امام زین‌العابدین (ع) از چه كساني گلايه داشت؟

گروه دين و انديشه «خبرگزاري دانشجو» - زينب صارم؛ نام مبارک علی ابن الحسین (ع) برای هر شیعه‌ای متبادر کننده دو مطلب اساسی در زندگانی آن بزرگوار است: موضوع اول واقعه تلخ و دردناک عاشورا و دشمنی بنی امیه با خاندان رسول الله و موضوع دوم ویژگی زین‌العابدین بودن آن حضرت که نه تنها با زهد همراه بود، بلکه نوعی حفظ و انتشار معارف اسلامی در شرایط اختناق و سیاه بنی امیه به شمار مي رفت.

اما با جستجو در زندگی امام سجاد (ع) می توان به نکات حکمت آمیز فراوان دیگری برخورد که برای زمان امروز بسیار مفید و راهگشاست؛ یکی از موارد بسیار تعمق برانگیز، رابطه امام سجاد (ع) با شیعیان و موالی خاندان اهل بیت است، هر چند امام سجاد (ع) می فرماید: «در تمام مکه و مدینه 20 نفر نیستند که ما را دوست بدارند.»

نکته قابل تامل در ترسیم فضای زندگانی اهل بیت آن است که تمام مصایب و سختی هایی که به خاندان رسول الله می رسد از عداوت دشمنان آنها نیست، بلکه گاه شیعیان و موالیان با رفتار و حرکت نامناسب، موجبات اندوه و ناراحتی آن بزرگواران را فراهم می کنند تا آن جا که امام سجاد (ع) از این اتفاقات، تعبیر «مصیبت» را دارند.

رفتار محبین به طور خاص آن گاه دردناک‌تر و جانگدازتر خواهد بود که آنها از قشر علما و تاثیرگذاران جامعه باشند؛ آسیب جامعه علمی و فرهیخته که با جهت گیری‌های اشتباه سبب اندوه و غم امام را فراهم می آورند، کمتر از دشمنانی که ظاهراً و آشکارا به دشمنی می پردازند، نیست.

مطالعه عمیق و جهت‌دار در زندگانی ائمه معصومین، شرايطي را فراهم نموده که اکنون ما را از خطرات حفظ کرده است؛ در بين جامعه علمی و فرهیخته جامعه كه در زمان امام سجاد (ع) به دین اسلام ضربه زدند، می توان از «محمد مسلم زهری» یاد کرد. وی از علما و دانشمندان دینی زمان خویش و فردی بسیار زیرک و دانا بود. او نسبت به امام سجاد (ع) تا آن جا شناخت و توجه داشت که هنگامی که از عبادات امام سجاد (ع) یاد می کرد، می گریست.

محمد مسلم زهری با آن که از علمای زمان خویش بود، با انتخاب مسیری نادرست قلب امام سجاد (ع) را جریحه‌دار کرد تا آن جا که حضرت زین العابدین (ع) طی نامه ای مفصل، وی را نسبت به عواقب اعمالش هشدار و تذکر دادند.

امام سجاد (ع) در ابتدای نامه خطاب به زهری این چنین می فرماید: «خداوند، ما و تو را از فتنه‏ها حفظ كند و بر تو رحم نمايد تا گرفتار دوزخ نشوى؛ در حقيقت تو به حال و روزى افتاده‏اى كه جا دارد هر كه تو را در اين حال و وضع ببيند بر تو دلسوزى نمايد.»

شرایطی که زهری در آن قرار گرفته بود، امکان دارد در زمان امروزي برای هر فرد تحصیلکرده و عالمی اتفاق بیفتد و موجب خشم امام زمان (عج) شود؛ همان طور که زهری موجب ناراحتی و اندوه امام سجاد شد، تا آن جا که زین العابدین (ع) فرمود: «پس به چه كسى بايد پناه برد؟ به چه كسى بايد گلايه كرد؟ ما گلايه و درددل خود و آنچه را كه در تو مشاهده مى‏كنيم به درگاه خدا عرضه مى‏داريم و مصيبتى كه از جانب تو به ما رسيده به حساب خدا مى‏گذاريم.»

اشتباه زهری در نامه امام به خوبی واضح و آشکار است. زهری توانسته بود با کسب علوم دینی به دربار و حکومت راه پیدا کند و به وسیله همان دانش و علوم دینی نه تنها ستمگران را یاری دهد، بلکه احکام الهی را به سود حکومت تغییر دهد. در اصل ابزار برنده زهری علم وی شده بود و او داشت از علم خود بدترین و نامناسب ترین استفاده را می کرد.

 
امام سجاد در قسمتی از نامه خویش رفتار زهری را این چنین توصیف می‌کند: بدان كه كمترين چيزى كه كتمان نموده‏اى و سبكترين بارى كه بر دوش دارى، اين است كه با انس خود، ستمگر را از وحشت تنهايى رها ساخته‏اى و راه گمراهى را با نزديك شدن به او و پذيرفتن دعوتش، برايش هموار كرده‏اى.

 

وه! چه مى‏ترسم كه فرداى قيامت همراه با خيانتكاران گرفتار گناه خود باشى و به خاطر درآمدى كه در اثر كمك به ستمگران بدست آورده‏اى مورد بازخواست قرار گيرى؛ زيرا تو چيزى را دريافت كرده‏اى كه نه از آن تو است و نه از آن كسى كه آن را به تو بخشيده است و به كسى نزديك شده‏اى كه حق هيچ كس را نپرداخته است و تو نيز از اين نزديكى خود به او براى جلوگيرى از باطل استفاده نكرده‏اى و كسى را كه به جنگ خدا رفته دوست داشته‏اى.

 آيا غير از اين است كه دعوت آنها از تو براى اين بود كه تو را محور چرخش دستگاه ظلم و ستم خود قرار دهند؟! و با پل قرار دادن تو راهى براى گرفتار ساختن مردم پيدا كنند و تو را نردبان گمراهى و مبلغ تباهكارى و پوينده راه خود نمايند.

در تو نسبت به علما [آل محمّد عليهم السّلام‏] بذر شك و شبهه كاشتند و به وسيله تو دل نادانان را صيد كردند و تو آن چنان در اين كار پيش رفتى كه برجسته‏ترين وزيران و نيرومندترين ياران آنها هم نمى‏توانستند اين چنين فسادشان را اصلاح جلوه دهند و راه رفت و آمد خواص و عوام را به درگاه آنها هموار سازند.»

خدمت کردن به فرد ظالم در هر لباس و جایگاهی که باشد موجب رنجاندن قلب امام معصوم خواهد شد و اوج این فاجعه آن جا خواهد بود که فرد مومن به بهانه کمک به اسلام و مسلمین، اما به هدف دنیاپرستی دچار چنین معضلی شود.

 

مومن نسبت به جهت گیری های خود در اجتماع باید دقتی دو چندان داشته باشد و فریب ظاهر و شعارهای اسلامی را نخورد؛ چرا که تمامی حکومت ها اعم از بنی امیه و بنی عباس ادعای پذيرش اسلام و رسول الله را داشتند.

در حقیقت با شناخت اصل و حقیقت اسلام می توان از چنین گزندهایی در امان ماند، اما شناخت تنها کفایت نمی کند و برخی با داشتن شناخت به طمع مال و قدرت در چنین مهلکه ای می افتند؛ چنان‌چه امام سجاد (ع)، روز قیامت و حسابرسی خداوند را، به زهری یادآوری می کنند و از وی می خواهند دست از دنیاپرستی بردارد.