معناي عادت كردن ائمه به احسان و بخشش چيست؟/ گستردگی سفره کرامت امام حسن(ع) حتي براي حيوانات

گروه دين و انديشه «خبرگزاري دانشجو»؛ ائمه اطهار، همگی دارای صفات برجسته و شاخصی بوده‌اند، اما هر یک از ایشان به صفت خاصی شناخته می‌شوند و این امر به خاطر کثرت انجام یک عمل پسندیده و نیکو در هر یک از امامان بوده است.

برای مثال همان طور که می‌دانید امام سجاد(ع) به خاطر کثرت عبادت و سجده و نیایش به زین العابدین (زینت عبادت کنندگان) ملقب شده‌اند و سایر امامان نیز به القاب دیگر شهرت دارند. اما با شنیدن نام امام حسن(ع) چه لقبی سریعا به ذهن شما خطور می‌کند؟

زيارت جامعه كبيره بهترين راه شناخت ائمه(ع) است

شناخت ما نسبت به اهل بیت زمانی جامع و مانع است که برای شناخت ایشان به خودشان تمسک بجوییم. در این میان زیارت جامعه کبیره که بیان امام هادی (ع) است می‌تواند بهترین راهنما برای ما باشد.

در زیارت جامعه کبیره می‌خوانیم: «عَادَتُكُمُ الْإِحْسَانُ وَ سَجِيَّتُكُمُ الْكَرَمُ»، عادت شما احسان وخلق و خوی شما بخشش است.

معناي عادت كردن ائمه به احسان كردن و بخشش چيست؟

معمولا وقتی کاری را بارها و بارها تکرار کرده باشیم به راحتی به آن عادت می‌کنیم، اما اگر کاری را هرچند وقت یک‌بار و بدون استمرار انجام دهیم برای ما تازگی دارد. وقتی خطاب به اهل بیت می‌گوییم عادت شما احسان است یعنی آن قدر این عمل را تکرار کرده‌اند که برای ایشان ملکه و تبدیل به یک عادت شده است.

افراد وقتی به امری عادت می‌کنند ناخودآگاه بدون این که خود متوجه باشند به سمت انجام آن عمل متمایل می‌شوند. هرچند که برای برخی افراد، کارهای مطلوب و برای برخی دیگر، کارهای نامطلوب به صورت عادت در آمده است. ائمه اطهار آن قدر روح خود را به احسان عادت داده‌اند که روح ایشان دائما به سمت احسان به دیگران میل پیدا می‌کند.

بخشش در وجود ائمه تبديل به يك خصلت اخلاقي شده است

در ادامه زيارت جامعه كبيره می‌خوانیم: «خلق و خوی شما کرم است». حتما افرادی را مشاهده کرده‌اید که وقتي نيازمندي به آنها مراجعه كند او را دست خالی بر نمی‌گردانند و حتی اگر نتوانند کمک قابل توجهی به او نمايند در حد توانشان او را راضی می‌کنند؛ زیرا خداوند در آيه 10 سوره ضحي می‌فرماید: «وَأَمَّا السَّائِلَ فَلَا تَنْهَرْ»، و با سائل خشونت مکن و مران.

بذل و بخشش در وجود معصومین(ع) به صورت یک خصلت اخلاقی درآمده است، به نحوی که به ایشان می‌گوییم خلق وخوی شما کرم است. مسلما از کسی که بخشش جزء خلقیات او شده جز کرامت توقع دیگری نمی‌رود. با این وجود، چرا در میان ائمه که خود، خاندان کرامت هستند؛ امام حسن(ع) ملقب به کریم اهل بیت است؟

سائل با زيارت اين دو برادر دست پر باز مي‌گردد

زمانى‏ كه‏ اسماعيل‏ بن‏ يسار همراه‏ عبدالله‏ بن‏ انس‏ براى‏ گرفتن‏ پول‏ به‏ شام‏، نزد معاويه‏ رفته‏ و چيزى‏ به‏ دست‏ نياورند، اسماعيل‏ در شعرى‏ خطاب‏ به‏ دوستش‏ ابن‏ انس‏ ‏گفت:

لعمرك ما إلى حسن رحلنا  و لا زرنا حسينا يا بن انس‏
«به جان تو سوگند اى فرزند انس كه ما به سوى حسن(ع) نرفته و به زيارت حسين (ع) نشتافته بوديم. مقصود او چنين بود كه با زيارت اين دو برادر زائر با دست پر بازمى‏گردد.(1)

سراغ هر چیزی را باید از اهلش گرفت. مسلما اگر انسان به دنبال علم است باید سراغ عالم برود، اگر به دنبال عرفان و معنویت است باید به سراغ عارف برود و اگر نیازمند است بايد به سراغ فرد با سخاوت برود.

تفاوت موجود ميان اهل سخاوت

البته، در میان اهل سخاوت نیز در میزان جود و بخشش زمین تا آسمان فاصله وجود دارد. برخی استاد و برخی شاگردند، برخی تازه‌وارد و برخی کهنه‌کارند. نیازمند اگر می‌خواهد به كسي مراجعه کند با سخاوت‌ترین افراد باید قبل از هر کسی به خاندان کرامت رجوع کند؛ زیرا آنها اهل کرامت هستند.

مردى‏ از شاميان‏ گويد: روزى‏ در مدينه‏ شخصى‏ را ديدم‏ با چهره‏اى‏ آرام‏ و بسيار نيكو و لباسى‏ در بر كرده‏ كه‏ به‏ طرز زيبايى‏ آراسته‏ و سوار بر اسب‏ بود. درباره‏ او پرسيدم‏، گفتند: حسن‏ بن‏ على‏ بن‏ ابى‏ طالب‏ است‏.

خشمى‏ سوزان‏ سر تا پاى‏ وجودم‏ را فرا گرفت‏ و بر على‏ بن‏ ابى‏ طالب‏ حسد بردم‏ كه‏ چگونه‏ او چنين‏ پسرى‏ دارد. پيش‏ او رفته‏ و پرسيدم‏ آيا تو فرزند على‏ هستى‏؟ وقتى‏ تأييد كرد، سيل‏ دشنام‏ و ناسزا بود كه‏ از دهان‏ من‏ به‏ سوى‏ او سرازير شد.

پس‏ از آن‏ كه‏ به‏ ناسزاگويى‏ پايان‏ دادم‏ از من‏ پرسيد: آيا غريب‏ هستى‏؟ گفتم‏: آرى فرمود: با من‏ بيا، اگر مسكن‏ ندارى‏ به‏ تو مسكن‏ مى‏دهم‏ و اگر پول‏ ندارى‏ به‏ تو كمك‏ مى‏كنم‏ و اگر نيازمندى‏، بى‏نيازت‏ مي‌سازم‏. من‏ از او جدا شدم‏ در حالى كه در روى زمين محبوب‌تر از او نزد من كسى نبود. (2)

اهل كرامت درصدد شناساندن خود نيستند

امام حتی در برخورد با فرد غریبی که به ایشان دشنام می‌دهد نیز کریمانه برخود می‌کنند. در واقع، امام قبل از هر چیزی و به جای اثبات اشتباه فرد شامی در شناخت ایشان، از نیازهای او می‌پرسند و به دنبال رفع نیازهایش می‌باشند؛ بدون اینکه حتی کم‌ترین آشنایی با او داشته باشند.

اهل کرامت بدون این که افراد نیاز خود را بیان کنند سعی در رفع مشکلات ایشان دارند. امام سعی در شناساندن خود به دیگران ندارد، اما رفتار ایشان با فرد شامی آن چنان غریب‌نوازانه است که فرد شامی را مرید خود می‌کنند.

سائلى از آن حضرت سؤالى كرد، حضرت فرمود براى او چهارصد درهم‏ بنويسند، كاتب‏ اشتباه‏ كرد و چهارصد دينار نوشت‏، چون‏ برات‏ را به‏ حضرت‏ دادند كه‏ مهر كند، فرمود: اين‏ بخشش‏ كاتب‏ است‏، پس‏ چهار صد درهم‏ ديگر اضافه‏ نمود و مهر كرد.(3)

سه‏ هزار رأس‏ گوسفند و سه‏ هزار دينار پول‏ در ازای یک گوسفند 

راويان‏ روایت می‌کنند: وقتى‏ امام حسین(ع) و امام‏ حسن(ع)‏ و عبداللّه‏ بن‏ جعفر در راه مكه‏ بودند پيرزنى براى‏ آنها گوسفندى‏ كشت. در برخورد بعدي اين سه بزرگوار پيرزن را در مدينه مي‌بينند در حالي كه فقير و درمانده شده بود. آن‌گاه امام‏ حسن(ع‏) هزار گوسفند و هزار دينار پول‏ و امام‏ حسين(ع)‏ و عبداللّه‏ بن‏ جعفر نيز همين‏ چيزها را به‏ او دادند و پيرزن‏ با سه‏ هزار رأس‏ گوسفند و سه‏ هزار دينار پول‏ به‏ اتفاق‏ شوهرش‏ به‏ ديار خود بازگشت‏.(4)

اهل کرامت مصداق بارز آیه 86 سوره نساء هستند: «وَإِذَا حُيِّيتُم بِتَحِيَّةٍ فَحَيُّوا بِأَحْسَنَ مِنْهَا أَوْ رُدُّوهَا»، هرگاه به شما تحیّت گویند، پاسخ آن را بهتر از آن بدهید یا (لااقل) همان‌گونه پاسخ گویید.

بخشش اهل کرم در بازپس دادن خوبی خلاصه نمی‌شود، بلکه ایشان خوبی را به سفارش خود خداوند، چند برابر می‌کنند و بر می‌گردانند. بازگرداندن خیر آدابی دارد که اهل کرامت ان را بهتر از هر کسی می‌دانند.

گستردگی سفره کرامت امام حسن(ع) حتي براي حيوانات

 
در بعضى‏ از كتب‏ معتبره‏ نقل‏ كرده‏اند كه‏ روزى‏ امام‏ حسن‏ عليه‏ السّلام‏ نشسته‏ بودند و طعام‏ تناول‏ مى‏نمودند، سگى‏ پيش‏ ايشان ايستاده‏ بود، هر لقمه‏اى‏ كه‏ تناول‏ مى‏فرمودند لقمه‏اى‏ پيش‏ سگ‏ مى‏افكندند. مردى‏ گفت‏: يابن‏ رسول‌اللّه‏ دستورى‏ ده‏ كه‏ اين‏ سگ‏ را دور كنم‏، حضرت‏ فرمود: بگذار آن‏ را كه‏ مرا از خدا شرم‏ مى‏آيد كه‏ جاندارى‏ نظر به‏ طعام‏ من‏ كند و من‏ آن‏ را طعام‏ ندهم و برانم‏ .(5)

امام حسن(ع) آن‌چنان کریم و بخشنده بودند که نه تنها انسان‌ها بلکه حیوانات را نیز مورد تفضل خود قرار می‌دادند. در واقع، وقتی کرامت امام حسن(ع) شامل حال یک سگ می‌شود آیا ما نمی‌توانیم از این سفره بهره و نصیب خود را ببریم؟

پی‌نوشت‌ها:

1. حيات فكرى و سياسى ائمه، جعفريان، ص 167.
2. أنيس المؤمنين، الحموي، متن 204، فصل در ذكر شمه‏اى از معجزات و فضايل آن حلال مشكلات و مسائل، ص 203.
3. مناقب ابن شهر آشوب، ص 204.
4. زندگانى دوازده امام(عليهم السلام)، ج‏2، ص 33
5. جلاء العيون، المجلسي، فصل سوم در بيان بعضى مكارم اخلاق و محاسن آداب حضرت امام حسن(عليه السلام، ص 402.
6. قرآن کریم، ترجمه بهرام‌پور.