگاران اعزامی، انتشار کتاب و تشکیل کتابخانه ها، پخش رادیو و تلویزیونی بین المللی، برنامه های مبادلات آموزشی و فرهنگی، آموزش زبان، نمایشگاه ها و جشنواره های هنری و اعزام هنرمندان نمایشی و اجرایی، ایجاد پایگاه ها و سایت های اینترنتی، مجلات الکترونیکی، برنامه های سخنرانی و سی دی، برگزاری سمینارها و جلسات با تجار و چهره های شاخص دانشگاهی و غيره برای اعمال دیپلماسی عمومی خود بهره برده است.

اگر چه بهره گیری از دیپلماسی عمومی از سوی ایران دارای تاثیراتی مثبت بر حوزه های پنجگانه؛ برقراری روابط دیپلماتیک، رفت و آمد متقابل هیئت های سیاسی، مواضع مشترک سیاسی، مبادلات اقتصادی و تجاری و رفت و آمد متقابل هیئت های علمی و فرهنگی بوده است، اما این امر به معنای عاری بودن این حوزه از ایراداتی چند نيست؛ به طوری که جمهوری اسلامی ایران برخلاف وجود بستر بسیار مساعد در افغانستان در جهت اعمال دیپلماسی عمومی، نتوانسته است به جایگاهی درخور در این حوزه دست یابد.

نبود مرکزی مستقل برای دیپلماسی عمومی، فقر متخصص در این عرصه، روی آوردن به کارهای مذهبی به جای تاکید بیشتر بر اقدامات فرهنگی و تمدنی، موازی کاری و غیره از جمله مهم ترین انتقادات وارده بر دیپلماسی عمومی ایران در افغانستان است.

در نهایت باید اشاره کرد که در شرایط فعلی با توجه به نیاز مبرم افغانستان به منابع مالی و کمک های خارجی و پاسخگویی آمریکا به این نیاز، و در نتیجه تداوم حضور در این کشور، جمهوری اسلامی ایران در جهت پیشبرد سیاست خارجی خود در افغانستان که در مرحله اول خروج نیروهای خارجی از این کشور است، چاره ای جز توسل به یک دیپلماسی عمومی کارآمد و همه جانبه ندارد و این مهم بدون مرتفع كردن انتقادات فوق حداقل در کوتاه مدت قابل دسترسی نخواهد بود.

در شرایط فعلی مجموعه عوامل پیش گفته باعث شده تا دیپلماسی عمومی در جایگاه برگ برنده ایران در افغانستان قرار گیرد.