رئيس‌علي دلواري در پارالمپيك لندن نيز مقابل انگليسي‌ها قرار گرفت/ نامه‌اي از رئيس‌علي كه نشان‌گر اسلام‌خواهي او است

گروه دين و انديشه «خبرگزاري دانشجو»، حامد صفايي؛ رئیس علی دلواری در سال 1299 (ه.ق) مصادف با سی و پنجمین سال پادشاهی ناصرالدین شاه متولد شد. دورانی که شاهان قاجار بیشتر به خوشگذرانی و عیاشی می‌پرداختند و در این بین افرادی مانند امیرکبیر هم جرقه‌ای بودند که به علت عدم وجود بستر مناسب نتوانستند تغییرات وسیع و درخور توجهی ايجاد كنند.

علاوه بر این، در این دوره قراردادها و معاهده‌های بسیاری با دولت‌های بیگانه و استعمارگر منعقد شد که اغلب با رشوه و خیانت و منفعت شخصی همراه بود. برای مثال در دوران ناصرالدین شاه، قراردادهای ننگینی که منعقد می‌شد، هر کدام اقتصاد مملکت را مضمحل‌تر می‌کرد، مانند از دست دادن حق حاکمیت ایران از افغانستان ورود بی رویه کالاهای خارجی، از دست دادن قسمتی از ترکمنستان و... .

ميراثي كه مظفرالدين شاه بر جاي گذاشت

 

بعد از ناصرالدین شاه، پسرش مظفرالدین شاه روند نزولی پدر را دنبال کرد و با افکار سطح پایین خود که بیشتر در محدوده حرمسرا می‌چرخید، فقر عمومی را بیشتر نمود. او کشور را با قراردادهای شرم‌آور بيشتر از گذشته به بیگانگان وابسته‌ کرد و میراثی که در کشور به جا گذاشت، رشوه خواری و تطمیع بود.

در زمان محمد علی شاه هم وضع مملکت آشفته‌تر شد و کشور بیش از گذشته به دست بیگانگان ‌افتاد. در چنین اوضاعی، قیام مقطعی مردم و آگاهی‌بخشی علما به مردم بود که به قیام مشروطه ختم ‌شد البته آنچه که در آخر بدست آمد چیره شدن استبداد صغیر در دوران محمد علی شاه بر کشور بود.

كانون‌هاي اصلي انقلاب مشروطه در جنوب كشور

در دوران انقلاب مشروطه در جنوب کشور بوشهر و شیراز از کانون‌های مهم انقلاب مشروطه بودند و در این مناطق شاهد رویارویی آزادی‌خواهان با قوای بیگانه و دولت مستبد وقت بودیم.

از سال 1325 (ه.ق) نفوذ انگلیس در جنوب ایران روز به روز افزایش يافت. در همین سال‌ها قرارداد 1907 (تقسیم ایران به 3 قسمت) امضاء شد و منطقه جنوب ایران تحت نفوذ انگلیسی‌ها قرار ‌گرفت.

گروه‌هايي كه در جنوب كشور قدرت را در دست داشتند

با توجه به این وضعیت که نفوذ انگلیسی‌ها در جنوب ایران هر روز بیشتر می‌شد، در خود بوشهر هم افرادی بودند که هر کدام در قسمتی از منطقه صاحب قدرت بودند؛ به طور مثال در دشتستان قدرت به دست میرزا محمد خان غضنفرالسلطنه بود.

در تنگستان قدرت در دست زائر خان اهرمی که از مبارزان ضد استعماری بود قرار داشت و قدرت دلوار که مرکز تنگستان ساحلی بود، در دست رئیس علی بود. این تکه تکه و بخش بخش شدن قدرت در جنوب ایران، باعث شده بود درگیری‌هایی بین آنان بوجود بیاید که این درگيري‌ها در راستای اهداف انگلیس قرار می‌گرفت.

زمانی که قرارداد 1907 منعقد شد، انگلیس و شوروی ایران را به 3 قسمت تقسیم کردند. با وقوع این رویداد علما ساکت ننشستند و حکم جهاد برای لغو چنین قراردادی و همچنین جلوگیری از ورود قوای بیگانه به خاک کشور را دادند.

در بوشهر هم مرحوم آیت الله سید مرتضی علم‌الهدی حکم جهاد اعلام کرد. در این میان رئیس علی دلواری به همراه سید مرتضی در مقابل قوای انگلیسی ایستادند و مقاومت کردند. رئیس علی با حمایت تفنگچیان دریا دل توانست ادارات دولتی منطقه جنوب را در اختیار بگیرد.

نتيجه مقاومت‌هاي رئيس‌علي بركناري محمدعلي شاه بود

این کار وی که با رشادت‌های او همراه بود باعث شد موقعیت مشروطه خواهان در جنوب کشور مستحکم شود و نتیجه این مقاومت‌ها و رشادت‌ها برکناری محمد علی شاه از قدرت بود.

در تاریخ، در خصوص اقدامات و رشادت‌های رئیس علی دلواری آمده است: «رئیس علی در این مبارزه (مبارزه با قرارداد 1907) پیش قدم شد و به موقع به اتفاق 200 نفر تفنگدار ورزیده شبانه رهسپار بوشهر گشت و بلافاصله اداره گمرک را اشغال کرد.

بوشهر حدود 9 ماه در تصرف طرفداران رژیم مشروطه بود و در طول این مدت سید مرتضی که حاکم مطلق بر مقدرات مردم آن بندر بود، به رتق و فتق امور پرداخت و مشکلات و معضلات موجود را به صورت کدخدا منشی حل و فصل نمود.»

جنگ جهانی اول و قيام تنگستانی‌ها

انگلیس با پیشینه تلخی که در گذشته از تنگستانی‌ها و دلواری‌ها داشت، در جنگ جهانی اول دوباره قصد تهاجم به این مناطق را کرد. با ورود نیروهای انگلیس به سواحل خلیج فارس و بوشهر، دوباره علما برای مقابله با قوای بیگانه حکم جهاد دادند. سید مرتضی علم الهدی هم مردم را به جهاد علیه کفار انگلیسی ترغیب کردند.

نامه تشكر رئيس‌علي از حاكم بوشهر كه نشان دهنده اسلام‌خواهي او است

دو ماه قبل از اين حادثه انگلیس می‌خواست برازجانی حاکم بوشهر را از طریق تهدید و تطمیع با خود هماهنگ سازد که با پاسخ دندان‌شکن برازجانی مواجه شد. این عمل وی باعث خوشحالی رئیس علی دلواری گشت و رئیس علی ضمن تشکر از برازجانی تصمیم خود را مبنی بر مبارزه با قوای انگلیسی آشکار نمود که این تصمیم گویای انگیزه و هدف رئیس علی از مبارزه با قوای انگلیسی بود.

در نامه تشکری که رئیس علی برای برازجانی نوشت، مي‌بينيم كه اسلام خواهی رئیس علی، ریشه هدف و اساس حرکت او را تشکیل می‌دهد: « قربانت گردم درجه بهشت پیدا کردن و شربت شهادت را داوطلبانه خواستن، باید همتی عالی و عزمی راسخ داشت. از این طریق هم حکم محکم علمای اعلام بر وجوب جهاد... در خانه نشستن و راحت طلبیدن، تمام وسوسه شیطان است...»

تهديد و تطميع رئيس‌علي توسط انگليسي‌ها

با این شرایط بود که رئیس علی در مقابل انگلیسی‌ها مقاومت می‌کرد. تطمیع و تهدیدهایی که از طرف انگلیسی‌ها صورت مي‌گرفت، نشانگر موثر بودن شخصیت و موقعیت او در نظر قوای انگلیسی در منطقه بود و پاسخ قاطعانه‌ای هم که به آن تهدیدات و پیشنهاد‌ها می‌داد، نشان از اراده قوی او داشت.

شهادت رئيس‌علي و متلاشي شدن نيروهاي مجاهدين

رئیس علی در 23 شوال 1333 (ه.ق) در جریان شبیخون به نیروهای انگلیسی در محل تنگک، مورد اصابت گلوله قرار گرفت و شهید شد. خبر شهادت وی در کل ایران پیچید و بسیاری از علما در مساجد مجلس ختم گرفتند.

در تهران هم که دولت وقت اعلام بی طرفی کرده بود و رفتار خوبی با دلاوران تنگستانی بخصوص رئیس علی نداشت، ولی قیام رئیس علی را قیامی مردانه اعلام کرد.

اگر چه بعد از شهادت رئیس علی قوای انگلیس نیروهای مجاهدین را متلاشی کردند و در شیراز پلیس جنوب را تشکیل دادند که باعث شد از قیام و مقاومت مردم کاسته شود، اما مقاومت دلیرانه و جانبازی‌های کم نظیر رئیس علی از مرز‌های کشور فراتر رفت و در تاریخ به یادگار ماند.

جانبازان پارالمپيك 2012 به ياد رئيس‌علي نام تيم خود را «دلوار» گذاشتند

به طوری که گروه جانبازان اعزامي به مسابقات پارا المپیک 2012 لندن، نام تیم خود را به یاد ایثارگری‌ها و جانبازی‌های رئيس علي در مقابل انگلیسی‌ها «دلوار» گذاشتند.

این نام‌گذاری نشان از آن دارد که جانبازان اکنون ما ایثارگران و دلاوران دیروز خود که در برابر قوای بیگانه بخصوص انگلیس مقاومت کردند را نه تنها فراموش نمی‌کنند، بلکه آنان را در تمامی زمینه‌ها الگو و اسطوره خویش قرار می‌دهند.

منابع:

1- سید علی موسی نژاد، «رئیس علی، جلودار قیام»، مجله یاران، یادمان رئیس علی دلواری، شماره 52، اسفند 88

2- عبدالکریم مشایخی، «رئیس علی؛ مبازر نکته سنج تاریخ»، مجله یاران، یادمان رئیس علی دلواری، شماره 52، اسفند 88