پارك‌هاي علم و فناوري؛ بستري آماده براي رشد اقتصاد

گروه علمي «خبرگزاري دانشجو»؛ امروزه صنعت در راس فعاليت ها و اهميت هاي دنیای مدرن قرار دارد و تولید علم نيز به یکی از مهم ترین منابع درآمد ملت ها تبديل شده است؛ به طوري كه تولید انبوه ایده ها و اختراعات و حمایت صنعت حتي مي تواند سرنوشت بشر را متحول کند و پارك هاي علم و فناوري مي توانند به عنوان رابطي بين دانشگاه و صنعت طوري عمل كنند تا توليد علم با حمايت صنعت به ثروت تبديل شود.

 

پارک علم و فناوري سازماني است که با هدف افزايش ثروت در جامعه توسط متخصصان حرفه‌اي مديريت مي‌شود و جريان دانش و فناوري را ميان دانشگاه ها، موسسات تحقيق و توسعه، شرکت‌هاي خصوصي و بازار به حرکت مي‌اندازد.

 

همچنين پارک علم و فناوري با هدف تعميق ارتباط بين دانشگاه ها، سازمان هاي تحقيقاتي، واحدهاي توليدي و مراکز تصميم‌گيري دولتي براي توسعه فناوري و علوم کاربردي ايجاد شده اند تا واحدهاي تحقيقاتي مستقل و يا وابسته به سازمان ها و صنايع، در آن مستقر شده و تحت حمايت قرار ‌گيرند تا به خلاقيت و نوآوري بپردازند.

 

افزایش نوآوری تکنولوژیک، توسعه اقتصادی و اشتغال‌زایی متخصصان نيز از ديگر اهداف ايجاد پارك هاي علم و فناوري است. پارک هاي علم و فناوري از طريق مراکز رشد، سازمان هاي نوآور را تقويت کرده و فرايندهاي زايشي را تسهيل مي‌کنند.

 

 

پارك هاي علم و فناوري در كشورهاي مختلف به عنوان نهاد اجتماعی و حلقه ای از زنجیره توسعه اقتصادی مبتنی بر فناوری عمل مي كنند و توسعه بسیاری از پدیده های نوظهور فناورانه ایفاي نقش محوری در توسعه اقتصادی كشورها و توسعه نوآوری های دانش محور از طریق موسسات كوچك و متوسط از وظايف آنهاست، ولي در كشور ما پارك هاي علم و فناوري در بخش هاي مختلف فعاليت مي كنند؛ به طوري كه می‌توان عملكرد آنها را در سه دسته تقسیم بندي كرد.

 

مراكز رشد شركت ها و موسسات (انكوباتورها) براي استقرار شركت های نوپا و Start up هستند. در پارك های علمی و فناوری بیشتر شركت ها و موسسات تحقیقاتی و فناوری و انكوباتورها حضور دارند و شهرك های علمی و تحقیقاتی نيز متشكل از چندین پارك، دانشگاه و مراكز مسكونی هستند.

 

البته در حال حاضر تعریف واحدی از پارك ها یا شهرك ها در جهان وجود ندارد و كشورها بر اساس مقتضیات و نیازهای خود به ایجاد پارك ها اقدام می كنند و حتي اسامی مختلفی نیز نظير انکوباتور تجاری، مرکز نوآوری، مرکز کارآفرینی، پارک فناوری، پارک علمی، پارک تحقیقاتی، قطب فناوری، شهر علمی - تحقیقاتی، تکنوپولیس، تکنوپل و غيره برای پارك ها در كشورهای مختلف گذاشته شده است.

 

 

حدود 10 سال از ورود پارك هاي علم فناوري به كشور مي گذرد و در حال حاضر 30 پارك علم و فناوري در كشور وجود دارد كه با فعاليت در بخش هاي مختلف تكنولوژي بخش عمده اي از نياز صنعت را برآورده كردند، ولي هنوز جاي كار بسياري دارد كه محصولات توليد شده در شركت هاي مستقر پارك هاي علم و فناوري بتواند بازار اقتصاد كشور را به دست گيرد.

 

پارك هاي علم و فناوري اصفهان، فارس، گیلان، خراسان رضوی، یزد، مركزی و دانشگاه تهران به دليل تعداد شركت های فعال و گردش مالی خوبی  که دارند، از سوي وزارت علوم، تحقيقات و فناوري به عنوان فعال ترين پارك هاي علم و فناوري كشور انتخاب شدند.

 

سامانه نشت یاب تست هیدرو استاتیک، فرستنده تلویزیونی دیجیتالی DVBT/H با قدرت هزار وات، سامانه مبدل سینگال های ماهواره دیجیتال و ریماکس جهت مانتیتورینگ صدا و تصویر و پخش مجدد، سامانه الکتروکوتر نسل جدید و سامانه جهت یاب دیجیتال باند HF 5، تولید کود بیولوژیک گرانول از آبزیان غیرخوراکی، توليد انواع کودهای شيميايي آلي، معدني و كمپلكس، توليد فيلم انيميشن و بازيهاي رايانه اي و آموزش هاي مرتبط، سامانه هوشمند در حوزه حمل و نقل عمومي، مرکز مشاوره تخصصي صنعت و کارآفريني تحت عنوان کلينيک صنعت و معدن، بيوانفورماتيک، خودروي هيبريدي، ايجاد رصدخانه علم و فن آوري تنها گوشه اي از محصولات ارائه شده در چند پارك علم و فناوري كشور است.

 

البته پارك هاي علم و فناوري در كشور فقط به دانشجويان اختصاص ندارد و هر ايده جديدي از هر فردي در اين پارك ها مورد حمايت قرار مي گيرد، ولي توسعه پارك هاي علم و فناوري دانشجويي مي تواند تاثير بيشتري در تقويت ارتباط بين دانشگاه و صنعت داشته باشد كه هنوز در كشور ما پارك هاي علم و فناوري دانشگاه ها توسعه زيادي ندارد و از جمله دانشگاه هاي معتبر كه مي توان به پارك هاي علم و فناوري آن ها اشاره كرد، دانشگاه هاي تهران و امام خميني(ره) قزوين است.

 

به گفته كارشناسان، پارك هاي علم و فناوري نقش اساسي در توسعه اشتغال و اقتصاد جامعه دارند؛ زيرا اين پارك ها به عنوان یکی از نهادهای اجتماعی و حلقه‌ای از زنجیره توسعه اقتصادی مبتنی بر فناوری با هدف افزایش ثروت در جامعه توسط متخصصان حرفه‌ای مدیریت می‌شوند و جریان دانش و فناوری را میان دانشگاه‌ها، موسسات تحقیق و توسعه، شرکت‌های خصوصی و بازار به حرکت می‌اندازند تا اقتصاد جامعه رونق بگيرد.

 

این پارک‌ها از طریق مراکز رشد، سازمان‌های نوآور را تقویت مي كنند و با افزایش تعداد شرکت‌های کوچک و متوسط دانش‌محور بستري را آماده مي كنند تا اين شركت ها در یک محیط اقتصادی به فعالیت بپردازند و از این شرکت‌ها به عنوان پشتوانه بخش خصوصی برای کمک به تنوع اقتصادی نام برده می‌شود.

 

حتي افزایش نوآوری تکنولوژیک، توسعه اقتصادی و اشتغال‌زایی متخصصان از اهداف ايجاد پارك هاي علم و فناوري برشمرده شده است. عدم تکمیل زنجیره ساختاری صنعت و دانشگاه، یکی از موانع توسعه علمی واقتصادی کشورهاست، ولي پارك هاي علم و فناوري به عنوان نهادی اجتماعی و جایگاهی برای توسعه نوآوری های دانش محور از طریق مساعدت در تشكیل و تقویت بنگاه های اقتصادی كوچك ومتوسط (SMEs) نقش اساسي در پیشبرد اقتصاد در جهان دارند.

 

پارک های علم و فناوری علاوه بر امكان فعالیت شركت های كوچك و متوسط دانش محور و كارآفرین در یك محیط اقتصادی، بستر لازم را جهت انتقال و توسعه فناوری، تولید با ارزش افزوده بالا، جذب سرمایه‌گذاری خارجی و ورود كارآفرینان و واحدهای صنعتی به بازارهای جهانی را فراهم می كنند.

 

 

سن پارك هاي علم و فناوري در كشور ما از 10 سال تجاوز نكرده و از نظر ايجاد پارك هاي علم و فناوري هنوز نو پا هستيم، ولي شيب پيشرفت ما در مقايسه با كشورهاي ديگر شيب مناسبي است.

در كشورهاي پيشرفته، انجام تحقيقات كاربردي و توسعه‌‌اي محـور فعاليت مؤسسات در پارك‌هاست و پارك‌هاي علمي شرق آسيا، توليد را محـور فعاليت مؤسسات خود قرار مي‌دهند.

 

حمايت دولت‌هاي محلي و دولت مركزي، اتكا به منابع انساني براي توسعه فناوري و تشويق به باز شدن درها از جمله سياست‌هاي محوري در ايجاد پارك‌ها در چين است؛ به طوري كه پارك‌هاي علمي در چين با رشد اقتصادي بيش از 30 درصد موتور اصلي رشد و توسعه اين كشور به حساب مي‌آيند.

 

دولت كره جنوبي نيز علاوه بر ايجاد شهرك‌ تحقيقاتي دايدوك، اقدام به ايجاد پارك‌هاي علمي و مراكز رشد واحدهاي توليدي و تجاري در زمينه فناوري پيشرفته كرده و رسالت اصلي مراكز رشد در اين كشور كمك به ايجاد واحدهاي تجاري كوچك در زمينه فناوري نوين از طريق ارائه خدمات پشتيباني، مشاوره در زمينه مديريت فناوري و ايجاد ارتباطات جهاني است.

 

شركت توسعه فناوري مالزي هم كه يك شركت وابسته به دولت است، از طريق برنامه‌اي تحت عنوان توسعه فناوري خوشه‌اي براي ايجاد واحدهاي توليدي براساس فناوري نوين فعاليت مي كند.

 

اين شركت از طريق ارتباط رسمي و عملي با دانشگاه ها اقدام به تشكيل واحدهاي تجاري كوچك در زمينه فناوري نوين در پارك‌هاي علمي دانشگاهي مي كند و ساختار پارك‌هاي علمي در مالزي به دليل استفاده از امكانات دانشگاهي بسيار انعطاف‌پذير و ساده است.

 

تجربه كشورهاي شرق آسيا نشان مي‌دهد كه اين كشورها توانسته‌اند با سياستگذاري صحيح، تكيه بر منابع انساني و با ايجاد پارك‌هاي علمي قدم‌هاي مؤثري در راه توسعه علم و فناوري و همچنين رشد اقتصادي بر دارد، البته ايده اوليه پارك‌هاي تحقيقاتي در كشورهاي توسعه يافته از قبيل آمريكا شكل گرفت و نخستين پارك‌هاي تحقيقاتي گسترده كه شامل يك و يا چند پارك و دانشگاه است، با نام شهرك‌هاي تحقيقاتي شناخته شده‌اند.

 

كشور ما نيز هنوز در ابتداي راه است، ولي به گفته كارشناسان اگر با همين شيب به پيشرفت ادامه دهد و مورد حمايت دولت و صنايع نيز قرار بگيرد، مي توان نقش اساس در اقتصاد كشور و مقابله با تحريم ها داشته باشد.

 

اينكه پس از گذشت ۱۰ سال از فعاليت پارك ها و مراكز علم و فناوري هنوز جايگاه اين مراكز در قانون مشخص نشده و اين نوع مراكز به دليل نبود قانون مدون، با مشكلات بسياري براي ادامه فعاليت روبه رو هستند، بزرگترين مشكل اين پارك هاست.

 

مشكلات مالياتي، نبود حمايت هاي مادي و معنوي، ضعف مديريت پارك ها و نبود آيين نامه هاي مدون نيز از ديگر مشكلاتي است كه پارك هاي علم و فناوري با آنها دست و پنجه نرم مي كنند، ولي حمايت اين پارك ها به حركت آنها سرعت مي بخشد.

 

در حال حاضر نهادهاي دولتي نظير وزارت علوم و معاونت علمي رياست جمهوري تا حدودي از اين پارك ها حمايت مي كنند و البته مجلس شوراي اسلامي نيز با پي بردن به نقش اساسي آنها در اقتصاد و اشتغال در چند سال اخير قوانين مناسبي را تصويب كرده، ولي حضور بخش خصوصي مي تواند رونق بيشتري به اين پارك ها بدهد.

 

البته بخش خصوصي نيز بايد از اثربخش بودن فعاليت هاي پارك ها مطمئن باشد تا بتواند از آنها حمايت كند كه اين امر با فعاليت بيشتر شركت هاي دانش بنيان و كاربردي شدن طرح هاي آنها در صنعت امكان پذير است.