قبول‌ دارم كه در بازنگري سرفصل‌هاي علوم انساني عقبيم/ تا قبل از سال جديد كميته‌هاي شوراي تحول هيچ خروجي نداشته است

به گزارش خبرنگار علمي «خبرگزاري دانشجو»، «زوايه» شب گذشته با حضور حسين نادري‌منش، معاون آموزشي وزير علوم و احمد احمدي، رئيس سازمان سمت، موضوع تغيير سرفصل رشته‌هاي علوم انساني را به بحث و نظر گذاشت.

 در اين برنامه تلاش شد تا به سوالات زير پاسخ داده شود.

1- چه كسي بايد پاسخگوي تغيير سرفصل‌هاي علوم انساني باشد؟
2- ماحصل كار تغيير سرفصل رشته‌هاي علوم انساني تا به حال چه بوده است؟
3- آيا مسئوليت‌ها در مورد مسئله تغيير سرفصل تفكيك شده است؟
4- آيا آفت بروكراسي و موازي‌كاري وجود دارد؟
5- آيا سياست واحدي براي تغيير سرفصل وجود دارد؟
 

در ابتدا و بعد از بخش‌هاي «چند خط خبر» و «پرسه‌هاي زاويه»، مروري كوتاه بر افراد اصلي مشاركت كننده در بحث بازنگري سرفصل‌هاي علوم انساني همچون حجج الاسلام احمد احمدي  و غروي و آقايان آيت اللهي، قديمي، حدادعادل و صدرالدين شريعتي شد.

در اين ميان مروري نيز به تاريخ آغاز به كار بازنگري سرفصل‌ها شد كه اين تاريخ‌ها به شرح زير است.

اسفند 1385: آغاز بازنگري سرفصل‌هاي علوم انساني
خرداد 1386: آغاز كار معاونان آموزشي دانشگاه‌ها در بازنگري سرفصل‌ها

5 شهريور 1387: قبول مسئوليت بازنگري سرفصل‌هاي علوم انساني از سوي پژوهشگاه علوم انساني و مطالعات فرهنگي

مهر 1388: ورود پژوهشگاه حوزه و دانشگاه به بحث بازنگري سرفصل‌ها با قبول مسئوليت ارائه 50 عنوان كتاب قبل از سال 90 وزارت علوم
مهر 88: تاسيس شوراي تحول و ارتقاي علوم انساني در شوراي عالي انقلاب فرهنگي با 14 كارگروه

اسفند 1388: ورود سازمان سمت به بحث بازنگري با هدف تجديدنظر در كتاب‌هاي علوم انساني و آغاز تاليف 80 كتاب درسي جديد
9 بهمن 89: آغاز بازنگري 38 سرفصل رشته علوم انساني

تير 90: ورود دانشگاه علامه طباطبايي به بحث بازنگري
آبان 90: اتمام بازنگري 38 سرفصل علوم انساني و واگذاري به كميته‌هاي تخصصي.

با شروع بحث، نادري‌منش در پاسخ به اين سوال صلواتي، مجري برنامه زاويه مبني بر اينكه بعد از گذشت شش سال از كار بازنگري و گذشت سه سال از مطالبه رهبري براي اين كار، اكنون كجاي راه هستيم؟ و چند درصد در اين كار پيشرفت داشته‌ايم؟ آيا وزارت علوم مسئول است يا نهادهاي ديگر در اين بين داراي مسئوليتند؟ گفت: من بحث را به دو قسمت تقسيم مي‌كنم از سال 85 تا 88 يعني دوره دولت نهم و از سال 88 به بعد تا كنون.

نادري منش ادامه داد: تا قبل از تجهيز شوراي تحول و ارتقاي علوم انساني، وزارت علوم مسئوليت بازنگري سرفصل‌ها را برعهده داشت، اما بعد از تاسيس اين شورا مسئوليت به اين شورا و شوراي عالي برنامه‌ريزي واگذار شد.

معاون آموزشي وزير علوم افزود: اين فرآيند بعد از انقلاب سه دوره را پشت سر گذاشته است؛ از سال 63 تا 87 كه كار به شكل متمركز بود، از 87 تا 88 كه اختيار به دانشگاه‌هاي بزرگ داده شده بود و از 88 تا كنون كه نه مثل قبل كاملاً متمركز و نه از پايين به بالا و كاملاً مستقل است، بلكه چنين است كه بايد سرفصل‌ها در شوراي تحول و ارتقاي علوم انساني بررسي شده و پس از آن به شوراي عالي برنامه‌ريزي كتب درسي وارد شده و بعد به دانشگاه‌ها ابلاغ شود. 

 

وي ادامه داد: شوراي عالي انقلاب فرهنگي نيز مسئوليت را به شوراي تحول و ارتقاي علوم انساني داد كه داراي 15 كميته ويژه بود؛ اين 15 كميته بايد به شوراي تحول علوم انساني و شوراي عالي برنامه‌ريزي كتب درسي پاسخگو باشد و تمام سرفصل‌هاي بيش از پنج سال عمر را مورد بازنگري قرار دهد.

نادري منش در پاسخ به اين سوال كه هم‌اكنون در كجاي راه هستيم و آيا بين نهادهاي متولي تغيير سرفصل همكاري وجود داشته است يا خير، گفت: بله ما از سال گذشته تا كنون 124 سرفصل به اين كميته ويژه داده‌ايم كه 38 عدد آن را پژوهشگاه حوزه و دانشگاه داده و تعدادي از آن را دانشگاه علامه و تعدادي را نيز ساير دانشگاه‌ها در اختيار اين كميته قرار داده‌اند، از اين ميان 22 مورد، تاييد، و به شوراي عالي برنامه‌ريزي تحويل داده شده است تا پس از آن در اختيار دانشگاه‌ها قرار گيرد كه در اين بين پژوهشگاه حوزه و دانشگاه قرار بود از تمام ظرفيت كشور استفاده كند.

معاون آموزشي وزير علوم در خصوص اينكه چند مورد از 38 مورد پژوهشگاه حوزه و دانشگاه جزو 22 سرفصل مورد تاييد است، بيان داشت: شش يا هشت مورد مربوط به اين پژوهشگاه است و از مجموع 250 مورد در سطوح مختلف به كميته ويژه واگذار شده كه تا الان 22 مورد از كميته ويژه گذشته و به شوراي عالي برنامه ريزي رسيده است.

وي گفت: مطابق با برنامه پنجم توسعه، شروع بازنگري با علوم انساني و علوم قرآني بوده و بايد توجه داشت كار ما با دانشگاهيان است و به جهت مسئوليت خاص آنها، اين امر كاري وقت‌گير مي‌باشد.

نادري منش افزود: ما 200 رشته بين‌رشته‌اي كه در دولت نهم طراحي شده بود را مورد بازنگري قرار داديم و به آن هم پرداختيم؛ در كنار اينها ما مسئوليت تبديل سرفصل و محتوا به كتاب را نيز داريم و تمام تلاشمان اين بوده است كه در قالب ابلاغيه و درخواست و غيره پيگير اين مسئله باشيم.

در ادامه احمد احمدي نيز در خصوص ميزان پيشرفت كار در اين سال‌ها گفت: از سال 64 يعني حدود 25 يا 26 سال است كه ما در حوزه علوم انساني و تاليف كتب مشغول به فعاليت هستيم و بنده نزديك به دو سال است كه عضو شوراي تحول و ارتقاي علوم انساني مي‌باشم.

وي گفت: هر كاري بعد از يك مدت نياز به بازنگري دارد، بخصوص در رشته‌هاي علمي و بالاخص در رشته‌هاي علوم انساني كه البته در اين بين رشته به رشته وضعيت متفاوت است؛ مثلاً رشته‌اي مثل فلسفه تغييرات اساسي لازم ندارد؛ ما در طول اين سال‌ها، سالي 20، 30 يا 40 كتاب را به مولفان و مترجمان جهت بررسي داده‌ايم.

رئيس سازمان سمت بيان داشت: سمت دو وظيفه دارد: 1- تهيه كتاب‌هاي درسي، 2- تهيه كتاب‌هاي مبنايي مثل مباني جامعه‌شناسي، مباني فلسفه، مباني حقوق و غيره؛ كه در حوزه دوم ما خيلي تابع سرفصل‌هاي وزارت علوم نيستيم، اما در حوزه اول اين مسئله متفاوت بوده و ما تابع سرفصل‌هاي وزارت علوم هستيم.

نادري منش در پاسخ به اين سوال كه آيا اهتمام به تغيير سرفصل بيش از اهتمام به متون باعث ناتمام ماندن كار مي‌شود، گفت: طبيعي است سرفصل، فاز اول باشد و رويه به اين شكل باشد كه بعد از تغيير سرفصل به سراغ تاليف كتب برويم؛ در طول اين سال‌ها خروجي شوراي تحول علوم انساني چيزي نبوده است كه ما بخواهيم آن را به كتب تبديل كنيم و از زمان تاسيس، چيزي از شوراي تحول علوم انساني به فاز شوراي عالي برنامه ريزي كتب درسي نرسيده است؛ البته حوزه تخصص من علوم انساني نيست، ولي بحث دوستان اين است كه كار در حوزه علوم انساني زمانبر است.

وي ادامه داد: قدم اول در تغيير سرفصل‌ها حذف است و فاز بعد خلق سرفصل جديد، كه نياز به زمان بيشتري دارد؛ بنابر برنامه پنجم توسعه مقرر شده است 20 هزار سرفصل مورد بازنگري قرار گيرد؛ يعني سالانه حدود 4000  سرفصل مورد بازنگري قرار بگيرد.

 

معاون آموزشي وزير علوم گفت: در طرف ديگر شوراي تحول و ارتقاي علوم انساني قرار دارد كه اقدامات ما بايد از فيلتر اين شورا بگذرد، اما برخلاف آنچه كه برنامه‌ريزي شده ما از برنامه پنجم توسعه عقب هستيم.

احمدي در ادامه گفت: توجه داشته باشيد كه بايد برخي از رشته‌ها، شاخه‌ها و مقاطع در طول اين سال‌ها  حذف مي‌شدند كه خود نياز به زمان دارد.

رئيس سازمان سمت در پاسخ به اين سوال كه نظر شما در خصوص تبديل 20 هزار سرفصل بازنگري شده به كتاب در طول پنج سال چيست، گفت: تاليف اين ميزان كتاب براي ما در طول پنج سال كار آساني است؛ چرا كه برخي از اين سرفصل‌ها موجود است و در مورد آنهايي كه سرفصلشان كاملاً متفاوت است، سعي داريم كه بتوانيم در زمان مقرر اين ميزان كتب را تاليف كنيم.

نادري منش در پاسخ به اين سوال كه آيا پشت تمام فعاليت‌هاي انجام شده سياست واحدي وجود دارد يا نه، گفت: تا سال 88 دانشگاه‌ها به شكل مستقلي عمل مي‌كردند، اما از اين سال به بعد براي جلوگيري از تشتت، شوراي عالي برنامه ريزي وارد كار شد و الان كارها به شكل شفاف دنبال مي‌شود و بعد از تصميم در شوراي تحول و ارتقاي علوم انساني، مصوبه‌هابه شوراي عالي برنامه‌ريزي در وزارت علوم وارد شده و بعد به دانشگاه‌ها ابلاغ مي‌شود؛ يعني شوراي تحول و ارتقاي علوم انساني هم‌اكنون در مرتبه‌اي بالاتر از وزارت علوم براي اجراي اين مسئوليت قرار دارد.

احمدي در پاسخ به اين سوال كه آيا بعد از تاليف كتب، اساتيد مورد نياز براي تدريس آنها را داريم يا نه، گفت: اين سوال، سوال خيلي مهمي است وقتي كه معلمي مي‌خواهد درسي مثل املا و انشا را تدريس كند بايد دوره بگذراند، لذا وزارت علوم بايد به اين امر توجه داشته باشد و ما همزمان با كار تغيير و بازنگري در سرفصل دروس علوم انساني بايد استاد نيز تربيت كنيم و به محض فراهم شدن سرفصل به فكر تربيت استاد باشيم.

نادري منش نيز در اين خصوص گفت: بله نه تنها ما در اين زمينه داراي دغدغه هستيم، بلكه در طول اين سال‌ها برنامه‌هايي براي ارتقاي اساتيد ديگر نيز داشته‌ايم؛ از جمله چهار همايش معاونان آموزشي دانشگاه‌ها، كارگاه ‌خاص تحول سرفصل دروس، همايش شوراي تحول و ارتقاي علوم انساني با متخصصان ويژه هر كارگروه و غيره كه در حوزه‌هاي فني، كشاورزي، علوم پايه و هنر اين كار بسرعت جلو مي‌رود و در رشته‌هاي علوم انساني متناسب با سرعت شوراي تحول علوم انساني و ماهيت خاص آن، سرعت كمي متفاوت است.

 احمدي نيز در اين خصوص گفت: شوراي تحول و كميته‌هاي آن بايد از استادان برجسته استفاده كنند، اما در كنار اين امر افراد برجسته كار فراوان دارند و نمي‌توانند هر هفته جلسه تشكيل بدهند، بنابراين اين جلسات به شكل دو هفته يك بار برگزار مي‌شود و مشكلاتي اين چنين در جريان كار وجود دارد و نمي‌توان از آنها توقع زيادي داشت؛ يعني ما با مشكلاتي اين چنيني نيز مواجه هستيم.

رئيس سازمان سمت ادامه داد: ما هر آنچه در توان داشتيم، تلاش كرديم و با ايمان كامل كار را جلو برديم، اما به اتمام رساندن كار نيازمند فراهم شدن زمينه از سوي دولت است، ما امروز مشكل تهيه كاغذ را داريم، در حالي كه قبلاً با 8000 تومان كاغذ خود را تهيه مي كرديم، الان اين كار را با 90 هزار تومان انجام مي‌دهيم، لذا در اين مدت ما نيازمند حمايت دولت هستيم.

نادري منش در اين خصوص گفت: بله اين حرف درستي است و بايد بودجه ويژه‌اي براي برنامه پنجم توسعه تعريف شود.