حجت‌الاسلام ابوالحسني؛ مردي كه رسالت خود را بازنگري و بازنگاري تاريخ معاصر مي‌دانست

به گزارش خبرنگار دین و اندیشه «خبرگزاری دانشجو»، آیین نکوداشت مقام علمي محب صادق اهل بيت(ع) و مروج مذهب حقه شيعه، نويسنده توانا، محقق سخت‌كوش و مورخ پيشكسوت حجت‌الاسلام مرحوم علي ابوالحسني (مُنذِر) با حضور اساتيد تاريخ و بزرگان فرهنگ و انديشه از جمله دکتر ولایتی، داوري اردكاني، حجت‌الاسلام جاودان و رشاد سه شنبه، 9 اسفند در تالار علامه جعفري پژوهشگاه فرهنگ و انديشه اسلامي از ساعت 15 الي 17 برگزار شد.

این آيين‌ با همكاري موسسه مطالعات تاريخ معاصر، پژوهشگاه علوم انساني و مطالعات فرهنگي، خانه مشروطه اصفهان، مؤسسه آموزشي و پژوهشي امام خميني(ره)، كانون انديشه جوان، مركز پژوهش‌هاي فرهنگي اجتماعي صدرا، مؤسسه تعليماتي و تحقيقاتي امام صادق(ع)، بنياد امام رضا(ع) و حوزه علميه امام رضا(ع)، بنياد پژوهش‌هاي اسلامي آستان قدس رضوي و مجمع ناشران انقلاب اسلامي برپا شد.

لازم به ذكر است در اين آيين، اساتيد تاريخ و بزرگان فرهنگ و انديشه، از جمله دکتر علی اکبر ولایتی، دكتر غلامعلي حدادعادل، حجت‌الاسلام علي اكبر رشاد، دكتر رضا داوري اردكاني، حجت الاسلام محمد علی جاودان، دکتر موسی حقانی و دکتر موسی نجفی به ارائه سخنرانی پرداختند.

حجت الاسلام رشاد: مرحوم ابوالحسنی حقيقتا به تمركز در مديريت علم آگاه بود

مراسم آيين نكوداشت مرحوم علي ابوالحسني، با سخنراني حجت الاسلام رشاد، رئيس پژوهشگاه فرهنگ و انديشه اسلامي و با حضور علاقمندان، پژوهشگران و خانواده وي آغازشد.

حجت الاسلام علي اكبر رشاد، رئيس پژوهشگاه فرهنگ و انديشه اسلامي ضمن تسليت به بازماندگان گفت: مرحوم مُنذر همه عمر را به پاسداري از حريم اهل بيت (ع)، استقلال هويت ايران و گفتمان انقلاب اسلامي سپري كرد.

وي ادامه داد: مرحوم استاد ابوالحسني در همه آثار در مقام هشدار، انذار و بيدارگري بود؛ آثار او حقيقتا از درون پرشور او برانگيخته بود.

رئيس پژوهشگاه فرهنگ و انديشه ضمن تشكر از حضار، از برگزاركنندگان اين جلسه سپاسگزاري كرد و به بيان شاخصه‌هاي متمايز فكري و سيره علمي و عملي شخصيت استاد ابوالحسني پرداخت.

حجت الاسلام رشاد با اشاره به هوشمندي مرحوم ابوالحسني گفت: او همواره همه عمر در رصدخانه معرفت مستقر بود و ديدبان بيدار اوضاع فكري، سياسي و اجتماعي ايران بود.

وي در ادامه تاكيد كرد: مرحوم ابوالحسني علاوه بر هوشمندي و هوشياري، هرگز نسبت به مسائل بي‌تفاوت نبوده و فردي وظيفه محور بود.

رئيس پژوهشگاه فرهنگ و انديشه يادآور شد: مرحوم ابوالحسني به محض شناسايي وظيفه خود به وظيفه گذاري مي پرداخت و به محض تشخيص خلاء، قيام به انجام وظيفه مي‌كرد.

حجت الاسلام رشاد در ادامه به وجه امتياز مرحوم ابوالحسني از ديگران اشاره كرد و اظهار داشت: ثبات قدم به لحاظ فكري، رفتاري و برنامه كار، امتياز اين شخصيت علمي بود.

وي در ادامه گفت: اگر خوب جست‌وجو كنيد، خطوطي ثابت را در افكار و آثار وي از آغازين تا آخرين يادداشت هاي او مي توان جست.

رئيس پژوهشگاه فرهنگ و انديشه به جهت‌گيري ثابت و تمركز علمي مرحوم ابوالحسني اشاره كرد و گفت: وي به معني حقيقي، به تمركز در مديريت علم آگاه بود؛ نمونه اين مسئله، 10 جلد كتاب ايشان پيرامون شخصيت شيخ فضل الله نوري است.

حجت الاسلام رشاد جوهر افكار مرحوم منذر را دفاع از حريم اهل بيت (ع) معرفي كرد و يادآور شد: وي همواره عنايت خاص به حضرت حجت داشت و در دفاع از گفتمان انقلاب و استقلال ايران همت عالي گماشت.

وي پس از بيان نكاتي پيرامون شيوه هاي تاريخ نگاري كه گذشتگان و جوانان از آن بهره مي‌جويند، به شيوه ابداعي مرحوم منذر اشاره كرد و گفت: شيوه‌هاي ابداعي مرحوم منذر علاوه بر اينكه بومي بوده، عقلاني نيز هست به طوري كه اگر آن را به ارباب معرفت غير مسلمان نيز ارائه دهيم، كاملا عقلي است.

 

رئيس پژوهشگاه فرهنگ و انديشه در پايان با اشاره به نگاه فلسفي و دقيق ايشان به علوم و آرا گفت: همواره جاي اين نگاه در علوم درون ديني خالي است.
 

پس از آن حجت‌الاسلام جاودان ضمن عرض تسليت به خانواده آن مرحوم به دوستی دراز مدت خود با وی اشاره کرد و گفت: بیش از سی سال پیش مرحوم منذر جوانی حدودا بیست و چند ساله بود و وقتی به منزل ما آمد در سخنان خود گفت حدود 12 یا 13 هزار ساعت تا به حال مطالعه کرده‌ام که این نشان می‌دهد وی تمام وقت مشغول کار بوده است.

وی با اشاره به اینکه چند خصیصه برای رسیدن افراد به کمال لازم است، گفت: خصیصه اول هوشمندی است که هوشمندی ایشان به حدی بود که از ظاهرش آشکار بود؛ خصیصه دوم بهره‌مندی از محضر استادی خوب است که مرحوم ابوالحسنی به استادی فوق‌العاده به نام مرحوم آقای لنکرانی که در متن تاریخ سیاسی ایران حضور داشت دست‌رسی پيدا كرد؛ استادی که متن تاریخ ایران بود.

این استاد اخلاق با اشاره به اینکه مرحوم استاد ابوالحسنی به برکت استاد خود به فهم تاریخ مشروطه رسیده بود، گفت: نشانه این مسئله کتاب «پایداری ...» است که در آن نکاتی ذکر شده که مرحوم ابوالحسنی در اثر فهم فوق‌العاده به آن رسیده بود.

وی در ادامه افزود: فهم مرحوم منذر، ممتاز و کم نظیر بود و او علاوه بر بهره‌مندی از تتبع و هوشمندی، از محضر استاد قوی بهره برده بود.

حجت‌الاسلام جاودان در پایان به خصیصه غیرت‌مندی مرحوم ابوالحسنی اشاره کرد و گفت: غیرت‌مندی از خصایص بسیار ارزش‌مند مرحوم ابوالحسنی بود.

حدادعادل: ضعف ما در معارف اسلامی ريشه در بی‌توجهی به تاریخ دارد

دکتر غلامعلی حداد عادل سخنران سوم مراسم بود كه ضمن عرض تسلیت به خانواده محترم، دوستان، یاران و همکاران وی، تاسف خود را از فقدان محقق ارجمند ابراز کرده و به روح او درود فرستاد.

وی مهم ترین و بارزترین خصوصیت مرحوم ابوالحسنی را پرکاری معرفی کرد و گفت: مرحوم منذر حداقل سالی یک کتاب به اهل تحقیق عرضه کرد.

رئیس کمیسیون فرهنگی مجلس در ادامه خصوصیت کم ادعایی مرحوم ابوالحسنی را از شاخصه‌های شخصیت وي دانست و تاكيد كرد: مرحوم ابوالحسنی با عنوانی کوتاه و بدون هرگونه تشریفات، اخلاص خود را دور از تبلیغات و هیاهو به ظهور می‌رساند.

حداد عادل خاطرنشان کرد: مرحوم منذر در جایی خود را مطرح نکرده و هیچ تقاضایی برای خود نداشت.

وي ضمن اشاره به تنوع و وسعت میدان مطالعات و تحقیقات مرحوم گفت: مراجعه به فهرست کارهای وی نشان می‌دهد كه او از هیچ مسئله ای در حوزه مفاهیم اخلاق اسلامی، معارف اسلامی، موضوع تاریخ، ادبیات و بسياري مسائل دیگر در حوزه تحقیق غافل نمانده است.

 
رئیس کمیسیون فرهنگی مجلس با اشاره به آثار تاریخی مرحوم منذر گفت: توجه وی به تاریخ حکایت از بصیرت او دارد؛ چراکه این توجه در زمانی رخ داده است که تاریخ در حوزه علمیه به صورت درس تدریس نمی‌شده است.

 
حداد عادل يادآور شد: ضعف ما در معارف اسلامی در دوران معاصر، به بی‌توجهی به تاریخ و خصوصا تاریخ‌های موضوعی خاص باز مي گردد؛ همان‌گونه که شهید مطهری از ضعف توجه استادان فلسفه به تاریخ فلسفه شکایت مي‌كرد.

اهمیت بررسی تاریخ معاصر و ذکاوت مرحوم منذر در پرداختن به تاریخ

 
وي با بیان اینکه بعد از انقلاب همه حس کردند بدون کار در تاریخ معاصر نمی‌توان از انقلاب دفاع کرد، گفت: از جمله چهره‌هایی که به رفع این نقیصه کمک شایانی کرد، مرحوم منذر بود.
 

رئیس کمیسیون فرهنگی مجلس تاكيد كرد: وي با پرداختن به تاریخ معاصر، به مشروطه و شخصیت‌هایی که مورخان چهره آنها را مسخ کرده و تصویری غلط داده بودند، توجه خاص کرد؛ از جمله این افراد مرحوم شیخ فضل الله نوری بود.

حداد عادل در ادامه افزود: بعد از انقلاب فرصت مناسبی شد برای بازنگری و بازنگاری در تاریخ معاصر و چهره بزرگانی چون شیخ فضل الله توسط کسانی که وابستگی به فراماسونری و... نداشتند شناسایی شد.

وي خاطرنشان کرد: مرحوم منذر در مسائل مربوط به شهید مدرس، بهائیت و ... نیز آثار سودمندی عرضه كرده اند و غبار ناشناس ماندن از چهره بعضی شخصیت‌های تاریخی که مورخان چهره آنان را پوشانده بودند، برداشت.

 
رئيس كميسيون فرهنگي مجلس ضمن اشاره به اين مسئله كه مرحوم منذر به سراغ چهره‌هايی رفت كه گنجينه اطلاعات بودند، گفت: استاد برجسته مرحوم منذر كه مرحوم لنكراني بود روحاني گوشه گيري بود كه از دوران رضاخان، مصدق و ملي شدن صنعت نفت اطلاعات بسياري داشت.
 

وي در ادامه با اشاره به اينكه مرحوم منذر محققي بي غرض و با بصيرت بود، گفت: مرحوم لنكراني به سبب وجود همين صفات، بسياري از اطلاعات خود را در اختيار وي گذاشت.

 
حدادعادل در ادامه به كتاب «بوسه بر خاك پي حيدر»، از آثار مرحوم منذر اشاره كرد و گفت: در سال 90 در فرهنگستان ادب فارسي هزاره شاهنامه را جشن گرفتيم؛ در همين راستا مي‌بايست مقاله‌اي تهيه كنم از اين رو به سراغ اين كتاب رفتم، انصافاً در اين كتاب اطلاعات ادبي و البته ادبيانه بسيار ارزشمندي پيدا كردم.

 
وی با اشاره به اينكه  آثار مرحوم منذر از لحاظ ترازوي پژوهش دانشگاهي، تحقيقي با انضباط است به خصوصيت غيرت ديني مرحوم منذر اشاره كرد و گفت: وي در كتاب «بوسه بر خاك پي حيدر» چهره‌اي حقيقي از فردوسي معرفي مي‌كند و قدر آن بزرگمرد را شناخته و حق او را ادا مي‌كند.

 
رئيس كميسيون فرهنگي مجلس گفت: نكته جالب توجه اين است كه مرحوم منذر در كتاب خود دينداري، تشيع و ولايت‌مداري فردوسي را براساس ابيات شاهنامه اثبات مي‌كند.

 
حدادعادل در ادامه جرئت و شجاعت مرحوم منذر را نمونه يك مولف و محقق مسلمان دانست و گفت: علي ابوالحسني، مومنانه، با تقوا، با اخلاق و احساس تعهد و شجاعت مثال زدني خود از اينكه حرفي برخلاف مشهور بزند ابايي نداشت.

 
وي در پايان ادب در كلام و انضباط در تحقيق را شاخصه مرحوم منذر دانست كه سبب امتياز او از ديگران شده است.
 
تا هستم اي رفيق، نداني كه كيستم
روزي سراغ من آيي كه نيستم 

داوری اردکانی: مورخ باید بی‌نظر باشد اما بی‌تعلق نباشد

سخنران بعدي مراسم دکتر رضا داوری اردکانی، ضمن عرض تسليت به خانواده، دوستان و دانشمندان گفت: سي سال پيش كه با مرحوم ابوالحسني آشنا شدم فكر نمي‌كردم روزي دريغاگوي وي باشم.

وي یادآور شد: روزي مرحوم لنكراني با من تماس گرفتند و گفتند بايد شما را ببينم و يكي از دوستان من براي بردن شما مي‌آيد؛ آن دوست كه به دنبال من آمد و بسيار كم سن و سال بود مرحوم ابوالحسني بود.

داوري اردكاني در ادامه گفت: به محض ملاقات از وي پرسيدم شما دوست آقاي لنكراني هستيد که جواب داد، نه شاگرد ايشان هستم؛ در راه حس كردم اين جوان، خيلي جوان نيست بلكه پير است، اما براي من قابل پيش‌بيني نبود كه مورخي نامدار مي‌شود.

 
وی در ادامه گفت: اينكه در تاريخ‌نويسي مي‌گويند مورخ بايد بي‌نظر باشد به معني بي‌تعلقي نيست، بايد گفت: ما در علم و خصوصاً علوم انساني بي‌تعلقي نداريم؛ چراكه بي‌تعلقي براي عالم معنا ندارد پس بي‌نظري مورخ به معناي راست گويي و امانت داري اوست.

رئيس فرهنگستان علوم با اشاره به اينكه مورخان بزرگ همواره تعلق خاطر داشته‌اند، گفت: تعلق خاطر داشتن به معني تحريف كردن نيست، بلكه مورخ بايد امين باشد.

داوري اردكاني با اشاره به اينكه مرحوم ابوالحسني به اسلام تعلق خاطر داشت، گفت: هر چه در تاريخ نوشته در بررسي نسبت مسائل به اسلام است و سعي داشته اين مسئله را تبيین كند كه چيزي را به اسلام و دين نبنديم و دين را به چيزي كه ندارد ملحق نكنيم.

وي با تاكيد بر اينكه مرحوم منذر از آغاز در كار تاريخ نويسي نگاه پديدارشناسي به تاريخ داشت، گفت: حادثه، آثار و نتايج دارد، مورخ بايد از خود سوال كند اين حوادث براي ما چه مي‌آورد و چه مي‌برد و اگر چنين سوالي نكند شرح حادثه براي او دشوار است.

داوري اردكاني با بيان اينكه بي‌نظري مورخ به معني بي‌تعلقي نيست، گفت: بي‌تعلق هرگز قدم در راه كمال نمي‌گذارد.

رئيس فرهنگستان علوم در پايان گفت: مرحوم ابوالحسني به هر نقطه توجه كرد نسبت مسئله مورد توجه را با دين بررسي كرد و در همه آثار او بررسي نسبت حوادث با دين مشاهده مي‌شود.

ولایتی: پیشگامی مرحوم منذر در مقابله فکری و سیاسی با بهائیت؛ فرقه مؤثر فتنه 88

در ادامه دکتر علی‌اکبر ولایتی ضمن تسليت به خانواده و دوستان و دوستداران آن محروم گفت: هدف عمده مرحوم منذر بازگرداندن دين به تاريخ نگاري بود.

وي در ادامه افزود: مرحوم منذر در زماني كه دين ستيزي محور اصلي تهاجم غرب بود و غرب با سلاح فرهنگي وارد شده بود و تحريف برداشت‌هاي تاريخي در ميان تاريخ نويسان مشروطه موجود بود به كار در حوزه تاريخ پرداخت.

ولايتي گفت: در زماني كه بي‌توجهي به ايران قبل از اسلام و معنويت زدايي از تاريخ قبل از اسلام در ميان آثار تاريخي موجود است، مرحوم ابوالحسني كتابي در جهت نجات حكيم ابوالقاسم فردوسي، از دست دين ستيزان نوشته است.

مشاور مقام معظم رهبري در امور بين الملل با اشاره به اينكه ستيز با صفويه كه پايه‌گذار حكومت مبتني بر محبت اهل بيت(ع) و ستيز غيرمستقيم با علمايی كه تفكر صفويه را در ايران حمايت مي‌كردند در بين تاريخ نويسان رواج بسياري داشت، گفت: مرحوم منذر در اين فضا به جداسازي خدمت از خيانت پرداخت.

ولايتي با اشاره به اينكه در جريان مشروطه پرچم مشروطه را علماء برداشته‌اند و هدفشان عدالت‌خواهي بوده، گفت: ضد ارزش كردن حركات مشروطه منجر به بردار كشيدن شيخ شهيد شد كه مرحوم منذر حدود ده جلد كتاب درباره اين واقعه پژوهش كرده است.

وي از خدمات شايسته مرحوم منذر، مقابله فكري و سياسي وي با گروه انحرافي بابيه را ياد كرد و گفت: بعدها در انحراف فتنه 88 و بعد از آن نقش اين گروه سياسي و توجيه سياسي ايجاد اين فرقه و لزوم مقابله با آن بر همه آشكار شد.

 
ولايتي در ادامه افزود: در زماني كه جوانان مومن، جرئت مقابله با بهائيت را نداشتند مرحوم منذر راه جديدي را باز كرد و در اين راه بسيار كوشا بود؛ بدون اينكه ورود و يا تحريم ورود به عرصه سياست داشته باشد.

 
مشاور مقام معظم رهبري در امور بين الملل با اشاره به اينكه تاريخ نويسي بعد از مشروطه به دين زدايي از تاريخ نويسي عنايت داشت، گفت: مرحوم منذر در حد عمر نه چندان طولاني و امكانات محدود خود خدمات عظيمي را به تاريخ نويسي درست با نگاه ملي- ايراني- اسلامي به يادگار گذاشت.

ولايتي در پايان خاطرنشان كرد: اميدواريم در ترويج افكار مرحوم منذر و ادامه راه او و تامين هدف او كه هدفي جز هدف مردم مسلمان ايران نيست، كوشا و موفق باشيم.

 

پس از آن دکتر موسی نجفی، ضمن تسليت به مناسبت فقدان مرحوم ابوالحسني به تاثيرات مرحوم لنكراني در شخصيت مرحوم منذر اشاره كرد و گفت: مرحوم لنكراني فوق‌العاده ضد انگليسي بود و بعد ضد استعماري و ضد انگليسي ايشان در آثار مرحوم منذر مشهود است.

وي در ادامه افزود: نگاه ضد استعماري و ضد انگليسي مرحوم منذر نگاه ايشان به مشروطه را شكل داد و وي با نگاهي ضد انگليسي وارد بررسي مشروطه شد.

موسی نجفی يكي از دلايل انزواي مرحوم منذر را نقد ايشان بر آثار شهيد مطهري دانست و گفت: آقاي منذر در كتاب خود خط پروتستانيسم اسلامي را از فتحعلي آخوندزاده تا دكتر شريعتي نقد كرد.

وي در ادامه افزود: مرحوم منذر با الهام از يادداشت‌هاي شهید مطهري در زمان خود توانست پيش قدم در تمايز خط روشن‌فكري ديني و اسلام ولايتي باشد.

عضو هيئت علمي پژوهشگاه فرهنگ و انديشه اسلامي در ادامه به كتاب «مطهري، افشاگر توطئه‌ها» اشاره كرد و گفت: شايد مرحوم لنكراني و مرحوم منذر از خط امام شروع نكردند، اما قرائتي كه از همه چيز دارند نشان مي‌دهد امام را خوب ديدند و به ايمان ايشان ايمان دارند.

وي استقلال فكري در كارها را از جمله شاخصه‌هاي شخصيت مرحوم منذر دانست و گفت: مرحوم منذر از جريان مشروعه دفاع مي‌كرد نه از جريان مشروطه و دفاع ظريفي از قاجاريه داشت.

موسي نجفي در ادامه افزود: مرحوم منذر با نگاه شيخ فضل الله نوري به تاريخ مشروطه نگاه مي‌كرد؛ چراكه عاشق شخصيت شيخ فضل الله نوري بود.

وی استفاده از منابع دست اول را از ديگر وجوه امتياز علمي مرحوم ابوالحسني دانست و گفت: وي هم منابع را خوب مي‌شناخت و هم خوب آنها را نقد مي‌كرد و جالب اينجاست كه همواره منابع دست اول را به دست مي‌آورد.

عضو هيئت علمي پژوهشگاه فرهنگ و انديشه اسلامي استقامت و تغيير خط ندادن را از شاخصه‌هاي مهم شخصيت علمي مرحوم منذر دانست و گفت: دينداري، غيرت ديني و دفاع از شريعت در آثار مرحوم منذر موج مي‌زند.

وي در پايان مهمترين كار مرحوم ابوالحسني را شالوده شكني در فضاي يك طرفه‌اي كه شرق شناسان ايجاد كرده‌اند، دانست و گفت: مرحوم ابوالحسني ما را از فضاي بسته و تاريك شرق‌شناسان خارج كرد و خدمت و خيانت را از هم جدا نمود.

 

 در ادامه موسی حقانی با اشاره به اينكه در خصوص مرحوم ابوالحسني دوستان گفتني‌ها را گفته‌اند، گفت: خاني كه مرحوم ابوالحسني گسترده بسيار وسيع است.

وي با بيان اينكه مرحوم ابوالحسني رسالت خود را بازنگري و بازنگاري تاريخ معاصر مي‌دانست، ابوالحسني را فرمانده و سرداري معرفي كرد كه 35 سال به مرخصي نرفته است. و البته بخش عمده تلاش‌هاي مرحوم منذر منتشر نشده است
 

وي افزود: ابوالحسني جرئت ورود به صحنه‌اي را داشت كه همواره در آن تاريخ نگاري ليبرال و سكولار تدريس مي‌شود.

رئیس موسسه مطالعات تاریخ معاصر ایران مرحوم ابوالحسني را بنيانگذار تاريخ نگاري ايراني و اسلامي دانست و گفت: بخش عمده تلاش‌هاي مرحوم منذر منتشر نشده است.

وي يكي از دغدغه‌هاي عميق مرحوم منذر را نوشتن آثاري مطلوب و پژوهش خوب پيرامون امام حسين(ع) معرفي كرد.

موسي حقاني با اشاره به هوشمندي مرحوم منذر و بهره‌مندي وي از استاد خوب گفت: تاكتيك مرحوم ابوالحسني، شكستن نگاه تزريقي مستشرقين درباره قاجار و سياه نمايي دوره قاجار بود.

وي در ادامه گفت: با توجه به تاريخ‌نگاري كه بنيانگذار آن مرحوم ابوالحسني است، بايد گفت: كار براي كساني كه در حوزه بازنگري تاريخي فعاليت مي‌كنند، سخت شده است.

رئیس موسسه مطالعات تاریخ معاصر ایران در ادامه به آثار مرحوم منذر اشاره كرد و گفت: وي در پي تئوريزه كردن رفتار سياسي مرجعيت و علماي شيعه براي شناخت اين ظرفيت بزرگ در جامعه‌اي ما بوده است.

وی در ادامه گفت: بعد از بروز فتنه 88 و قرائت خطبه مقام معظم رهبري در نماز جمعه و توسل حضرت آقا به حضرت حجت(عج) مرحوم ابوالحسني به من گفت: خيالت راحت باشد با اين توسل كار تمام است.

موسي حقاني در ادامه افزود: مرحوم ابوالحسني راز پايداري ايران را توسل به اهل بيت(ع) مي دانست، اما از ابزار عبرت‌هاي تاريخ غافل نبود.

وي در ادامه افزود: مرحوم ابوالحسني در خصوص حضرت امام(ره) به وي ايمان داشتند اما انتقاداتي به رفتار برخي‌ها كه امروز ما هم به آن منتقديم داشت.
 
رئیس موسسه مطالعات تاریخ معاصر ایران در پايان گفت: مرحوم ابوالحسني اقامه شعائر ديني از جمله اقامه عزاي سيدالشهداء را راز ماندگاري ايران اسلامي مي‌دانست.

 

در پايان محمدصادق ابوالحسني، فرزند مرحوم علي ابوالحسني ضمن تشكر از آيات عظام، صافي گلپايگاني، سبحاني و ديگر مراجع تقليدي كه با حضور و پيام‌هاي خود خانواده آن مرحوم را در داغ از دست دادن وي التيام داده ‌بودند، سپاسگزاري كرد و گفت: حجت الاسلام رشاد امروز ما را در غم از دست دادن پدر، پدرانه مورد توجه قرار دادند.

محمدصادق ابوالحسني ضمن اشاره به اينكه اول استاد من، مرحوم پدرم بود، گفت: راه لنكراني از راه امام به هيچ وجه جدا نبود و اين حرف را با اسناد تاريخي بسيار مي‌توان ثابت كرد.