گزارش مشروح كارگاه بين‌المللي «ديپلماسي علم و فناوري براي كشورهاي در حال توسعه»

گروه علمي «خبرگزاري دانشجو»، در كارگاه بين المللي «ديپلماسي علم و فناوري براي كشورهاي در حال توسعه» كه از صبح امروز آغاز و تا 26 ارديبهشت ماه ادامه دارد؛ علي صالحي، وزير امور خارجه كشورمان گفت: در حال حاضر مي‌توانيم اعلام كنيم كه يكي از نادر كشورهاي در حال توسعه هستيم كه توانسته ماهواره خودش را سه بار در مدار زمين قرار دهد و اين يك موفقيت است.

وي افزود: علوم و تكنولوژي عناصر قدرت هستند، ولي پول، قدرت و فريب‌كاري نيز از عناصر ديگر قدرت به شمار مي‌روند كه اميدوارم ما در بخش فريب‌كاري نباشيم؛ حتي ما از فناوري به دنبال منافع اقتصادي نيز نيستيم، هر چند كه منافع اقتصادي نتيجه رشد فناوري است.

وزير امور خارجه ايران گفت: ‌كشورهاي در حال توسعه اشتراك‌هاي زيادي با هم دارند و در گذشته، حال و آينده به يكديگر متصل هستند، ولي به دنبال فريب ديگران يا منافع خاص اقتصادي از طريق علم و فناوري نيستند.

 
صالحي افزود: البته بسيار منطقي است كه از رشد فناوري، نتيجه اقتصادي نيز حاصل شود، ولي ما صرفاً به خاطر منافع اقتصادي به رشد فناوري فكر نمي‌كنيم.

وي تصريح كرد: ما مي‌خواهيم دانش يكديگر را بالا ببريم و تبادل نظر داشته باشيم تا جوامع‌مان به رفاه برسند، بنابراين قصد ما فريب يكديگر نيست؛ در صورتي كه برخي كشورهاي توسعه‌يافته از عنصر فريب‌كاري استفاده مي كنند تا سياست‌هاي خود را پيش ببرند.

وزير امور خارجه ايران گفت: در تقسيم‌بندي كشورها از نظر علم و فناوري، برخي كشورها نظير كشورهاي غربي پيشتاز هستند كه به خاطر تحولات تاريخي به علم و فناوري رسيده اند.

صالحي گفت:‌ البته كشورهاي غربي نيز در گذشته معجزاتي خلق كردند كه هنوز هم جاي تعجب دارد؛ فناوري مصر و اختراع الفبا توسط سومري‌ها سهم آنها در علم و فناوري است، ولي در حال حاضر غرب پيشتاز علم و فناوري شده و گوي سبقت را از كشورهاي شرقي ربوده است.

وي افزود: در زمان خلفاي عباسي، هارون ساعتي را به عنوان هديه به امپراطور فرانسه داد كه امپراطور فرانسه از اين فناوري تعجب كرد، اما در حال حاضر غرب به زيبايي از آنچه داشته استفاده كرده و علمي را ايجاد كرده كه ما در حال حاضر شاهد آن هستيم.

وزير امور خارجه ايران گفت: غرب علم و تكنولوژي را پيش برده و با مرور زمان گروه ديگري از كشورها نيز در علم و فناوري پيشرفت كرده‌اند؛ آنها كشورهايي هستند كه در مدار كشورهاي غربي حضور داشته و توانسته‌اند اساسي را براي صنعت ايجاد كنند.

صالحي عنوان كرد: البته برخي كشورها به كارگيري فناوري در صنعت را به صورت مونتاژ انجام داده‌ و سهمي در توسعه فناوري نداشته‌اند و فقط براي رفاه حال ملت خود از فناوري استفاده مي‌كنند، ولي اين پيشرفت علوم و تكنولوژي، انچه كه ما مي‌خواهيم نيست.

 
وي افزود: كشورهايي نيز وجود دارند كه تحت فشار و محدوديت‌هاي بسيار مانند تحريم به فناوري رسيده‌اند؛ اين كشورها به علم خودشان متكي بوده‌اند و ما در 30 سال گذشته اين گونه بوديم.

وزير امور خارجه ايران ادامه داد: حتي تهيه تجهيزات تحقيقاتي براي دانشگاه‌ها از كشورهاي خارجي براي ما بسيار دشوار است، ولي با اين وجود ما از 30 سال گذشته پيشرفت‌هاي بسياري را در زمينه فناوري داشتيم.
 

صالحي گفت: 30 سال پيش و در زمان جنگ نمي‌توانستيم يك لوله ساده را توليد كنيم كه فشار انفجار را تحمل كند و براي توليد اين لوله شش ماه زمان صرف كرديم، ولي در حال حاضر مي‌توانيم اعلام كنيم كه يكي از نادر كشورهاي در حال توسعه هستيم كه توانسته ماهواره خودش را سه بار در مدار زمين قرار دهد و اين يك موفقيت است.

وي بيان داشت: تعداد زيادي از كشورها سعي كردند به اين فناوري برسند، ولي موفق نشدند؛ ما در تكنولوژي هسته‌اي نيز با وجود تمام فشارها و هزينه‌هاي گزاف توانستيم مرحله‌هاي حساسي را طي كنيم.

وزير امور خارجه ايران گفت: ما توانستيم در تكنولوژي هسته‌اي اكتشاف معادن، استخراج اورانيوم و تبديل آن به كيك زرد و يو اف 6، غني‌سازي و طراحي راكتور و ساخت صفحات سوخت را انجام دهيم و در حال حاضر نيز نيروگاه بوشهر را داريم.
 

صالحي گفت: ‌البته بايد براي استفاده از علم و فناوري بسيار محتاط باشيم و عقل سليم را به كار ببريم.

وي با اشاره به اينكه علم و فناوري انتها ندارد و بايد در اين مسير با سرعت پيش برويم، گفت: با اينكه در سال‌هاي گذشته موفقيت‌هاي ما آن قدر بزرگ نبودند، ولي حاضريم همين تجربيات اندك خود را با كشورهاي ديگر سهيم شويم؛ زيرا ما بايد در تكميل يكديگر موثر باشيم.

وزير امور خارجه ايران گفت: به طور مثال هندوستان كشوري است كه به خاطر نياز ملتش تكنولوژي را توليد كرده و صاحب صنعت بومي شده است، بنابراين اگر اراده لازم در كشورهاي در حال توسعه وجود داشته باشد اين كشورها چيزي جز تعامل كم ندارند.

 
صالحي گفت: تحقق علم و فناوري به خودي خود دشوار نيست، ولي مديريت آن دشوار است؛ زيرا ما بايد استعدادها را كشف كرده و دانش مردم را استخراج كنيم و كنار هم قرار دهيم.

علم و فناوري تاثيرگذارترين ابزار عصر نوين است

 

اميري نيا، رئيس مركز همكاري‌هاي فناوري و نوآوري رياست جمهوري، علم و فناوري را از تاثيرگذاترين ابزارهاي عصر نوين دانست و گفت: ‌توسعه و ارتقاي توان علمي و فناوري اولويت اصلي كشورهاي در حال توسعه در برنامه‌هاي بلندمدت و اسنادبالادستي است.

وي افزود: در سال‌هاي اخير ديپلماسي علم و فناوري در كشورهاي توسعه يافته بسيار مورد توجه قرار گرفته؛ زيرا علم و فناوري از تاثيرگذارترين ابزارهاي عصر نوين است و كشورهاي توسعه‌يافته آن را در اولويت برنامه‌هاي بلندمدت خود قرار دادند.

رئيس مركز همكاري‌هاي فناوري و نوآوري رياست جمهوري، علم و فناوري بيان داشت: سرعت رشد و توسعه در اواخر قرن بيستم و اوايل قرن جديد در بسياري از حوزه‌ها بسيار فراتر از باورهاي انسان در عصر معاصر بوده و بي‌شك موتور متحركه اين رشد، فناوري بوده است.

اميري نيا افزود: يكي از عوامل توسعه‌يافتگي هر كشور ميزان پيشرفت آن در عرصه علم و فناوري است و علم و فناوري با بالاترين نرخ ارزش‌افزوده از قدرتمندترين موتورهاي توسعه مي باشد.

وي گفت:‌ اگر چرخه علم و فناوري به صورت كامل ديده شود ايجاد ثروت و ارزش را در پي دارد و ناكارآمدي اين ابزار در كشورهاي در حال توسعه و كمتر توسعه يافته‌ها حلقه‌هاي مفقود اين چرخه است.

رئيس مركز همكاري‌هاي فناوري و نوآوري رياست جمهوري، علم و فناوري با اشاره به اينكه توسعه علم و فناوري صرفا يك امر داخلي نيست، گفت: نمي‌توان توسعه علم و فناوري را به صورت محصور انجام داد بلكه اين توسعه منوط به شاخص‌هايي نظير منابع انساني، سرمايه‌گذاري، بازار، مشاركت بخش‌هاي مختلف و توسعه زيرساخت‌هاي لازم است.

اميري نيا ادامه داد: ديپلماسي علم و فناوري نيز مجموعه‌اي از استراتژي‌ها و تاكتيك‌هايي است كه در خدمت دستگاه سياست خارجي يك كشور قرار مي‌گيرد و ضمن بهره‌برداري اين دستگاه از دستاوردهاي علمي و فناوري براي ارتقاي ظرفيت‌هاي خود باعث مي‌شود زمينه‌هاي توسعه و پيشرفت علم و فناوري در يك كشور و خلق ثروت و توسعه پديدار شود.

وي با اشاره به ضرورت توجه به حوزه ديپلماسي علم و فناوري در كشورهاي در حال توسعه به خصوص در عرصه سياست خارجي گفت: مفاهيمي نظير ديپلماسي رسانه‌اي، ديپلماسي ورزشي و ديپلماسي اقتصادي در دهه‌هاي اخير شكل گرفته كه متدهاي جديدي را براي پيگيري اهداف سياست خارجي كشورها ارائه كرده است.

رئيس مركز همكاري‌هاي فناوري و نوآوري رياست جمهوري، علم و فناوري گفت: كشورها بايد توجه خود را به حوزه ديپلماسي علم و فناوري سوق دهند و پس از آن در اين حوزه به عرصه تلفيقي ديپلماسي علم و فناوري بپردازند يعني با اتخاذ راهكارهايي اختلاف فاز موجود ميان عرصه فعاليت و عرصه مكمل را بپوشانند.

اميري‌نيا گفت: با توجه به ضرورت به فعليت رسيدن ظرفيت فعالان عرصه علم و فناوري بايد راهكارهايي را براي حضور موثرتر فعالان اين عرصه در حوزه ديپلماسي و بهره‌گيري از قابليت‌هاي ظرفيت‌هاي آنان براي خلق فرصت‌هاي جديد در فناوري ارائه كرد.
 
وي گفت: شكاف موجود بين عناصر فعال در حوزه ديپلماسي و علم و فناوري فقط شكاف فكري نيست بلكه فقدان مكانيزم‌هاي لازم براي تعامل موثر اين دو گروه و نبود قوانين كاربردي و ضمانت‌هاي اجرايي نيز سبب ايجاد اين شكاف شده است.

 
رئيس مركز همكاري‌هاي فناوري و نوآوري رياست جمهوري، علم و فناوري بيان داشت: همچنين ضرورت شكل‌گيري عناصر واسط نقش‌پذيري‌هاي مكمل بخش‌هاي خصوصي و دولتي و تدوين مكانيزم‌هاي بازخوردگيري و ارزيابي ميزان هم‌افزايي از مباحث كليدي در اين حوزه است كه بايد بررسي شود. 

 

علم و فناوري امروز انسان را از ماهيت واقعي خود، دور كرده است
 

محمد مهدي نژاد، معاون پژوهشي وزير علوم با اشاره به اينكه علم و فناوري به جاي خدمت به بشر برعكس منافع انسان به كار برده مي‌شود، گفت: علم و فناوري در برخي موارد انسان را از ماهيت واقعي خود دور كرده و فلسفه وجودي انسان را از بين مي‌برد.

وي گفت: علم و فناوري در طول تاريخ نقش مهم و تعيين‌كننده‌اي در زندگي بشر داشته و در عصر حاضر برجسته‌تر شده به طوري كه زندگي امروز بدون فناوري‌هاي پيشرفته قابل تصور نيست.

معاون پژوهشي وزير علوم اضافه كرد: البته علم و فناوري علاوه بر آثار سازنده و مفيد اثرات زيان‌بار و مخربي نيز دارد و به همين دليل در به كارگيري علم و فناوري بايد فرصت‌ها و تهديدها در كنار هم بررسي شود.

 

مهدي نژاد نوري گفت: ‌اگر علم و فناوري به همراه خود تشكيلاتي مانند ارتباطات سراسري، ورود به فضا، توليد محصولات جديد و متنوع، مبارزه با انواع بيماري و توسعه سلامت را مي‌آورد اثرات زيان‌باري مانند تخريب محيط‌زيست، افزايش فاصله غني و فقير، سلاح‌هاي كشتار جمعي و بي‌عدالتي گسترده را نيز در جهان فراهم مي‌كند.

وي افزود: شناخت صحيح محتوا و طبيعت علم و فناوري و سياست‌گذاري موثر آن براي كشورهاي برخوردار يا محروم لازم است.

 
معاون پژوهشي وزير علوم ادامه داد:‌ توسعه علم و فناوري پيشرفته در ارتقاي سطح رفاه يك جامعه و تقويت قدرت و امنيت آن نيازمند هزينه‌هاي سنگين و تعداد كثيري از ايده‌هاي نو و ناب است كه معمولا از توان يك كشور به تنهايي خارج است و نياز به بازاري نسبتا بزرگ دارد.

 
مهدي‌نژاد نوري گفت: استفاده از ابزار علم و فناوري و همكاري در اين زمينه بين كشورها مي‌تواند عامل تقويت صلح و ثبات و همكاري‌هاي مثبت شود ولي در اين ميان مي‌تواند باعث درگيري و تنش بين كشورها نيز باشد كه هدايت درست اين موضوع و استفاده از آن به نفع ملت‌ها نيازمند سياست‌گذاري عالمانه و عاقلانه است كه همان ديپلماسي علم و فناوري را تشكيل مي‌دهد.

وي گفت: ‌اصول و ارزش‌هايي بايد در حوزه همكاري‌هاي علم و فناوري بين كشورها برقرار شود تا تامين‌كننده منافع تمام ملت‌هاي دنيا باشد.

معاون پژوهشي وزير علوم اظهار داشت: تشكيل كميسيون تخصصي دائمي براي تبادل اطلاعات و تجربيات، استفاده از علم و فناوري به عنوان عامل مهم امنيت ملي و تقويت صلح و دوستي در جهان، مقابله با انحصارگرايي و تبعيض علمي و ايجاد جريان علمي آزاد از پيشنهادات ما براي استفاده بهينه از علم و فناوري است.

مهدي‌نژاد نوري گفت: همچنين اعطاي بورس و فرصت تحقيقاتي به محققان كشورهاي مختلف و تشكيل صندوق حمايت از توسعه همكاري‌هاي فناورانه و اجراي پروژهش هاي مشترك با آنها نيز مي‌تواند در تعامل كشورها با يكديگر موثر باشد.

ايران از پيشگامان فناوري است

پروفسور كول‌شرشتا، مدير مركز علم و فناوري كشورهاي عدم تعهد ايران را يكي از پيشگامان فناوري دانست و گفت: دانشمندان ايراني در بين دانشمندان كشورهاي جنبش‌ عدم‌تعهد بسيار فعال عمل كرده و تا كنون 146 مقاله ارائه داده‌اند.

وي با بيان اينكه ايران را يكي از پيشگامان فناوري در بين كشورهاي جنبش عدم تعهد برشمرد و گفت: دانشمندان ايراني تا امروز 146 مقاله علمي در 16 كارگاه ارائه داده‌ و در شش برنامه آموزشي نيز مشاركت داشته‌اند.

مدير مركز علم و فناوري كشورهاي عدم تعهد افزود: ايران يكي از كشورهاي پيشرفته عضو جنبش عدم تعهد است و تا كنون شش اجلاس علمي را در زمينه علم و فناوري با حضور نمايندگان كشورهاي عدم تعهد برگزار كرده است.

شرشتا افزود: تا كنون مقالات بسياري از دانشمندان ايراني توسط مركز علم و فناوري كشورهاي عدم‌تعهد منتشر گرديده و دو كتاب نيز از سوي دانشمندان ايراني ويرايش شده است.

وي گفت: ايرانيان زمامداري علمي خوبي داشته‌اند و با اتكا به دانش خودشان توانسته‌اند به اهدافشان برسند؛ ما اميدواريم پس از برگزاري كارگاه بين المللي ديپلماسي علم و فناوري بتوانيم يك سند محكم به اجلاس سران غيرمتعهد ارائه دهيم.

 

ونوتكوت، كارشناس حوزه علم و فناوري از دانشگاه برمن آلمان كمبودهاي مالي را مشكل عمده كشورهاي در حال توسعه براي پيشرفت علمي دانست و گفت: كشورهاي در حال توسعه با وجود تلاش‌هايي كه براي توسعه علم و فناوري دارند هميشه با كمبود مالي مواجه‌اند و اين مسئله مانع پيشرفت آنان است.

وي گفت: كشورهاي در حال توسعه اجلاس‌هاي بسياري را براي برقراري تعامل با يكديگر برگزار مي‌كنند و با شركت در كارگاه‌هاي مختلف سعي دارند علم و فناوري را در كشور خود توسعه دهند ولي هميشه كشورهاي در حال توسعه با مشكلات مالي روبه‌رو هستند كه اين كمبودها مانع از پيشرفت آنها مي شود.

كارشناس حوزه علم و فناوري از دانشگاه برمن آلمان افزود: ايران در زمينه‌هاي مختلف بسيار پيشرفت كرده و شش اجلاس در زمينه علم و فناوري باحضور كشورهاي عدم تعهد برگزار كرده كه اين نشانگر جايگاه متمايز ايران نسبت به كشورهاي ديگر عدم تعهد است.

ونوتكوت گفت: مهمان‌هاي خارجي اجلاس‌هاي علم و فناوري ايران به دليل جايگاه ايران در حوزه علم و فناوري با اشتياق در اين مراسم‌ها شركت مي‌كنند.

وي ادامه داد:‌ در دهه 50 چشم‌انداز رهبران كشورهاي عدم تعهد اين بود كه بدون وابستگي به ابرقدرت‌ها پيشرفت كنند و براي اين منظور تلاش‌هاي بسياري كردند و به توسعه نيز رسيدند.

كارشناس حوزه علم و فناوري از دانشگاه برمن آلمان بيان داشت: فكر ديپلماسي علم و فناوري دهه‌ها قبل در ذهن كشورها عدم تعهد ايجاد شد و بر اين اساس اين كشورها به پيشرفت و تكنولوژي رسيدند.

ونوتكوت افزود: ‌در هندوستان نيز روند توسعه ايجاد شده و اين كشور هم سعي دارد با كشورهاي ديگر ارتباط داشته باشد.

وي بيان داشت:  البته بحث ديپلماسي و دانش و تكنولوژي پيچيدگي هاي خاصي را دارد.

 

بيرنگ، دبير كارگاه بين‌المللي «ديپلماسي علم و فناوري براي كشورهاي در حال توسعه» گفت: كارگاه ديپلماسي علم و فناوري به ترويج موضوع ديپلماسي فناوري براي جامعه دانشگاهي مي‌پردازد.

 

وي گفت: اين كارگاه با بررسي محورهاي ديپلماسي «علم و فناوري مفاهيم، ابعاد و تجارت جهاني ديپلماسي»، «ديپلماسي علم و فناوري و سياست‌ خارجي»، «ديپلماسي علم و فناوري و همكاري بين‌المللي»، «ديپلماسي علم و فناوري و توسعه بومي فناوري»، «ديپلماسي علم و فناوري و انتقال فناوري» و همچنين «ديپلماسي علم و فناوري و تجاري‌سازي محصولات فناورانه» به ترويج موضوع ديپلماسي علم و فناوري براي جامعه دانشگاهي مي‌پردازد.

دبير كارگاه بين‌المللي «ديپلماسي علم و فناوري براي كشورهاي در حال توسعه» افزود: مركز همكاري‌هاي فناوري و نوآوري رياست جمهوي با حدود 30 سال سابقه حضور و فعاليت در حوزه توسعه فناوري‌هاي پيشرفته كشور، از سه سال پيش شروع به ترويج ديپلماسي فناوري در كشور كرده؛ به طوري كه اين موضوع به يكي از استراتژي‌هاي كلان مركز تبديل شده است.

 
بيرنگ گفت: ‌با توجه به برگزاري اجلاس سران كشورهاي عضو جنبش عدم تعهد در شهريور سال 91 در تهران و استفاده از ظرفيت‌هاي كشورهاي در حال توسعه در حوزه ديپلماسي علم و فناوري، مركز همكاري‌هاي فناوري و نوآوري رياست جمهوري اقدام به برگزاري اين كارگاه كرد تا بتواند موجبات تعامل كشورهاي عضو جنبش عدم تعهد را فراهم كند.
 
وي گفت: اين كارگاه 25 سخنران از حدود 20 كشور شامل كشورهاي آلمان، هند، اندونزي، عراق، اردن، كنيا، مالاوي، مالزي، ميانمار، نپال، نيجريه، پاكستان، سريلانكا و غيره دارد؛ همچنين 11 سخنران از كشور ايران انتخاب شده‌اند.