اگر آزادي بيان بود كرسي آزادانديشي برگزار نمي كرديم/ آزادي بيان در انديشه روشنفكران جايي ندارد

به گزارش خبرنگار سياسي «خبرگزاري دانشجو»، كرسي آزادانديشي با موضوع «آزادي بيان و پس از بيان» به همت بسيج دانشجويي دانشگاه تهران عصر روز گذشته (دوشنبه) در تالار دهشور اين دانشگاه برگزار شد.

 

در اين كرسي آزادانديشي دو تن از اعضاي انجمن اسلامي دانشگاه و دو تن از اعضاي بسيج دانشجويي اين دانشگاه پيرامون اين موضوع به بحث و تبادل‌نظر پرداختند.

رحماني اگر وضعيت آزادانديشي مناسب بود كرسي آزاد انديشي برگزار نمي كرديم!

 

در دور اول اين كرسي آزادانديشي حميدرضا رحماني، دانشجوي دانشكده فيزيك دانشگاه تهران و عضو انجمن اسلامي اين دانشگاه با بيان اينكه بايد پيرامون بحث آزادي بيان، بحث عمل‌گرايانه داشته باشيم و وضعيت آزادي بيان را در كشور بررسي كنيم، گفت: آزادي را بايد از احساس آزادي جدا كرد و يك جامعه براي پايداري نظام و آرمان‌هاي خود به آزادي بيان نياز ندارد؛ بلكه به احساس آزادي بيان نياز دارد.

 

وي با بيان اينكه اگر وضعيت آزادانديشي و آزادي بيان در كشور ما مساعد بود طي اين چند سال اخير مباحثي در خصوص تشكيل كرسي‌هاي آزادانديشي مطرح نمي‌شد، گفت: به نظر مي‌رسد اين همه اصرار براي برپايي كرسي‌هاي آزادانديشي براي اين است كه وضعيت آزادانديشي و آزادي بيان در كشور مساعد نيست و نبوده است.

 

اين فعال دانشجويي افزود: تبيين جايگاه آزادي بيان در عرصه‌هاي مختلف آزادي به هم پيوسته است و بايد به يك سوال اساسي در اين زمينه پاسخ داد.

 

رحماني در همين زمينه تاكيد كرد: سوال اصلي اين است كه آيا آزادي بيان يك نياز است يا يك امر تزييني و تشريفاتي.

 

وي در ادامه بيان كرد: براي رسيدن به آزادي بيان همواره بايد هزينه پرداخت كرد و بايد ديد آيا ما به آزادي به گونه‌اي نگاه مي‌كنيم كه اين امر ارزش پرداخت اين هزينه‌ها را دارد يا نه، يا اينكه فقط به عنوان امري تشريفاتي به آن مي‌نگريم.
 
اين عضو انجمن اسلامي دانشجويان دانشگاه تهران ادامه داد: همواره در مورد رابطه بين قدرت و آزادي بحث بوده است و حتماً بايد تعادلي بين اين دو مسئله لحاظ شود.
 
رحماني با تاكيد بر اينكه آزادي همواره ساختارهايي دارد و پيش شرط‌هاي براي آن لازم است، گفت: يكي از اين پيش‌شرط‌ها اين است كه همه مردم براي صحبت كردن و نقد كردن تريبون داشته باشند.

 

وي با بيان اينكه من هم مانند بسياري از شماها مسلمان هستم و جمهوري اسلامي ايران را قبول دارم، گفت: آيا ما به همه افراد حتي كساني كه مسلمان نيستند و اين نظام را قبول ندارند اجازه مي‌دهيم صحبت كند و اظهارنظر نمايد و يا اينكه با رفتار خود باعث مي‌شويم خارج از درون خود نظام بحث و گفت‌وگو كنند؟

 

اين فعال دانشجويي با بيان اينكه ما در رسانه‌هاي خود همواره خط قرمزي را براي آزادي بيان داريم، گفت: با اين وجود، محدوده آزادي بيان در رسانه‌ها شفاف نيست و اين خيلي مهم است كه من به عنوان يك رسانه تا كجا مي‌توانم انتقاد كنم؟

 

رحماني با بيان اينكه بايد براي اشخاص خط قرمزها را شفاف كنيم، ادامه داد: البته اين خطوط قرمز بايد معقولانه باشد و من به عنوان يك فرد حق دارم در عين حال كه اين خط قرمزها را رعايت مي‌كنم، به برخي از آنها نيز انتقاد كنم و انتقاد خود را در چارچوب قانون مطرح كنم.

 

وي با بيان اينكه نهادهاي محدودكننده همواره آزادي بيان را در جامعه محدود مي‌كنند، گفت: اين نهادها، نهادهاي رسمي و غيررسمي هستند كه به نظر من در ايران نهادهاي غيررسمي محدودكننده آزادي بيان، بسيار مهم‌تر هستند.

 

اين عضو انجمن اسلامي دانشجويان دانشگاه تهران با بيان اينكه جريان آزادي بيان در كشور ما همواره به صورت دستور از بالا است، گفت: ما عادت كرده‌ايم كه همواره نهادهاي محدودكننده آزادي از بالا به ما اعمال نظر داشته باشند و شانه خالي كردن بسياري از مسئولان از اين مقوله باعث شده است نقدها بسيار كلي و به همه نظام تعميم داده شود.

 

رحماني تاكيد كرد: در جامعه ما امروز يك نقد جزئي به كل نظام تعميم داده مي‌شود.

 

 

در ادامه اين مناظره سيد حسين شهرستاني با اشاره به مبحث آزادي بيان در علوم اجتماعي گفت: بايد توجه داشت كه آزادي بيان ارزش غايي يك نظام اجتماعي نيست و جزو ارزش هاي مياني و متوسط به حساب مي‌آيد.

 

وي افزود: اين مباحث زمان افلاطون، دكارت و هابز هم بوده و در دوره اسلامي هم كم وبيش مطرح شده است.

 

اين فعال دانشجويي با اشاره به لزوم بررسي مبحث آزادي بيان در جامعه اسلامي ايران گفت: بايد ببينيم كه مسئله آزادي تا چه اندازه‌ اي براي ما ارزش است و اگر با ساير ارزش‌هايي كه در اولويت قرار دارند، تضاد پيدا كند كدام را بايد انتخاب كنيم.

 

شهرستاني تصريح كرد: مسئله آزادي در جامعه دمكراسي ظهور پيدا كرده كه شرايط اجتماعي آن جوامع به گونه‌اي بوده است كه نسبت اخلاق و عدم وجود مرجع تعيين كننده مباني ارزش هاي غائي حيات انسان وجود داشته است.

 

وي افزود: در اين جامعه، هيچ ارزشي خارج از قضاوت شخص وجود ندارد.

 

اين فعال دانشجويي تأكيد كرد: ما بايد تكليف خودمان را با اين مباني روشن كنيم و ببينيم به ‌مباني اخلاقي قائليم و آيا جامعه ما پذيرش شكاكيت بنيادي يا معرفتي را دارد يا خير.

 

شهرستاني افزود: ما بايد بررسي كنيم كه براساس مباني خودمان چگونه اين آزادي رابپذيريم و چگونه آن را تعريف كنيم.

ثاني: آزادي بيان همواره براي جوامع هزينه داشته است

 

سيد محمديوسف ثاني در دور دوم اين كرسي آزادانديشي با بيان اينكه ما به عنوان شركت‌كننده در اين نشست بايد حداقل تعريف نسبي از آزادي بيان داشته باشيم، گفت: بايد اين را بپذيريم كه آزادي بيان در كشور ما وضعيت مساعدي ندارد و با بحث‌هاي نظري نبود آزادي را تئوريزه نكنيم.

 

وي با بيان اينكه نمي‌توان گفت تمام نظام جامع شناختي غرب بر مبناي نسبي‌گراي اخلاقي است، گفت: امروز در غرب روش اثبات گرايي و پوزيتيويستي وجود دارد.

 

اين فعال دانشجويي افزود: ما اگر مباني معرفت شناسي خود را در مسئله آزادي بيان با غرب متفاوت مي‌دانيم، بايد بگوييم كدام بخش از اين مباني با غرب تفاوت دارد.

 

ثاني با بيان اينكه مشكل اصلي آزادي بيان در كشور ما نداشتن تعريف نسبي در خصوص وجود آن است، گفت: نمي‌شود با استفاده از يكسري از اصول معرفت‌شناسي نياز به آزادي بيان را محدود كرد.

 

وي با بيان اينكه آزادي بيان يكي از اساسي‌ترين موضوعاتي مي باشد كه در كشور ما همواره پيرامون آن بحث بوده است، گفت: حدود 200 سال پيش نيز اين مسئله مطرح بوده و از زمان مشروطه شروع شده و همواره ادامه داشته است.

 

 اين عضو انجمن اسلامي دانشجويان دانشگاه تهران با بيان اينكه آزادي با تماميت طلبي در ساختارهاي كشور هماهنگ نيست، افزود: اگر كشور ما در حوزه چاپ و نشر محدوديت‌هاي زيادي دارد و دولت آن را در اين حوزه لحاظ مي‌كند، اين نشان دهنده اين است كه ما آزادي را كه امر فكري و ذاتي بشر مي باشد براي او محدود مي‌كنيم.

 

ثاني ادامه داد: ما بايد براي آزادي بيان در حد فكري خود نيز توجه داشته باشيم و بايد بدانيم كه آزادي بيان و آگاهي همواره در جوامع هزينه داشته است.

 

 

محمدكاظم منظور الاجداد از فعالان بسيج دانشجويي دانشگاه تهران نيز گفت: وقتي صحبت از آزادي مي‌كنيم، بايد اين آزادي را به دو دسته فردي، اخلاقي و اجتماعي تقسيم كنيم.

 

وي افزود: اگر شخص آزاد نباشد و اختيار نداشته باشد، مفهوم تربيت معني پيدا نمي‌كند.

 

اين فعال بسيج دانشجويي تصريح كرد: حتي در مسئله پذيرش اصل دين، اجبار وجود ندارد و آزادي پيرامون مباني، مخالفت كسي را برنمي‌انگيزد.

 

منظور الاجداد با اشاره به بررسي مسئله آزادي و تكليف گفت: وقتي شخصي از مسئله آزادي استفاده مي كند يك تكليف براي خود و ديگران به وجود مي‌آورد و وقتي تكليفي كه شخص مقابل در اثر آزادي پيدا مي‌كند رعايت نمي‌شود، ما به سمت بي‌نظمي مي‌رويم.

 

وي با اشاره به عبارت مجادله احسن در قرآن گفت: منظور از اين عبارت آن است كه فضاي بي‌اخلاقي را رواج ندهيم.

 

اين فعال دانشجويي با اشاره به تفاوت دو مفهوم احساس آزادي و آزادي گفت: تعريف هر يك از اين مفاهيم وابسته به محيطي است كه در آن زندگي مي‌كنيم و مسلما براي بروز استعداد انسان‌ها نيازمند آزادي هستيم.

 

منظور الاجداد افزود: بخشي از مباحث پيرامون آزادي ناظر به قانون است و اينكه ما فكر مي‌كنيم آزادي بيان وجود ندارد، ناشي از احساس فرد است و معتقدم كه اكنون در مسئله آزادي بيان ما با وخامت روبه‌رو نيستيم.

 

 

رحماني در ادامه اين مناظره با بيان اينكه فضاي رسانه‌اي جامعه ما توهين‌ها و برچسب زدن‌هايي كه در طي ماه‌هاي اخير بسيار رواج پيدا كرده زخم خورده است، گفت: در شرايطي هستيم كه اين زخم‌ها به راحتي از جامعه برداشته نمي‌شود و حتي اگر آزادي بيان به طور كامل براي جامعه لحاظ شود، اين زخم‌ها هنوز پابرجا مي ماند.

 

اين فعال دانشجويي با بيان اينكه براي از بين بردن زخم‌هايي كه در اين خصوص ايجاد شده احتياج به يك تعداد معذرت خواهي و يك تعداد بررسي‌هاي شفاف داريم، گفت: حتي كساني كه گفتمان آنها در درون محدوديت آزادي بيان توصيف مي‌شود، نسبت به اين زخم‌ها نگران هستند.

 

ثاني در ادامه دور دوم اين كرسي آزادانديشي با بيان اينكه عدالت در احداث آزادي در كشور ما احساس نمي‌شود، گفت: در حالي كه دين ما مبتني بر عقل و فطرت بشري است، آزادي كه يكي از اين فطرت‌هاي الهي مي باشد در حد يك شعار مانده و به آن دقت كافي نمي‌شود.

 

 وي با بيان اينكه يكي از اصلي‌ترين شعارهاي مردم در انقلاب اسلامي تحقق آزادي بود، گفت: در انقلاب‌هاي اخير در جهان نيز همواره آزادي يكي از پايه‌هاي مهم خواسته‌هاي مردم بوده است.

 

 

حسين شهرستاني در دور دوم سخنان خود با اشاره به برخي مصاديق اولويت‌ ارزش‌هاي جامعه اسلامي در آزادي بيان گفت: براي نمونه برخي فيلم‌هايي كه در حال اكران است براساس نظر كارگردان به بيان برخي مسائل مي‌پردازد و از طرفي ما جامعه اي داريم كه شرايط اخلاقي خاصي دارد.

 

وي افزود: وقتي براساس همان شرايط اخلاقي فيلم‌ها سانسور مي‌شوند، نشان دهنده اين است كه ارزش‌هايي در جامعه ما نسبت به مسئله آزادي از اولويت برخوردار هستند و ارزش هاي جامعه را ارزش هاي عمومي تشكيل مي‌دهد نه ارزش خورده فرهنگ ها.

 

اين فعال بسيج دانشجويي با اشاره به تأكيد بر نظم در غرب گفت: آزادي كه مفهوم زاييده غرب است در مقابل مسئله نظم بي اثر مي‌شود و دانشمند غربي بايد تحقيقاتش را در حفظ نظم جامعه خود سامان دهد.

 

شهرستاني با اشاره به دلايل محدود شدن آزادي بيان كرد: پس از انقلاب اسلامي، هر زمان كه يك جريان داخل انقلاب براي دستيابي به قدرت براساس نقد چارچوب شكن بوده است، هدفشان را براندازي تعريف كرده‌اند.
 
وي افزود: چرا بعد از يك انتخابات كه بازي گروه‌ها به هم مي‌خورد، بايد فضاي نقد به سوي چارچوب شكني پيش برود و مسلما اين وضعيت فضاي امنيتي را به دنبال خواهد داشت و مقصر اين وضعيت چارچوب شكن است.

 

اين فعال دانشجويي با اشاره به معني وجود كرسي آزادانديشي گفت: كرسي آزادانديشي نشان مي دهد كه مسئله آزادي بيان به طور لجام گسيخته بوده و هيچ‌گاه به طور منطقي مباحث به چالش كشيده نشده است.

محمدكاظم منظور الاجداد با اشاره به لزوم بررسي وضعيت موجود گفت: برخي مصاديق مطرح شده با اظهار نظر ها تطبيق ندارد.

 

وي افزود: يكسري از اتفاقات در جامعه دقيقا به دليل وجود آزادي است و اين بحث به سوء مديريت آزادي باز مي‌گردد كه در دانشگاه نمود بيشتري دارد.

 

اين فعال دانشجويي تأكيدكرد: ‌بايد بيبينم حكومت آرماني و اصولش را چگونه تعريف مي‌كنيم كه آزادي را بخشي از اصول اين جامعه مي دانيم.

 

شهرستاني با اشاره به مفهوم آزادي در نگاه روشنفكري گفت: در انديشه روشنفكري آزادي بيان معنا ندارد؛ بلكه ابزار ايجاد رفورم است.

 

وي با اشاره به سخنان رحماني پيرامون لزوم برگزاري رفراندوم براي بررسي وجود آزادي در جامعه گفت: هيچ نظامي در دنيا وجود ندارد كه در هر نسل اصول نظام به رفراندوم گذاشته شود.
 
شهرستاني در پاسخ به مسئله مطرح شده درباره معناي افزايش مشاركت سياسي در جامعه گفت: اينكه مردم در انتخابات مشاركت بالايي دارند، ناظر به خواست تغيير از سوي مردم است؛ اما اين مفهوم به اين معناست كه مردم به دنبال تغيير در چارچوب  نظام هستند.

 

ثاني در ادامه اين مناظره با بيان اينكه همواره در جامعه، ما با دو قطب از حكومت مواجه هستيم، گفت: تمام ادعاي ما در جامعه اسلامي جلب كردن اين دو قطب است كه يك قطب حكومت موفق داشتن و ديگري داشتن حكومت آرماني است.

 

وي با بيان اينكه ما همواره بايد اصولي را داشته باشيم و از رسيدن به آنها نيز كوتاهي نكنيم، گفت: اگر حاكميتي كه يكسري از اصول در آن با پافشاري بسيار انجام مي‌شود، قاعده‌اش اين است كه حتي در خصوص آزادي بيان كه يكي از اصول اساسي ما نيز هست، در صورت فقدان آن نيز بايد پافشاري كرد و بايد هزينه پرداخت.

 

رحماني در ادامه اين كرسي آزادانديشي با بيان اينكه چند سالي است كه در كشور ما دو دستگي اقليت و اكثريت برپاست، گفت: در عين حال، همه فكر مي كنند اكثريت هستند و اين مسئله ناشي از اين بوده كه اظهارنظرها برپايه درستي شكل نگرفته است.

 

وي ضمن انتقاد از نبودن آزادي و تبعيض قائل شدن در آن در بين گروه‌هاي مختلف فكري در كشور گفت: يكي از مصاديق آن در خصوص اكران‌ فيلم ها به چشم مي‌خورد.

 

اين عضو انجمن اسلامي دانشگاه تهران افزود: به عنوان مثال، فيلم «خصوصي» در سينماهاي كشور اكران مي‌شود و يك عده افراد به دليل آنكه معتقدند اين فيلم به اعتقادات و ارزش‌هاي آنها توهين كرده است در مقابل برخي از سينماها اعتراض مي‌كنند.
 

رحماني ادامه داد: اما فيلم «اخراجي‌هاي 3» كه به اعتقادات من و اشخاصي كه مانند من فكر مي‌كنند توهين كرده است؛ توهين را يكي از رذايل اخلاقي مي‌دانيم اما من آزادي ندارم براي مخالفت با آن به ميدان بياييم.

 

وي با بيان اينكه تشخيص ساختارشكني و توهين هنوز در جامعه ما به خوبي از سوي نهادها تشخيص داده نمي‌شود و متولي درستي در اين حوزه وجود ندارد، گفت: به اعتقاد من اگر ساختارشكني منوط به جامعه است افرادي از خود جامعه بايد آن را تشخيص دهند نه فردي به عنوان قاضي.

 

اين فعال دانشجويي با بيان اينكه من به بسياري از فعاليت‌هاي خود در انتخابات سال 88 انتقاد دارم، گفت: معتقدم در آن زمان فضاي جامعه بشدت دو قطبي شد و دو قطبي شدن آن فضا باعث مي‌شد هر گروهي كه برنده شود، فضايي كه پس از انتخابات در كشور رقم خورد به وجود آيد.

 

 

منظور الاجداد در دور آخر مناظره گفت: فضايي كه ما داريم نشان دهنده وجود آزادي در جامعه است.

 

وي افزود: يك بحث براي بحث آزادي وجود دارد كه به بحث مطرح شده پيرامون بي‌عدالتي در تقسيم آزادي و بسته شدن فضاي آزاد مربوط مي‌شود؛ اين است كه ما نحوه ابراز آزادي را بررسي نكرده‌ايم.

 

اين فعال دانشجويي بيان كرد: اگر نگاه ما به حكومت اين باشد كه آن را از خودمان بدانيم و به دنبال اصلاح اشكلاتش باشيم آيا لازم است كه اين را اعلام كنيم و در روزنامه ها چاپ كنيم و به جنجال بكشيم.

 

 

ثاني در ادامه اين كرسي آزادانديشي با بيان اينكه حد آزادي بيان به خوبي از نظر قرآن عنوان شده است، گفت: حداقل امكان آزادي اين است كه در مقابل حرف زدن ديگران ايستادگي به خرج ندهيم؛ چون نه با عقل و نه با شريعت ما اين مسئله كه مقابل سخن گفتن برخي حتي اگر مخالف هستند بايستيم، انطباق و هماهنگي وجود ندارد.

 

وي تاكيد كرد: اين فضا باعث ايجاد فضاي تك قطبي در كشور مي‌شود.
 
اين فعال دانشجويي با بيان اينكه اگر مقابل فضاي نقد جامعه در فضاي علمي و تخصصي را بگيريم اين نقدها به بطن جامعه كشيده مي‌شود، گفت: جاي برخي از اين نقدها در كف جامعه در صف نان و تاكسي نيست؛ اما وقتي مقابل نقادي صحيح گرفته مي‌‌شود اين نقدها به كف جامعه كشيده مي‌شود.
 
ثاني با بيان اينكه در غرب برخي از فيلم‌ها اساسي‌ترين ساختارهاي حكومت غرب را زير سوال مي‌برد و نقد مي‌كند اما كسي به آنها خرده نمي گيرد، گفت: اما در جامعه ما هنوز چنين چيزي به چشم نمي‌خورد.

 

وي ضمن اظهار خرسندي از برپايي كرسي‌هاي آزادانديشي تاكيد كرد: ما هنوز به آن بلوغ اجتماعي و سياسي نرسيده‌ام كه بتوانيم در صورت برخورداري و وجود آزادي به طور صحيح از آن استفاده كنيم؛ زيرا تا زمينه آزادي براي ما مهيا مي‌شود، مانند مناظره‌هاي قبل از انتخابات ساختارهاي جامعه به مخاطره مي‌افتد.
 
رحماني در بخش پاياني كرسي آزادانديشي با بيان اينكه بسياري از نقدهايي كه به جريان روشنفكري در فضاي نقدي مطرح است مبتني بر واقعيت است، گفت: اما ما اعتقاد داريم رسانه‌ها نيز نتوانستند بنيان‌هاي آزادي را براي مردم به خوبي تبيين كنند.

 

شهرستاني در پاسخ به مسئله مطرح شده درباره معناي افزايش مشاركت سياسي در جامعه گفت: اينكه مردم در انتخابات مشاركت بالايي دارند، ناظر به خواست تغيير از سوي مردم است؛ اما اين مفهوم به اين معناست كه مردم به دنبال تغيير در چارچوب  نظام هستند.

 

ثاني در بخش آخر اين مناظره و كرسي آزادانديشي تاكيد كرد: ما همواره در فضاي نقادي جامعه نمي‌توانيم مشاركت زياد و پرشور مردم را به معني پايداري نسبي آن نظام محسوب كنيم.
 
وي خاطرنشان كرد: وقتي مشاركت سياسي مردم در آمريكا در انتخابات رياست جمهوري به 69 درصد رسيد، بسياري از كارشناسان مسائل اجتماعي اين مسئله و مشاركت حداكثري مردم را نشان‌دهنده علاقه آنها براي ايجاد تغيير در ساختار كشور مي‌دانستند نه پايداري آن نظام.