جوابيه سرپرست پايگاه استنادي علوم به اعتراض رئيس دانشگاه علامه

جعفر مهراد در گفت و گو با خبرنگار علمي «خبرگزاري دانشجو»، در پاسخ به اظهارات سيد صدرالدين شريعتي، رئيس دانشگاه علامه طباطبايي که مبناي رتبه بندي دانشگاه هاي کشور را اشتباه خوانده است، گفت: واقعيت اين است که در دو سال متوالي 1386 و 1387معيارها و شاخص هاي رتبه بندي به خواست وزارت علوم، تحقيقات و فناوري به منظور پذيرش مسئوليت رتبه بندي دانشگاه هاي جهان اسلام توسط ISC با همکاري و مشارکت دانشمندان مسلمان که بيشتر متخصصان آموزش عالي و خبرگان رتبه بندي بودند، تهيه شده و در تهران به تاييد و تصويب نمايندگان آموزش عالي کشورهاي اسلامي رسيده است.

 

سرپرست پايگاه استنادي علوم جهان اسلام (ISC) و مسئول رتبه بندي دانشگاه ها و مؤسسات پژوهشي کشور ادامه داد: اين معيارها به خاطر حساسيتي که رياست دانشگاه علامه طباطبايي نشان داده، براي جهان اسلام نيز از حساسيت درخور توجهي برخوردار است، بنابراين پس از دو سه سال کار متوالي، انجام مشورت ها و اصلاح پاره اي از شاخص ها، اين معيارها در آبان ماه 1390 توسط وزراي آموزش عالي و تحقيقات علمي کشورهاي اسلامي در جده (عربستان سعودي) که معاونان  آموزشي و همکاري هاي بين المللي وزارت علوم، تحقيقات و فناوري جمهوري اسلامي ايران نيز در آن شرکت داشتند به اتفاق آرا به تصويب رسيد.

 

وي افزود: بدين ترتيب اين معيارها و شاخص ها که مبناي رتبه بندي دانشگاه ها را تشکيل مي دهند و توسط جمعي از فرهيختگان و وزراي  آموزش عالي و تحقيقات علمي کشورهاي اسلامي تاييد و تصويب شده است را نمي توان اشتباه خواند.

 

مهراد با اشاره به آن بخش از اظهارات رئيس دانشگاه علامه طباطبايي مبني بر اينکه «مهدی نژاد نوری، معاون پژوهشي و فناوري وزارت علوم نيز اين رتبه بندی را قبول ندارد»، گفت: انجام رتبه بندی توسط معاون پژوهش و فناوری وزارت علوم، تحقيقات و فناوری به طور رسمي به ISC واگذار و ابلاغ شده است و تا کنون ديدگاه خاص مثبت يا منفی از معاون پژوهشي وزارت علوم در رتبه بندی سال های 1389 و 1390 اعلام نشده است.

 

سرپرست ISC گفت: در حالي که با اين گفته رئيس دانشگاه علامه مبني بر اينكه رشته هاي علوم انساني ماهيتاً متفاوت از رشته هاي فني، مهندسي و ساير رشته هاي دانشگاهي و تحقيقاتي است، موافقم، اما دانشگاه علامه طباطبايي با وقوف به اين موضوع، به جاي اشتباه خواندن رتبه بندي دانشگاه ها مي توانست در رتبه بندي سال 1390 شرکت نکند.

 

وي افزود: در مشارکت دانشگاه ها به منظور انجام رتبه بندي، اجباري وجود ندارد و رؤساي دانشگاه ها مخيرند که ميان شرکت يا عدم شرکت يکي را انتخاب کنند، با اين حال، اين نکته حائز اهميت است که مقام معظم رهبري پاسخگو بودن مسئولان را يادآورري كرده و سالي از سال هاي اخير را نيز به نام سال پاسخگويي ناميده اند تا همواره مقامات عالي رتبه کشور از جمله رؤساي دانشگاه ها عملکرد سازمان خود را در ارزيابي هاي دروني و بيروني به معرض ديد، داوري و قضاوت عموم قرار دهند.

 

مهراد خاطرنشان كرد: گر چه معتقدم عدم ادغام رشته هاي مختلف در يک فهرست، رتبه بندي است، اما واقعيت هاي جهان علمي نشان دهنده اين موضوع مهم است که در نظام هاي رتبه بندي بين المللي و حتي در نظام هاي ملي که به رتبه بندي دانشگاه ها و موسسات پژوهشي مي پردازند، تفکيک صورت نگرفته و دانشگاه ها و موسسات شرکت کننده از انواع مختلف بر مبناي معيارها و شاخص هاي واحد، رتبه بندي مي شوند.

 

مسئول رتبه بندي دانشگاه ها و مؤسسات پژوهشي کشور گفت: به عنوان مثال در نظام رتبه بندي QS که هر سال دانشگاه هاي جهان را ارزيابي و رتبه بندي مي کند دانشگاه هاي تک رشته اي نيز حضور پربار و فعالي دارند؛ مراجعه به وب سايت QS در سال هاي مختلف و به عنوان نمونه در سال 2010 ميلادي نشان مي دهد که در حوزه علوم انساني، دانشگاه «London School of Economics & Political Science) «LSE )در بين 200 دانشگاه تراز اول جهان رتبه 80 را بدست آورده است.

 

وي افزود: مقايسه اين دانشگاه با دانشگاه علامه طباطبايي بوضوح نشان مي دهد که دانشگاه مزبور تنها با فعاليت در حوزه ای از حوزه های علوم انسانی مقام 80 جهان را کسب کرده است، در حالي که دانشگاه علامه طباطبايي ده ها رشته در قلمرو علوم انساني در مقاطع مختلف تحصيلي دارد که در صورت حضور در عرصه هاي ارزيابي و رتبه بندي، انتظار مي رود که درخشان تر و برجسته تر از LSE در رتبه بندي هاي ملي و بين المللي ظاهر شود.

 

مهراد گفت: سال هاي اخير نشان دهنده توجه دولت، به وزارت علوم، تحقيقات و فناوري و وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکي و نيز کميسيون آموزش و تحقيقات مجلس و شوراي عالي انقلاب فرهنگي به توسعه و پيشرفت هاي همه جانبه علمي و تحقيقاتي کشور است؛ سياست هاي مدون نظام جمهوري اسلامي ايران که در اسناد بالادستي به صراحت به جايگاه علمي ايران تاکيد كرده، شامل سياست هاي کلي نظام براي رشد و توسعه علمي و تحقيقاتي کشور در بخش آموزش عالي و مراکز تحقيقاتي، سياست هاي کلي برنامه پنجم توسعه اقتصادي، اجتماعي و فرهنگي جمهوري اسلامي ايران، نقشه جامع علمي کشور و سند چشم انداز 20 ساله، ايجاب مي كند که جمهوري اسلامي ايران در افق 1404 کشوري توسعه يافته با جايگاه اول اقتصادي، علمي و فناوري در سطح منطقه و پيشتاز در مرزهاي دانش و فناوري با مرجعيت علمي در جهان باشد.

 

سرپرست پايگاه استنادي علوم جهان اسلام (ISC) افزود: با حفظ اين ارزش که ديدگاه جمهوري اسلامي ايران در خصوص علوم انساني با ديگر کشورها متفاوت است، اتفاقاً هم به خاطر اسناد بالادستي و هم به خاطر اين سياست بسيار ارزشمند و تحول آفرين در علوم انساني شايسته است که دانشگاه هايي که در قلمرو علوم انساني فعاليت مي کنند، دامنه فعاليت هاي خود را محدود به چارچوب جغرافيايي ايران نكرده و براي صدور ارزش هاي حاکم بر علوم انساني به ساير کشورهاي جهان با اقتدار علمي تمام عيار در عرصه هاي ملي، منطقه اي و بين المللي شرکت کنند.

 

وي گفت: با تاييد مجدد ارزش هاي حاکم بر علوم انساني در جمهوري اسلامي ايران، من تفاوت چنداني را بين تحصيل و تحقيق در علوم انساني و ساير رشته هاي دانشگاهي نمي بينم، خوشبختانه وزارت علوم، تحقيقات و فناوري با استانداردسازي در برنامه هاي درسي، طول دوره ها را يکسان سازي كرده و تعداد واحدها نيز تقريباً با هم برابر است؛ مثلاً تحصيل در دوره دکتري در يکي از رشته هاي علوم انساني از نظر تعداد واحد و طول دوره، با تحصيل در يکي از رشته هاي غير علوم انساني برابر است.

 

مهراد اضافه كرد: آن گونه نيست که فعاليت های علمی در رشته هاي غير علوم انساني آسان تر از رشته هاي علوم انساني باشد؛ دانشجويان اين رشته ها نيز سه سال در آزمايشگاه ها تحقيق و تتبع مي کنند، همان گونه که دانشجويان علوم انساني نيز سه سال در موضوع پايان نامه خود به تحقيق و تفحص مي پردازند؛ به اين ترتيب پژوهش در هيچ يک از رشته هاي علمي فرآيندي مکانيکي نيست که فقط با انجام کارهايي مشخص و ساده صورت پذيرد.

 

مسئول رتبه بندي دانشگاه ها و مؤسسات پژوهشي کشور در بحث معيارها که رياست دانشگاه علامه طباطبايي عنوان کرده است «معيارها و شاخص های رتبه بندی دانشگاه ها  با دانشگاه علامه طباطبايي مرتبط نيست» نيز خاطرنشان كرد: نگاه اجمالي به معيارها و شاخص هاي مربوطه نشان مي دهد که در معيار پژوهش، تمام شاخص هاي پنجگانه آن، شايد به استثناي شاخص ثبت نامه ها با وزن 2 که بسيار ناچيز است، در حوزه علوم انساني موضوعيت داشته و در حوزه آموزش نيز تمام شاخص ها در ارتباط کامل با علوم انساني هستند.

 

به گفته وي در معيار وجهه بين المللي شاخصي وجود ندارد که رشته هاي علوم انساني خود را مبرا از آن بدانند؛ تقريباً دانشگاه هاي فعال در حوزه علوم انساني به راحتي و بر اساس سياست هاي مشخص و از پيش تعريف شده و با حفظ ارزش هاي اسلامي حاکم بر رشته هاي علوم انساني مي توانند در سطح منطقه و بين المللي همکاري هاي علمي و تحقيقاتي داشته باشند.

 

مهراد ادامه داد: تنها معياري که شايد بتوان رشته هاي علوم انساني را از اين معيار مستثني کرد، فعاليت اجتماعي-اقتصادي اين رتبه بندي است که اين نيز تنها از وزن 2.5 از مجموع 100 امتياز برخوردار است که نمي تواند تاثير منفي در ارزيابي و رتبه بندي رشته هاي علوم انساني داشته باشد.

 

سرپرست ISC  اظهار اميدواري کرد که بتوان با تعاون و همکاري با يکديگر سياست هاي علمي جمهوري اسلامي ايران را با گام هاي موثر و عملي در عرصه هاي ملي، منطقه اي و بين المللي پياده سازي کرد، درست همان گونه که اين وحدت رويه و روحيه تعاون ميان دانشگاه ها و موسسات تحقيقاتي موجب شد که توليد علم ايران در دولت هاي نهم و دهم بسرعت رشد کند و مقام اول منطقه و 17 جهان را با اقتدار از آن خود كند.