فرصتي مغتنم كه بايد كاستي‌هايش را جدي گرفت!

گروه علمي «خبرگزاري دانشجو» - نسيبه سعيدي، دانشجوي كارشناسي ارشد مطالعات جوانان دانشگاه تهران؛ در دو سه سال گذشته، پس از تاكيدات مقام معظم رهبري و توجه سياستگذاران و دانشگاهيان بر ناكارآمدي علوم انساني كنوني، پيشنهادها، مصوبات و قوانيني از سوي نهادهاي سياستگذار علمي و دانشگاهي از جمله شوراي عالي انقلاب فرهنگي، وزارت علوم و آموزش عالي و ساير نهادهاي مرتبط جهت برون رفت از وضعيت موجود در دستور كار قرار گرفت.

 

آنچه كه بيش از همه در اين پيگيري ها مورد توجه قرار گرفته، محتواي تخصصي اين علوم و عدم ارتباط آنها با پيشينه و انديشه هاي اسلامي، فلسفي، تاريخي و تمدني ماست؛ علومي كه از دل سوالات و چالش هاي بومي بيرون نيامده و در نتيجه پاسخ مناسب و مرتبطي هم عرضه نمي كرد و علاوه بر ناكارامد بودن، گاهاً در تعارض و تناقض با ريشه هاي فكري اسلامي جامعه ايران قرار گرفته و نه تنها رفع چالش و دغدغه نمي كرد، بلكه خود چالش زا نيز بود و هزينه هاي انساني و زماني بسياري را بر كشور و جامعه علوم انساني تحميل مي كرد.

علاوه بر اشكالاتي كه در محتواي اين دروس وجود دارد، شيوه اي نيز كه در نظام آموزشي دانشگاهي مورد توجه قرار مي گيرد، شيوه اي يك طرفه است كه در آن تنها حجمي از اطلاعات بدون بازدهي به دانشجو منتقل شده و هيچ مطالبه اي از دانشجو مبني بر حل يا طرح مسئله، مشاركت علمي فعال و خلق ايده و غيره مورد توجه قرار نمي گيرد و از همين جاست كه تفكر علمي و آكادميك در حوزه علوم انساني متوقف شده و رشد علمي در اين حوزه به صفر مي رسد!

 

با توجه به مشكلات مذكور حل اين معضلات به طور اساسي و يا حداقل، كاهش اثرات آن نيازمند تلاش و تعامل دو طرفه اي از سمت نهادهاي دانشگاهي و دولتي به عنوان مسئولان بالادستي از يك سو و دانشجويان علوم انساني به عنوان كنشگران فعال اين عرصه از سوي ديگر است.

 

در راستاي اين تلاش ها هر از گاهي شاهد شكل گيري انجمن هاي خودجوش، حلقه هاي مطالعاتي و مباحثاتي و يا كلاس هاي متفرقه اي هستيم كه از سوي نهادهاي فرهنگي غيردولتي يا دانشجويان دغدغه مند اين رشته ها ايجاد مي شود تا خلايي از خلاهاي موجود را در حد توان خود پر كند.

 

از جمله اين برنامه ها، برگزاري سلسله نشست هايي است كه پنجشنبه هر هفته به همت كانون انديشه جوان تحت عنوان «دانشگاه موازي» برگزار مي شود و سعي بر آن است كه در يك برنامه دو ساله مجموعه اي از سرفصل هاي مورد نيازي كه از سوي نهادهاي آموزشي رسمي مورد غفلت واقع شده، توسط استادان برگزيده و متخصص هر بار حول موضوعي و در سلسله نشست هايي مورد بحث و بررسي قرار گيرد.

 

در واقع مزيت اين طرح در آن است كه علاوه بر اينكه سرفصل هايي را مورد توجه قرار مي دهد كه پيش از اين فرصت بحث و به چالش كشاندن آنها در دانشگاه ها وجود نداشته، بلكه شيوه اي نيز كه در آن اجرا مي شود، به نحوي است كه علاوه بر پرسش و پاسخ هايي كه بين استادان و دانشجويان در مي گيرد، مباحثاتي نيز حول همان موضوع ارائه شده در ساعاتي مخصوص و جداگانه بين خود دانشجويان اتفاق مي افتد و به اين ترتيب دانشجويان با رويكردي انتقادي و مسئله محور با موضوعات آشنا شده و فرصت فهم بيشتر، طرح و حل مسئله و يا خلق ايده در اختيار آنها گذاشته شده و نوعي پويايي فكري در بين آنها در مي گيرد؛ چيزي كه عرصه علوم انساني بيش از هر مسئله ديگري به دلايل گفته شده از آن رنج مي برد، هر چند كه به دليل وجود طيف وسيعي از دانشجويان گرايش هاي مختلف، امكان پرداخت تخصصي به موضوعات كم مي شود.

 

دانشجوياني شركت كننده در اين طرح، از بين دانشجويان برگزيده اي انتخاب مي شوند كه مهارت هاي فكري و عملي آنها در يك آزمون علمي و مصاحبه شفاهي مورد سنجش قرار گرفته است، در نتيجه سطح فكري متوازني در نشست ها و مباحثات وجود خواهد داشت.

 

با اين حال علاوه بر مزايا و فرصت هايي كه در اين گونه طرح ها و از جمله آنها «دانشگاه موازي» وجود دارد، تهديداتي را نيز شامل مي شود، از آن جمله اينكه به دليل نوپا بودن اين گونه طرح ها و عدم وجود الگوي تجربه شده قبلي، ممكن است مشكلاتي در طرح برنامه يا شيوه اجراي آن دامنگير مسئولان طرح شود؛ به طور مثال حجم مباحث و سرفصل هايي كه تعريف مي شود، ممكن است در چند سلسله نشست يا مباحثه، فرصت پرداخت مناسب به آن وجود نداشته باشد و همين امر باعث نرسيدن به يك نتيجه گيري منطقي از بحث شده و شناخت مورد انتظار از موضوع را فراهم نمي كند؛ همچنين ممكن است ارائه موضوعات با يك رويكرد فكري خاص سبب شود كه دركي ناقص يا نادرست از مسئله ايجاد شده و در نتيجه نوعي دلسردي و بي انگيزگي در ميان دانشجويان ايجاد گردد و همان دور تسلسل واري كه در دانشگاه ها وجود دارد، در اينجا نيز تكرار شود.

 

در كل مي توان گفت برنامه ها و نشست هايي چون دانشگاه موازي، علاوه بر اينكه از فرصت هاي مغتنمي بهره مي برند، خود فرصت هاي جديدي به وجود مي آورند كه توان ايجاد آنها از عهده نهادهاي رسمي و دولتي خارج است؛ از يك سو جمع كردن عده زيادي دانشجوي داوطلب و مشتاق از گرايش هاي علمي مختلف و ايجاد يك بستر فكري متناسب با انديشه هاي بومي و اسلامي، با نگاهي انتقادي و مسئله محور جهت پيشبرد اهداف علمي تعريف شده، اما از سوي ديگر بهره بردن از اين فرصت ها نيازمند فراستي خاص است تا بتوان با عبور از برخي تهديدها و چالش هاي پيش رو، كار را به نتيجه رساند و باري از دوش علوم انساني كنوني برداشت.

لازم به ذكر است در اين دوره آموزشي كه در چهار نيمسال تحصيلي تدارك ديده شده است سرفصل و موضوعاتي چون تاريخ فرهنگ و تمدن غرب، سير تاريخ انبيا و اوصيا، تاريخ فرهنگ و تمدن ايران و اسلام، آشنايي با علوم اسلامي، سير تفكر در عالم اسلامي، تاريخ تكوين علوم انساني – اجتماعي غرب، نظريه‌هاي علم ديني در ايران، جريان‌شناسي فكري علوم انساني در ايران و ... بررسي مي‌شود.
 
هفته گذشته آزمون ترم اول اين دوره آموزشي كه از مهرماه آغاز شده بود برگزار شد.