غیرت دینی منهای علم، نوعی تعصب کورکورانه است

گروه دین و اندیشه «خبرگزاری دانشجو» - زینب صارم؛ بررسی یاران حقیقی ائمه در طول تاریخ، آشکار کننده این واقعیت است که یاری کردن امام و ولی معصوم در هر برهه تاریخی با توجه به شرایط خاص آن، معنایی متفاوت را در بر می‌گیرد.

برای آشکار شدن این معنا می‌توان به مسائل تاریخ سیاسی صدر اسلام اشاره کرد؛ در تعریف یاران و اصحاب خاص امام علی (ع) می‌توان گفت، آنان افرادی بودند که از شرایط سیاسی و اجتماعی دوران، شناخت کافی داشتند و نسبت به دستورات امام مطیع محض بودند و در نتیجه در فتنه‌های داخلی از ولی زمان، پشتیبانی و حمایت مي کردند و در رکاب امام علی (ع) شمشیر مي زدند.

مهجوریت امام حسن در میان شیعیان

این جریانات تاریخی در زمان امام علی (ع) موجب شد که این تفکر اشتباه در شیعیان قوت بگیرد که امام در صورتی ولی الامر است که بجنگد و دست بر قبضه شمشیر داشته باشد. شیوع این تفکر اشتباه تاریخی موجب آن شد که امام حسن (ع) به عنوان یک امام، حتی در میان شیعیان خاص خود از مهجوریت بیشتری برخوردار باشد.

مضاعف شدن جریان اشتباه فکری که در میان شیعیان رواج پیدا کرده بود، بر اوضاع سیاسی زمان امام حسن (ع) که مجبور به صلح با معاویه شدند، سبب شد که یاران حقیقی آن حضرت در زمره افراد خاص و فرزانگان جامعه قرار بگیرند؛ چرا که از یک سو مردم، تنها شخصی از آل علی را برحق می‌دانستند که دست به قیام بزند و از سوی دیگر امام حسن (ع) شرایط جنگ با معاویه را نداشت.

دفاع از آل علی بهانه‌ای برای قدرت‌طلبی

جریان یافتن این تفکر اشتباه در طول تاریخ باعث شد که شیعیان ضربه‌های بسیار سهمگینی را متحمل شوند و هر شخصی به بهانه دفاع از آل علی (ع) پرچمی را بدست بگیرد و به بهانه اسلام و مسلمین قدرت را به نفع خویش تغییر دهد. اکثر یاران معصومین از امامان خود انتظار داشتند که مرتباً در حال قیام و جنگیدن باشند و بسیاری از اوقات چون ولی معصوم خود را در این موقعیت نمی‌یافتند بر گرد افرادی غیر معصوم برای تحقق اسلام جمع می‌شدند.

وظایف متفاوت مامومان در برابر اتخاذ سیاست‌های متفاوت معصومان

اتخاذ سیاست‌های متفاوت امام علی و امام حسن عليهم السلام در برخورد با قدرت‌طلبی معاویه، روشن کننده جنبه‌های متعددی است؛ از جمله آن که می‌توان به بررسی وظایف یاران و مامومین امام پرداخت.

سفيان بن ليلاى همدانى و حذيفة بن اسد غفارى، حواری امام حسن(ع)

امام موسى بن جعفر (ع) فرموده است: «روز رستاخيز منادى ندا مى‏دهد: حواريون محمد بن عبد الله كه رسول خداست، كجايند، آنانى كه پيمان خود را نشكستند و با همان پيمان درگذشتند؟ سلمان و مقداد و ابوذر برمى‏خيزند. سپس منادى ندا مى‏دهد: حواريون على بن ابى طالب كه وصى محمد بن عبد الله است، كجايند؟ عمرو بن حمق خزاعى و محمد بن ابى بكر و ميثم بن يحيى تمار وابسته بنى اسد و اويس‏ قرنى‏ از جاى برمى‏خيزند. سپس منادى ندا مى‏دهد: حواريون حسن بن على پسر فاطمه دختر رسول خدا كجايند؟ سفيان بن ليلاى همدانى و حذيفة بن اسد غفارى برمى‏خيزند...»

سفیان بن لیلای همدانی و حذیفه بن اسد غفاری را می‌توان جزو یاران برگزیده امام حسن (ع) دانست که در دام این اشتباه فکری نیفتادند و امام بودن ولی الامر را ملزم به جنگیدن و قیام ندانستند.

امام چه جنگ کند و چه صلح، لازم الاطاعه است

بسیاری از یاران خاص امام حسن (ع) به علت این دام فکری، از تبعیت و یاری کردن امام حسن (ع)، بعد از صلح با معويه بازماندند تا آن جا که بعد از اين جريان، در سلام کردن به امام، ایشان را این گونه مورد خطاب قرار می‌دادند: «السلام علیک ایها المذل المومنین»

نوع خطاب یاران امام حسن (ع) نسبت به ایشان گویای این مطلب است که آنان نسبت به جایگاه و شأن امام شناخت کافی ندارند. امام حسن (ع) در گفت و گویی مفصل با این دسته از یارانشان خاطرنشان کردند که امام مقام و جایگاهی از سوی خداوند است و امام چه جنگ کند و چه صلح، لازم الاطاعه است.

در این شرایط فکری مغشوش و بحرانی، سفیان بن لیلای همدانی و حذیفه بن اسد غفاری جزو آن دسته یارانی بودند که نه تنها در مسیر این جریان اشتباه فکری قرار نگرفتند، بلکه به عنوان دانشمندان و فرزانگانی که از شأن و جایگاه امام شناخت داشتند، پیمان و عهد خود را با امام نشکستند و از ایشان در هر موقعیتی حمایت کردند.

زندگانی افرادی همچون سفیان بن لیلای همدانی و حذیفه بن اسد غفاری نشان دهنده این واقعیت است که اگر غیرت دینی همراه با شناخت و علم نباشد، از انسان، چیزی بیشتر از فردی متعصب نمی‌سازد.

 

شناخت کافی حذیفه و سفیان نسبت به جایگاه امامت باعث شد تا آنها نسبت به اوامر امام و تصمیمات ايشان در هر مقطعی از زمان مطیع باشند.