ضرورت چرایی قیاس بین آیین‌هاي ایرانی و دین / صله‌رحم يا عيد ديدني؟

گروه دين و انديشه «خبرگزاري دانشجو» - زينب صارم؛ آغاز فصل بهار برای ایرانیان همراه با آیین و سنت‌های دیرینه‌ای است که از قبل شروع فصل بهار تا زمان جشن و سرور عید نوروز ادامه دارد که از جمله مهم‌ترین و اساسی‌ترین آیین‌های ایرانیان در زمان نوروز می‌توان به  دید و بازدیدهای خویشاوندی، هدیه دادن و پذیرایی از مهمان و رفتن به سفر اشاره کرد.

یکی از نکات قابل تامل و توجه در میان آیین‌های نیکو و پسندیده ایرانی این است که از مطابقت و همپوشانی بسیار زیادی نسبت به برخی از سفارشات و دستورات دینی برخوردار است؛ بدین معنا که دید و بازدیدهای عید را می‌توان مصداق صله رحم در اسلام دانست كه مسائل دیگری از قبیل هدیه دادن، اطعام مومنین و خویشاوندان از مستحبات موکد و گاهی واجب دین است.

رفتار و منش اجتماعی ایرانیان در ایام نوروز رابطه تنگاتنگی با دستورات اخلاقی و اجتماعی دین اسلام دارد و این نشانی از غنی بودن این فرهنگ متمدن و با قدمت است.

صله رحم یا عید دیدنی؟

 

در این مجال این سوال مطرح می‌شود که چه ضرورتی در انجام این قیاس و مقایسه است؟ به بیان دیگر انجام این رفتار نیکو در میان ایرانیان به حکم عقل امری ممدوح و پسندیده است و چه ضرورتی ایجاب می‌کند که این قیاس میان دید و بازدیدهای عید و صله رحم در اسلام صورت پذیرد؟

آیا مطابقت نوروز با دستورات دین نگاهی افراطی است؟

به بیان دیگر مطابقت آیین‌های ایرانی با سنت‌های دینی نگاهی افراطی است و هیچ تاییدی بر ضرورت این نوع نگاه و بینش وجود ندارد؛ چنان‌چه همگان بر این اصل عقلی اذعان دارند که نیکی کردن به دوستان و همنوعان امری نیکو و پسندیده است؛ پس هیچ نیازی و ضرورتی ایجاب نمی‌کند که این مسائل بدیهی و روشن با منطق دین بررسی شود.

ضرورت همگامی آیین با دین

در پاسخ به این نگاه مطرح شده می‌توان نکات بسیاری را یادآوری کرد؛ از جمله آن‌که دین نیز جزو ماهیت و اجزای تشکیل دهنده یک فرهنگ است و به سادگی نمی‌توان از آن چشم پوشید؛ همچنین دین نسبت به رفتارهای مسلمانان به مانند یک میزان و معیار است که در تایید یا رد آن رفتار عمل می‌کند.

به عنوان مثال می‌توان به موضوع دید و بازدیدهای عید اشاره کرد که از مصادیق صله رحم در اسلام است. به حکم عقل ارتباط و دید و بازدید امری ممدوح و پسندیده است، اما در زمانی که بستگان قطع رابطه کرده‌اند و حاضر به ادامه ارتباط نیستند عقل چه حکم می‌کند؟ آیا نفس انسان به طور طبیعی علاقه‌ای به اصرار و الحاح برای ادامه یا قطع ارتباط دارد؟

در جواب باید گفت، خیر. در این مواقع دین در حکم یک عامل تاثیرگذار به سراغ رفتارهای اجتماعی می‌آید و برای آن چاره اندیشی می‌کند. دین حکم می‌کند که واجب است به خویشانی که با تو قطع رحم کرده اند بپیوندی؛ هر چند که به تو راغب نباشند.

در یک نگاه کلی می‌توان حیطه تأثیر و اثرگذاری دین را نسبت به آیین‌های قومی بیشتر دانست و در این جا است که با پررنگ كردن نقش دین به عنوان یک معیار کلی در زندگی می‌توان از آن بهره برد.

جهت‌دهی دین به آیین/ بهار به معنای یادآوری قیامت و زنده شدن مردگان

در یک نگاه عمیق‌تر نیز می‌توان گفت نگاه دینی به همه چیز هویت و اصالتی شگفت‌انگیز می‌بخشد تا آن جا که قدرت دارد همه چیز را معنادار کند.

برای اثبات این مدعا کافی است به متون و مفاهیم دینی نگاهی کلی داشته باشیم؛ مثلاً از بهار به معنای یادآوری قیامت و زنده شدن مردگان تعبیر می‌کند؛ از دید و بازدیدهای عید به صله رحم می‌توان تعبیر کرد، همچنین مهمانی دادن و پذیرایی از خویشاوندان از مصادیق اطعام کردن است.

نگاه دینی به بهار، رسم و رسومات نوروز و یا هر موضوع دیگر انسان را از پوچی و نهيلیسم رهایی می‌بخشد تا آن جا که در پشت هر رفتار و عملکرد، نه تنها یک هدف و معنای دنیوی وجود دارد، بلکه برای آن معنایی اخروی و معنوی در نظر می‌گیرد.

معنابخشي دین به تمام وجوه زندگی

به عنوان مثال صله رحم در دین دارای ثواب بسیار زیادی است تا آن جا که در احادیث اهل بیت عصمت و طهارت  آمده است: صله رحم باعث آسانی حساب و کتاب در روز قیامت می‌شود.

نگاه دینی به مسائل روزمره و اجتماعی باعث می‌شود تا همه چیز در قیاس با یک هدف مهم و جدی سنجیده شود و به همین سبب دارای معنا و مفهوم گردد.

ضرورت نگاه دینی و دین مدارانه به همه مسائل زندگی از جمله نوروز نه تنها باعث به بیراهه نرفتن آن می‌شود، بلکه به آن معنا و مفهومی مقدس و اخروی می‌دهد که در کل زندگی انسان را جهت‌دار و معنادار می‌کند.
 

 

ادامه دارد ...