ذرات كوچكي كه بزرگي مي كنند ...

گروه علمي «خبرگزاري دانشجو»؛ فناوری نانو حدود نیم قرن پیش، در دهه های آخر قرن بیستم همراه با توسعه فناوری های نوین تصویربرداری، دستکاری و شبیه سازی ماده در مقیاس اتمی پدید آمد، نانو در گذشته فیزیک اتمی نامیده می شد كه پس از کاربردی شدن، نام اين علم به نانو تغيير يافت، از اين رو نانو یک علم جدید نیست، اما از زمان کاربردی شدن زندگی انسان را دگرگون كرد.

 

تحولات نانو در زندگي انسان تا اندازه اي است كه قرن بیست و یکم قرن فناوری نانو مهمترین دوران صنعت به شمار می رود و قرن نانو، قرن سلامتی، صرفه جویی و آرامش نامیده می شود.

 

 

نانو نه یک ماده است نه یک جسم، فقط یک مقیاس است، کوچک شدن یک مقیاس، نانو یک میلیاردم متر است به اندازه ای کوچک که دیده نمی شود اما تحولات بسيار بزرگي را در زندگي انسان ها خلق كرده است.

 

بهره گیری از خواص ماده در مقیاس نانو، نویدبخش فواید و منافعی است که سبب وقوع تحولات اساسی در زندگی انسان می شود.

 

صرفه جويی در مصرف انرژی، صرفه جویی اقتصادی، صرفه جویی در زمان، تامین محصول بیشتر با هزینه کمتر، افزایش کیفیت محصول و درنتیجه افزایش کیفیت و استانداردهای زندگی، ایجاد زندگی سالم، کاهش وابستگی های اقتصادی به سایر تکنولوژی های پیشرفته و افزایش درآمدهای ملی گوشه اي از فوايد نانو در زندگي انسان هاست، به عنوان مثال بودجه صرف شده در فناوری نانو در سال 2008 مبلغ 6.8 میلیارد دلار و این بودجه برای سال 2015 به میزان یک تریلیون دلار و برای سال 2020 چهار برابر این رقم پیش بینی شده كه اين مسئله نشان دهنده اهميت علم نانو در دنيا است. 

 

 

اهميت نانو سبب شد كه ايران نيز ضرورت آن را حس كرده و به جمع كشورهاي صاحب دانش نانو بپيوندد.

 

فعاليت نانو در ايران از ابتداي سال 80 آغاز شد البته تا سال 82 فعاليتي كه انجام شد بيشتر از طريق دفتر همكاري‌هاي فناوري رياست‌جمهوري بوده و وزارتخانه‌هاي علوم، صنايع، جهاد كشاورزي و بهداشت كميته‌هايي را براي شناخت نانو تاسيس كردند ولي با توجه به در اولويت بودن اين فناوري براي دولتمردان در شهريور 82 رئيس‌جمهور وقت دستور تشكيل يك گروه ويژه را براي مديريت كلان نانو به اسم ستاد ويژه توسعه فناوري نانو داد كه اين ستاد متشكل از 6 وزارتخانه، 5 نفر از متخصصين و معاون اول رئيس‌جمهور به عنوان رئيس ستاد بود.

 

مهمترين كار ستاد، تدوين برنامه 10 ساله فناوري نانو براي كشور است كه متشكل از يك برنامه كوتاه‌مدت 2 ساله، ميان‌مدت 3 ساله و بلندمدت 5‌ ساله مي‌شود، ضمن اين‌كه 4 برنامه كوتاه‌مدت با ماهيت زيرساختي توسط ستاد آغاز شد، البته فعاليت ديگر ايجاد شبكه آزمايشگاهي فناوري نانو براي حل مشكلات آزمايشگاهي متخصصان كشور بوده كه در اين راستا 40 آزمايشگاه توانمند در 9 استان و 10 شهرستان وجود دارد.

 

ورود ايران به نانو مي تواند دلايل مختلفي داشته باشد ولي رشد تكنولوژي و دلايل اقتصادي را شايد بتوان از مهم ترين دلايل برشمرد.

 

 

بسیاری از فناوری ها ماهیت فرارشته‌ای علوم و فناوری نانو به عنوان توانمندی تولید مواد، ابزارها و سیستم های جدید با دقت اتم و مولكول، سبب تعریف كاربردهای بسیاری زیادی در عرصه‌های مختلف علمی و صنعتی شده است.

 

برای نانوتكنولوژی كاربردهای بسیاری را در حوزه‌های دارو و غذا و بهداشت، درمان بیماری ها، محیط ‌زیست، انرژی، الكترونیك، كامپیوتر و اطلاعات، مواد، ساخت و تولید، هوافضا، بیوتكنولوژی و كشاورزی و امنیت ملی و دفاع برشمرده ‌اند به همین دلیل برتمام فناوری ها تاثیر گذاشته و دیر یا زود باید شاهد محصولات آنها بود.

 

به عنوان نمونه در بخش پزشكی و بهداشت، یك زمینه كاری بسیار مهم، سیستم توزیع دارو در داخل بدن است، مصرف دارو در حال حاضر به صورت حجمی است در حالی كه سلول های خاصی از بدن نیازمند آن است در روش جدید دارو با وسایل ترزیق متفاوت با امروزه به صورت مستقیم به سمت سلول های مشخص جهت‌گیری شده و دارو به محل نیاز تحویل داده می‌شود.

 

با همین مكانیزم، بیماری های بزرگ و كوچك در آغاز شكل‌گیری قابل تشخیص و درمان خواهند بود یا در بخش مواد، پروژه‌هایی در دست كار می‌باشد كه موادی با وزن بسیار كم و خواص بسیار مناسب تولید شوند. كاربرد این مواد در ساختمان، خودرو، هواپیما و بسیاری از ملزومات زندگی انسان ها دیده مي شود.

 

بنابراین عرصه بسیار وسیع نانوتكنولوژی كه زندگی انسان ها را نیز در مي گيرد خود القاكننده این نتیجه است كه نمی‌توان به روی آن چشم بست.

 

 

از نظر دفاعی، نانوتكنولوژی برای كشورها، هم فرصت است هم تهدید؛ زيرا به لحاظ كاربردهای بسیار زیادی كه این فناوری می‌تواند در امور نظامی داشته باشد، گرایش زیادی در بخش دفاعی كشورها به تحقیق و توسعه نانوتكنولوژی صورت گرفته است.

 

این كاربردها از لباس های مانع خطر تا پرنده‌های بسیار كوچك، تجهیزات اطلاعاتی و بسیاری موارد دیگر است كه هم‌اكنون با حمایت وزارتخانه‌های دفاع كشورهایی چون آمریكا، ژاپن و برخی كشورهای اروپایی به صورت پروژه‌های تحقیقاتی در حال انجام هستند و از این رو این فناوری برای كشورها یك تهدید محسوب می‌شود، اما برای كشورهایی كه بتوانند با استفاده از روند موجود، جایگاهی را در آینده امنیت جهانی برای خود در نظر بگیرند، یك فرصت است. 

 

باتوجه به اینكه این كاربردها بسیار متنوع هستند، هر كشوری می‌تواند زمینه‌ای را برای پیشگامی در جهان سهم خود كند و در آینده رقابت های بین‌المللی نقشی داشته باشد.

 

شكل‌گیری بازارهای بسیار بزرگ شواهد موجود نشان می‌دهد كه درصد بالایی از بازارهای محصولات مختلف متكی بر نانوتكنولوژی است و به همین دلیل دولت ها و شركت های بزرگ و كوچك به دنبال كسب جایگاهی برای خود در این بازارها هستند.

 

میهیل روكو، رئیس كمیته علوم و فناوری نانو در ریاست‌جمهوری آمریكا در مقاله‌ای در ماه می سال 2001، پتانسیل نانوتكنولوژی برای تغییر چشمگیر در اقتصاد جهانی رایادآوری كرده است.

 

بر مبنای پیش‌بینی وی و بخش دیگری از صاحب‌نظران در ده الی 15سال آینده نانوتكنولوژی بازار نیمه‌هادی را به طور كامل تحت تأثیر قرار مي دهد.

 

خبرهایی نیز كه به تازگي از شركت های اصلی سازنده پردازنده‌های كامپیوتر در آمریكا و ژاپن منتشر شده است، از ورود پردازنده‌های حاوی یك میلیارد نانوترانزیستور تا قبل از 10 سال آینده حكایت دارد، به عنوان مثال شركت اینتل اعلام كرده كه در سال 2007 پردازنده‌های متكی بر نانوترانزیستور را با قدرت و سرعت بسیار بیشتر و مصرف كمتر نسبت به آخرین دستاوردهای امروزی نیمه‌هادی‌ها وارد بازار مي كند.

 

نانوفناورى مى تواند مواد زائد و آلودگى ها را از محیط حذف کند حتى مى تواند به طور فزاینده اى از مصرف و هدر رفتن منابع جلوگیرى کند که این خود مى تواند سبب شود قیمت تمام شده بسیارى از محصولات و فرآیندها کاهش یابد.

 

از سوى دیگر نانوفناورى این قابلیت را دارد که با فراهم آوردن امکان انتخاب گرى بالا در واکنش هاى شیمیایى، بهره ورى در مصرف انرژى و کاهش تولید مواد زائد را موجب شود. 

 

 

ايران به موقع با فناوري نانو همراه شد و امروز فناوري ديگري را سراغ نداريم كه با منشاء بومي به اين درجه از پيشرفت رسيده باشد كه به كشورهاي پيشرفته خارجي صادرات داشته باشد.

 

ايران در سال‌هاي اخير به پيشرفت‌هاي قابل توجهي در حوزه نانو دست يافته است كه اين پيشرفت‌ها در منطقه كاملا برجسته است، به‌طوري‌كه كشورهايي مانند برزيل و آفريقاي‌جنوبي هم ايران را جزو شركاي استراتژيك خود مي‌دانند.

 

همچنين طي يك دوره هفت ساله با 35 پله صعود در زمينه علوم و فناوري نانو، به جايگاه بيست و پنجم جهان دست يافته‌ايم.

 

ايران در سال 2000 در زمينه علوم و فناوري نانو در رتبه 60 جهاني قرار داشت و در بين كشورهاي اسلامي رتبه ششم را داشت، اما در سال 2007 در زمينه علوم و فناوري نانو در سطح جهاني به رتبه25 و در بين كشورهاي اسلامي به رتبه اول رسيد و در حال حاضر نيز رتبه اول را در منطقه داراست. 

 

به اعتقاد كارشناسان، كشور ما چشم انداز بسيار خوبي در حوزه نانو دارد.