بازنگری برنامه‌های درسی علوم انسانی در ایران: چالش‌ها و چشم‌اندازها

به گزارش گروه علمي خبرگزاري دانشجو، بازنگری برنامه درسی در آموزش عالی، موضوعی آشنا و پردامنه است. تجربه بشری در این زمینه طی قرن بیستم، به سرعت افزایش یافته است. با وجود این، ورود به این عرصه از سویی با انگیزه ها و معطوف به دستاوردهای متفاوتی بوده و از سوی دیگر مبتنی بر «دکترین» خاص انجام شده است.

 

در ایران، پس از استقرار نظام جمهوری اسلامی، بازنگری گسترده برنامه های درسی انجام گرفت و بر آن اساس به توسعه آموزش عالی اقدام شد. در چارچوب توسعه آموزش عالی، اکنون این ارزیابی مطرح است که برنامه های درسی علوم انسانی به قدر لازم از سه ویژگی «اسلامی بودن»، «کارآمدی» و «روزآمدی» برخوردار نیستند. بنابراین، ابعاد اصلی «دکترین بازنگری برنامه های درسی علوم انسانی» بر موارد مذکور قرار گرفته است.

 

گرچه، بازنگري برنامه درسي به دليل تحولات اجتماعي، محيطي، منطقه اي و بين المللي ضرورتي انكارناپذير و اقدام بدان در رشته هاي تحصيلي يك سنت علمي در همه دانشگاه هاست، اما اين تغيير و بازنگري در رشته هاي علوم انساني از اهميت بيشتري برخوردار است؛ چرا كه اين رشته ها ارتباط مستقيمي با نظام فرهنگي و ارزشي جوامع و باورها و حوزه ارتباطات پيدا مي كنند. رشته هاي مهندسي، فني و پايه معمولا از اصولی مشترك در دنيا پيروي مي كنند و بر همان اساس نيز به روز مي شوند؛ اما رشته هاي علوم انساني بازگو و منعكس كننده باورها، ارزش ها و فرهنگ جوامع هستند و ارتباط مستقيمي با مشكلات روزمره دارند. به هرحال، بحث بازنگري برنامه های درسی در ایران نیز بحث تازه اي نيست و از حدود سي سال پيش شوراي عالي انقلاب فرهنگي، نهادهاي مختلفي را به اين منظور تاسيس كرده است؛ كه از جمله مي توان به سازمان مطالعه و تدوين كتب علوم انساني، شوراي اسلامي كردن دانشگاهها و ... اشاره كرد.

 

این گونه واقعیات نشان می دهد که مجموعه‌ای از عوامل مهم در نظام فرهنگ و اجتماع نقش دارند که بر نظام بازنگری برنامه های درسي اثر می‌کنند. این عوامل در واقع «زمینه» برنامه ريزي درسي علوم انسانی در دانشگاههای ایران را می‌سازند و در هر الگوی مطالعه و بازنگري، عنايت به آنها ضرورت دارد؛ عواملي كه در تعامل با يكديگر شرايط و بستر خاصي را در زمان خاص شكل مي‌دهند كه مي‌توان از آن به "زيست‌ـ بوم برنامه درسي" ياد كرد.

 

فهم زيست‌ـ ‌بوم با تمركز بر متغيرهاي اصلي آن در هر برهه از زمان ميسر مي‌شود؛ که برخی از آن متغیرها در شرایط کنونی عبارتند از: انتظارات اجتماعی از آموزش، دانشگاه و برنامه درسي؛ توده‌ای شدن دانشگاه و برنامه‌هاي درسی يكدست؛ نسبت های جنسیتی دانشجویان و مساله نيازهاي متغیر بازار كار ملی و بین المللی؛ جو فرهنگی‌ـ‌سياسي آموزش و انتظارات آن؛ صلاحیتها و ارزشهای لازم برای زیستن در جهان فناورانه؛ خوداتكايي علمي و راهبري آن؛ و قابلیت های ورود به عرصه های تازه و حل مساله های واقعی.

 

کیفیت برنامه‌های درسی حوزه علوم انسانی البته مستحق عطف توجه جدی و حساسیت بیشتری است؛ زیرا اولا مزیت نسبی جامعه ای محسوب می شوند که خاستگاه انقلابی فرهنگی بر پایه ارزش‌های دینی است و ثانیا در این حوزه از علوم به قدر انتظار شاهد نوآوری و ابداع نبوده ایم! در عین حال، موضوع «جابجایی تخصصی» نیز در این ارتباط مهم است؛ موضوعی که به تبع آن حرفه های متعلق به علوم انسانی به طور گسترده در اختیار متخصصان غیر علوم انسانی قرار گرفته است!

 

این در حالیست که در سایه عطف توجه به نیازهای زیستی و مادی، اهتمام ویژه‌ای به علوم زیستی و مهندسی مبذول شده و در این عرصه ها گام‌های بلندی در توسعه علمی و فناوری برداشته شده است. اما، چرا علوم انسانی و اجتماعی از این نوع تحولات و خیزش‌های علمی حظ چندانی نبرده است؟ به نظر می رسد در آنچه واقعیت یافته است، برنامه های درسی علوم انسانی، به عنوان قلب نظام آموزشی، نقشی بی بدیل ایفا کرده اند. به همین دلیل، بازنگری آنها ضرورتی انکارناپذیر است. اما با کدام الگوها و با کدام رویکردها؟ آیا با میزان مقدور بازنگری برنامه‌های درسی علوم انسانی می‌توان به توسعه این حوزه کمک کرد؟ آيا بازنگري برنامه‌هاي درسي نيازمند شرايطي براي موثر واقع شدن است؟ آيا طرق در پيش گرفته شده از قابليت لازم براي بازنگري اعتلاجويانه برخوردار است؟ تجربه گذشته بازنگری در جهان و ایران چه بوده است و آیا در آن شواهدی از تحقق هدفهای مورد نظر دیده می شود؟

 

در همين راستا همايش بازنگری «برنامه‌های درسی علوم انسانی در ایران: چالش‌ها و چشم‌اندازها» 29 و 30 آذر ماه 1391 از سوي انجمن مطالعات برنامه درسي ايران برگزر مي شود.

 

اهداف اين همايش عبارتند از:

 

- بازشناسی تجارب و ارزشیابی سياست‌هاي نهادهاي تصميم‌گيري حوزه علم و فناوري كشور در ارتباط با بازنگري برنامه‌هاي درسي علوم انساني؛

 

-  ایجاد فرصت برای نقد عالمانه، روشمند و همه جانبه تجربه بازنگری برنامه‌های درسی علوم انسانی در ايران و جهان؛

 

-  ایجاد فرصت برای تبادل نظر در باره موضوع بازنگري برنامه‌هاي درسي در حوزه‌هاي مختلف علوم انساني؛

 

-  تشریح و تبیین فرایند علمی بازنگری برنامه های درسی و آشکارسازی نقش نهادهای علمی در آن و حساسیت های علمی اقدام به آن؛

 

- کمک به تصمیم‌سازی در حوزه برنامه‌های درسی علوم انسانی دانشگاههاي كشور؛

 

محورهای مورد بحث در همایش نيز به شرح زير است:

 

این محورها برای نگارش مقالات به شکل عام (فراتر از یک دیسیپلین خاص) و مقالات مرتبط با یک دیسیپلین خاص به یک اندازه کاربرد دارند.

 

 

-  مبانی (فلسفي، جامعه‌شناختي، روان‌شناختي، سياسي، اقتصادي، قانوني، دانشي و هنري) بازنگري برنامه‌هاي درسی علوم انسانی؛

 

-  نظريه‌ها و رويكردهاي بازنگري برنامه‌هاي درسي علوم انساني؛

 

- الگوها و رویکردهای بازنگري برنامه درسی علوم انسانی در دانشگاههای برتر جهان؛

 

-الگوهاي بازنگري و اصلاح برنامه‌هاي درسي علوم انساني بر مبناي ملاكهای روزآمدي، اسلامي‌سازي و بومي‌سازي؛

 

- الگوی مطلوب بازنگری برنامه های درسی علوم انسانی در ایران؛

 

- اهداف (آشكار و پنهان) بازنگري برنامه‌هاي درسي علوم انساني نزد گروه‌هاي مختلف؛

 

 

- سوابق و تحولات بازنگري برنامه‌های درسی علوم انسانی در ایران و جهان؛

 

 

-  تجارب نهادهاي مختلف بازنگري برنامه‌های درسی علوم انسانی در ایران؛

 

-  بررسی تطبیقی بازنگري برنامه درسی علوم انسانی ایران با سایر کشورها؛

 

 ج) برنامه ريزي و فرايندهای بازنگری برنامه های درسی

 

- فرايند و مراحل بازنگري برنامه درسی در حوزه علوم انسانی؛

 

- توانایی و قابلیت‌های بازنگري برنامه درسی علوم انسانی در ایران؛

 

- نهادهای شریک و حامی بازنگري برنامه درسی علوم انسانی در ایران؛

 

- عوامل موثر بر بازنگري برنامه درسی علوم انسانی در ایران؛

 

-    نقش رويدادهای مهم در بازنگري برنامه درسی علوم انسانی و آثار آنها: از جمله مباحث بین‌رشته‌ای، کارآفرینی، جهانی شدن، فناوری اطلاعات و ارتباطات؛

 

-  فرايندهاي كارآمد بازنگري و اصلاح از نظر عاملان و بازيگران و مخاطبان

 

 

-  شناسایی و ارزیابی تجربه بازنگری برنامه های درسی در نهادهای دولتی و غیردولتی؛

 

-  شناسایی و ارزیابی اقدامات اسلامی کردن برنامه های درسی علوم انسانی در ایران؛

 

- شناسایی و ارزیابی اقدامات کاربردی کردن برنامه های درسی علوم انسانی در ایران؛

 

- شناسایی و ارزیابی اقدامات روزآمدسازي برنامه های درسی علوم انسانی در ایران؛

 

-  آثار بازنگري برنامه‌هاي درسی علوم انسانی بر مخاطبان و نهادهاي اجتماعي؛

 

- آثار بازنگري برنامه‌هاي درسی علوم انسانی بر آموزش و  نهاد دانشگاه؛

 

- ضرورت‌هاي بازنگري منابع آموزشی در رشته های مختلف علوم انسانی؛

 

- نقش گروههای مختلف (شرکاء) در بازنگري برنامه‌های درسی علوم انسانی؛

 

-  واقعیت‌های اجرایی بازنگري برنامه‌های درسی علوم انسانی در دانشگاهها؛

 

 ز) ارزشيابي و نظارت در بازنگری برنامه های درسی

 

-  وضعیت مطلوب بازنگري برنامه درسی رشته‌های مختلف علوم انسانی در ایران؛

 

-  نقد و  ارزیابی برنامه‌های درسي جاری هر یک از رشته‌های علوم انسانی؛

 

-  ارزشيابي فعاليت‌هاي بازنگري برنامه‌هاي درسي علوم انساني در ايران؛

 

-  اثار و پیامدهای بازنگري برنامه‌های درسی رشته‌های مختلف علوم انسانی؛

 

-  نهادهای ناظر و ارزیابی کننده برنامه‌های درسی علوم انسانی؛

 

لازم به ذكر است زمان اعلام فراخوان اين همايش 30 خرداد ماه 1391، مهلت ارسال چكيده تفضيلي  30 مهرماه 1391 ، اعلام نتايج داوري 30 آبان ماه 1391 و  اعلام برنامه زمانبدي همايش 15 آذر ماه 1391 مي باشد.