عباسی: جاي «تاویل خواب» در فرآيند تولید علم خالی است

به گزارش خبرنگار دين و انديشه «خبرگزاري دانشجو»، حسن عباسي در جلسه سیصد و چهاردهم از سلسله جلسات «طرح‌ريزي استراتژيك كلبه كرامت» با موضوع تاریخ طرح‎ریزی استراتژیک اسلام(6)- نوم و احلام به مبحث خواب دیدن در تصمیم‌سازی استراتژیک پرداخت.

نقش خواب دیدن در تصمیم‌گیری برای آینده

خواب دیدن نقش مهمی در تصمیم‌گیری برای آینده دارد. یکی از حوزه‌های مهمی که استراتژیست‌ها به آن توجه داشته‌اند، مبحث خواب دیدن است. روان شناسان، بخصوص از عصر فروید به بعد، یک دوره طولانی مباحث مربوط به خواب را مطرح کردند.

در نگاه اسلام، خواب یک جنبه معرفتی دارد که به رحمانی و شیطانی تقسیم می‌شود؛ خواب رحمانی جنبه الهام دارد که یکی از جنبه‌های شهود است. تفکر در شاخه علم حصولی و تعقل در دسته علم حضوری قرار دارد که در تعقل انگاره‌ها الهام می‌شوند؛ چرا که نفس ملهمه و عاقله یکی هستند.

انسان یک نفس متفکره دارد که در آن به انسان الهام می‌شود؛ این نفس همان کشف و شهود است که چیزی را می‌بیند، یکی از این دیدن ها در خواب اتفاق می‌افتد، در این خواب تمامی عناصر زمان، مکان و انگاره‌ها  زدوده می‌شود؛ در حقیقت علم تعبیر خواب از اینجا به وجود آمد.

در فلسفه غرب، هرمونوتیک یا تأویل متن را در پی می‌گیرند و از سه زاویه بررسی می‌کنند: 1- معنی آن چیست؟ 2- مراد فرد از آن چیست؟ 3- مخاطب چه استنباطی می‌کند؟؛ یعنی در مورد جمله امام خمینی که فرمودند «میزان رای ملت است» اولا معنی آن چیست، ملت در زبان عربی به معنی دین و آیین است، پس معنی جمله امام می‌شود میزان رای دین است. ثانیاً مقصود گوینده ملت به معنی مردم بوده است نه دین و آیین؛ ثالثاً استنباط مردم این است که میزان رای مردم است.

تاویل خواب از ساز و کارهایی که در تولید علم جای آن خالی است

این سوال مطرح می‌شود که امام خمینی که یک فقیه بوده و کتاب جنود عقل و جهل را در 21 سالگی می‌نویسد، چطور این جمله را گفته است؟ با دقت در رفتار امام مشخص می‌شود که شرایط فرق کرده و ایجاب می‌کرده که رهبری در سطح مردم جامعه پایین آید و با زبان عامه مردم سخن گوید. در هرمنوتیک دو مورد را در نظر می‌گیرند و بر اساس آن رای می‌دهند، آن یکی اگر هم درست بود، کنار می‌رود.

تاویل خواب یکی از ساز و کارهایی مي باشد که جای آن در تولید علم خالی است و بعضی افراد با روی آوردن به انگاره‌های شخصی و دینی به ثبت خواب عمل می‌کنند.

خواب؛ عنصر اساسی و مهم جهان موازی

جهان موازی یک جزو اساسی و مهمش مربوط به خواب است. در عالم خواب و رویا، عالم موازی را می‌شود رقم زد، همان طور که علم تاویل متن را داریم، علم تاویل خواب هم داریم که خیلی عمومیت ندارد.

یک ظرفیت معرفتی به عنوان خواب، در انسان وجود دارد که بخشی از تصمیم‌سازی حرفه‌ای در زندگی بشر بر اساس خواب است؛ به طوري كه بعضی از انبیا جهت حرکت بشر را با خواب تعیین كرده‌اند.

سخن قرآن در مورد خواب یکی نوم به معنی خواب و دیگری احلام به معنی رویا مي باشد؛ خواب به معنی رویت کردن است، اینکه می‌گویند کسی خواب دید یعنی رویت کرد و جزئی که رویت می‌کند، دل است، پس ظرفیتی در ما وجود دارد که علاوه بر چشم، دل هم می‌تواند رویت کند که البته می‌تواند کور هم شود، ولی جایی ‌که سالم است می‌تواند حق و باطل را تشخیص دهد.

نوم خود خواب است، منظور خود عمل خوابیدن است که جسم انسان در حال استراحت است، ولی دارای یک هوشیاری است و اگر دچار یک حادثه یا تهدیدی شود، متوجه شده و می‌فهمد. در واقع به عقیده غربی‌ها، ذهن و اندیشه در حال فعالیت است. راه رفتن و حرف زدن در خواب نشان می‌دهد که ما در خواب از لحاظ روحی و روانی در شرایط متضادی هستیم.

شب بیداری؛ سازوکار سبک زندگی آمریکایی

نوم، خود عمل خواب و خواب دیدن است، مثلا در آية الکرسی آمده که خداوند نمی‌خوابد. در آيه 97 سوره اعراف، 43 انفال، 47 فرقان و 22 روم، نوم به کار برده شده است که مثلاً در آیه 22 روم نسبت شب و روز را بیان کرده که ما شب را برای آرامش شما و روز را برای کار و فعالیت قرار داده‌ایم.

شب بیداری در فرهنگ غربی به یک سنت در فرهنگ ما تبدیل شده است، ساعات نیمه شب در مناطق شمال شهر می‌بینیم که پیک‌های موتوری غذاهای فست فودی را به درب منازل می‌برند و یا افراد در نیمه شب در بیرون بسر می‌برند. 10 تا 2 نیمه شب بهترین ساعت برای خواب است که بیشترین انرژی را می‌توان گرفت.

 

از عوارض شب بیداری می‌توان به پیری زودرس، عصبی شدن، درد پشت سر و تلخی دائمی گلو اشاره کرد. سازوکار زندگی آمریکایی شب بیداری است که در کشور ما در حال شیوع مي باشد.

احلام؛ از ارکان مهم تصمیم‌سازی یک جامعه

دومین مفهوم قرآن در مورد خواب، احلام است که مربوط به محتوای خواب و آنچه در خواب می‌بینیم، است. خواب در واقع ظرف است؛ یکی از ارکان مهم تصمیم‌سازی در قران خواب دیدن است. در سوره یوسف آیه 44، انبیا آیه 5 و نور آیه 58 و 59 در مورد تصمیم سازی از طریق خواب سخن گفته شده است.

در قران آمده که حضرت یوسف در زندان بود و آنجا برای دو نفر از زندانیان تعبیر خواب کرد و یکی از آنها بعد از آزاد شدن از زندان ماجرای تعبیر خواب کردن یوسف را به عزیز مصر گفت. عزیز مصرکه خواب دیده بود هفت گاو چاق، هفت گاو لاغر را می‌خورند؛ هفت خوشه سبز را هفت خوشه خشک نابود می‌کند، تعبیر خواب خود را از معبران خواست، گفتند که ما تعبیر خواب‌های پریشان را نمی‌دانیم.

حضرت یوسف خواب عزیز مصر را تعبیر می‌کند که هفت گاو چاق، هفت سال آبادانی و وفور نعمت است و هفت گاو لاغر، هفت سال قحطی را در پیش دارد. یوسف به آنها گفت که هفت سال متوالی باید زراعت کنید و هر خرمنی که زراعت می‌کنید بجز اندکی که برای خود نگه می‌دارید، همه را با خوشه در انبار ذخیره کنید که بعد از این هفت سال، هفت سال قحطی پیش می‌آید. این خواب مبنای تصمیم سازی استراتژیک برای 14سال ( دو تا هفت سال) می‌شود. تعبیر حضرت یوسف برای فرعون پذیرفته می‌شود و آنها گوش می‌دهند که هفت سال اول برای خود تلاش کنند و ملت‌های قحطی زده که خویشان یوسف هستند، برای دریافت آذوقه به مصر می‌روند.

خواب دیدن یک علم است

یک پیامبری به نام یعقوب هست که نمی‌تواند آینده را پیش بینی کند که قحطی می‌آید، خواب هم نمی‌بیند، حضرت یوسف هم که یک معصوم است خواب نمی‌بیند، یک نفر مشرک خواب می‌بیند که خواب او مبنای طرح‌ریزی استراتژیک می‌شود. تمام این مناسبات نشان می‌دهد که خواب دیدن یک علم است که می‌توان از طریق آن برای یک ملت و جامعه تصمیم سازی کرد.

مهم‌ترین سند در طرح‌ریزی را حضرت یوسف به ارمغان گذاشته است

حضرت یوسف به عنوان شخص دوم مملکت، طرح‌ریزی استراتژیک می‌کند و در قحطی جامعه را مدیریت می‌نمايد، لذا ما برای طرح‌ریزی استراتژیک بر اساس خواب حجت قائل می‌شویم. وحی و خواب هر دو نوعی الهام است؛ عالم موازی هم در الهام رخ می‌دهد. 

حضرت یوسف مهم‌ترین سند را در طرح‌ریزی استراتژیک برای ما به ارمغان گذاشته، از خواب حاکم مدل گرفت و جامعه را از قحطی نجات داد. اگر الان کسی غیر معصوم خواب ببیند و معصوم آن را تعبیرکند، آیا کسی هست که بر اساس یک خواب برای آینده جامعه طرح‌ریزی استراتژیک کند؟

دومین مورد از خواب دیدن ها، خواب حضرت ابراهیم در مورد بریدن سر اسماعیل است؛ پیامبری که تا سنین پیری فرزندی نداشته است، بعد خداوند به او فرزندی عطا می‌کند، سپس به امر خداوند هاجر و اسماعیل را در بیابان‌های مکه تنها می‌گذارد، چندین سال بعد با این فرزند در سرزمین مکه کعبه را بنا می‌کند، وقتی بر می‌گردد خوابی می‌بیند که بر اساس آن خواب باید فرزندش را در راه خدا ذبح کند.

کیرکگارد کتاب «ترس و لرز» خود را بر اساس همین یک سوال آغاز می‌کند که ابراهیم بر اساس چه منطقی می‌خواهد سر فرزندش را ببرد؟ در سوره صافات به داستان حضرت ابراهیم و ذبح اسماعیل اشاره شده است.

خواب؛ ظرفیتی که بشر امروز از آن غافل است

خواب یک ظرفیت است که بشر امروز نسبت به آن بی‌توجه مي باشد. شناخت آیات الهی نیاز به دانستن زبان خداوند دارد و اينکه خداوند در عالم هستی چه گفته است. یکی از گزاره‌های آیات الهی خواب دیدن است که تعبیر، تفسیر و تاویل می‌خواهد و به آدمی نیاز دارد که مانند مردم عادی جامعه نیست و فرد خاصی است که شرایط خاصی دارد.

ضبط و ثبت خواب باید توسط خود فرد انجام گیرد و متخصصانی به وجود آیند که خواب‌های آشفته و موهوم را جدا کرده و براساس خواب‌های درست برنامه‌ریزی کنند.

خواب‌های حضرت یوسف و حضرت ابراهیم و غيره نشان دهنده اهمیت خواب دیدن است. دانش تعبیر، تفسیر و تاویل خواب یک دانش استراتژیک است و خواب دیدن یک انگاره برای طرح‌ریزی استراتژیک.

ابراهیم سنتی را بنا کرده که 4000 سال است بشر بر اساس آن، یک روز خاص قربانی می‌کند، این سنت فقط بر اساس یک خواب چه نوم و چه احلام گذاشته شده است.

به هر خوابی می‌توان اعتماد کرد؟

گزاره‌هایی که در خواب دیده می‌شود برای طرح‌ریزی استراتژیک در اسلام اهمیت ویژه‌ای دارد. در دوره بعد از اسلام هم خواب پیامبر که دید بوزینگان از منبرش بالا می‌روند و خواب اباعبدالله که برای حضرت علی اکبر تعریف می‌کنند و ایشان می‌گویند که مگر ما بر حق نیستیم، پس چه باک از اینکه شهید شویم، به عنوان خواب‌های آینده ساز هستند.

خواب باید رحمانی باشد و معبرش صلاحیت لازم را داشته باشد، پس به هر خوابی نمی‌توان اعتماد کرد.

سرفصل‌های علم بومی جایگاه مهمی دارند که خواب دیدن را می‌توان به عنوان رشته میان رشته‌ای انسان شناسی و خودشناسی مورد بررسی قرار داد.