تقیه؛ يك استراتژی برای ضربه زدن و آسیب ندیدن

گروه دین و اندیشه «خبرگزاری دانشجو» - پروانه شکری؛ طول دوران امامت یازدهمین جانشین بر حق پیامبر را می‌توان از تعیین‌کننده ترین زمان‌ها و برهه‌های تاریخ برای حفظ و ادامه پیدا کردن امامت و تشیع در عالم اسلام دانست؛ چرا که شدت خفقان و جو سیاسی که بر علیه امام حسن عسگری (ع) وجود داشت، تا آن جا گسترده بود که ایشان زندگی در حصار و به دور از دسترس شیعیان داشتند.

روندی آرام به سوی غیبت

زندگانی امام به دور از دسترسی راحت شیعیان، جامعه تشیع را به آهستگی برای غیبتی بزرگ‌تر و طولانی‌تر آماده می‌کرد.

در حقیقت جریان آماده سازی شیعیان در مسئله غیبت را می‌توان از جهات مختلف و متفاوتی بررسی کرد؛ در نگاهی بسیار کلی قسمی از این وظایف مربوط به امام و قسم دیگر مربوط به همکاری و هماهنگی شیعیان می‌شد.

در حقیقت جریان حقه تشیع برای ادامه حیات و توان نفس کشیدن احتیاج به اموزه‌های جدی و مهم برای پیروان معصومین داشت.

شبکه وکلا؛ زمینه‌ساز آمادگی شیعیان برای غیبت کبری

 

یکی از جریان‌هایی که در آماده سازی شیعیان برای مسئله غیبت بسیار مهم و اثرگزار بود، شبکه وکلا و ارتباطات پنهانی امام حسن عسگری بود تا آن جا که مردم به وسیله وکلا در شهرهای مختلف با امام حسن عسگری (ع) ارتباط پنهانی می‌گرفتند. (علاقه‌مندان برای اطلاع بیشتر در این باره به کتب حیات فکری سیاسی ائمه، نوشته رسول جعفریان رجوع کنند.)

برای اشاره به شدت اهمیت و جدی بودن مسئله وکلا تنها به نامه‌ای از امام حسن عسگری (ع) اشاره می‌کنیم که گویای اختیارات وکلا در زمینه مسایل مادی و شرعی است.

در نامه‏اى كه امام عسكرى عليه السّلام به عبد الله بن حمدويه نوشته، آمده است:

من ابراهيم بن عبده را بر شما نصب كردم تا اهالى آن نواحى و ناحيه شما حقوق واجب ما را به او بپردازند. من او را امين خود براى دوستانم در آن نواحى قرار دادم، تقوا پيشه كنيد و مراقب باشيد كه حقوق را ادا كنيد كه در ترك و يا تأخير آن عذرى نيست.

به غیر از جریان وکلا در زمان امام حسن عسگری (ع) می‌توان به وجهه مهم‌تری نیز اشاره کرد که به وسیله آن ائمه معصومین شیعیان را برای حفظ و نشر آموزه‌های دینی آموزش می‌دادند.

تقیه و حفظ دین اسلام

یکی از مهم‌ترین مفاهیم اصلی تشیع که در زمان امام حسن عسگری (ع) در میان شیعیان رواج پیدا کرد، مسئله تقیه بود. شیعیان باید در زمان غیبت و فشار خطرناک دشمن می‌آموختند تا هم از خود و هم اعتقاداتشان پاسداری کنند و این امر محال بود مگر آن که آنان از روش هوشمندانه تقیه بهره می‌جستند.

چنان چه خود امام حسن عسگری (ع) در معرفی و حفظ جان امام بعد از خود، از چنین روشی بهره بردند. معرفی کردن واضح و آشکار حضرت مهدی (ع) موجبات از بین رفتن آن بزرگوار بود و از سوی دیگر پنهانی ماندن ولادت و حضور ایشان باعث سردر گمی شیعیان و تاریخ می‌شد.

وظیفه حساس و تعیین کننده امام حسن عسگری (ع) در حفظ جان امام بعدی خود از یک سوی و معرفی ایشان به شیعیان از سوی دیگر سبب شد تا ایشان از روش تقیه استفاده کنند.

آماده‌سازی شیعیان برای زمان غیبت مرهون چه اصلی است؟

 

استراتژی تقیه را در تعریفی ساده می‌توان این گونه بیان کرد: بیش تر ضربه زدن و کم تر ضرب خوردن

امام حسن عسگری (ع) معرفی کردن امام بعد از خود را در تناقضی آشکار باید به انجام می‌رساندند بدان معنا که حضرت مهدی (عج) باید در نهایت پنهانی و در خفا بودن برای شیعیان آشکار و معرفی شده باشند تا سبب گمراهی فراهم نشود؛ با وجود این شرایط سیاسی بهترین راه حل از طرف امام و شیعیان رعایت تقیه است.

آماده‌سازی شیعیان برای زمان غیبت را می‌توان مرهون این اصل دینی دانست؛ چراکه فضای اعتقادی و فکری آنچنان آماده و حصاربندی شده است که در برابر هجوم بیگانگان و دشمنان با کم‌ترین هزینه به ادمه حیات موفق شود.