فضای حاکم در وبلاگ‌ها

جریده اینترنتی «خبرگزاری دانشجو»، در آخرین به روز رسانی وبلاگ «مطالعات فرهنگی و رسانه» چنین آمده است:

 

صاحبان نظریه فضای مجازی و سایبری معتقدند که وبلاگ یک فضای عمومی می‌باشد که ادامه یافته مطبوعات نوشتاری و دیداری است. وبلاگ‌ها در جهان از این لحاظ مهم هستند که علاوه بررسانه عمومی، بیان کننده دیدگاههای شخصی، و همچنین قادر است تا یک فضای گفتگوی دو یا چند طرفه را در زمان واحد و بدور از محدودیت مکانی فراهم سازد.

 «تعریف یک رسانه‌ عمومی آن است که به صورت رسمی‌ در اختیار همگان قرار می‌گیرد و در رسانه‌های سنتی مانند روزنامه، رادیو و تلویزیون ظهور پیدا می‌کند. در ایران هنوز به وبلاگ به‌عنوان یک فضای شخصی نگاه می‌شود تا فضای عمومی‌ و رسانه‌ای، و صرفاً یک بیان شخصی‌است که جایگاه ملی و جهانی ندارد.» (دکتر عاملی: همشهری آن لاین)

تاریخ ظهور وبلاگ به سال ۱۹۹۴ برمی گردد زمانی که ژورنالیست‌های تقویم Diarist Jornalist پا به عرصه گذاشتند و از فضای مجازی برای روزنامه نگاری فردی بهره بردند. شاید آن روز نیز به فکرشان خطور نمی‌کرد که روزی این واقع جهانگیر شود و از حد تصور فرا‌تر رود.

 بلاگیسم «یعنی امر جدید و نو و وبلاگ را وبلاگ می‌گویند چون یک مطلب نو را وارد فضای جهانی می‌کند.» (دکتر عاملی: همشهری آن لاین)

هرکس از وبلاگ استفاده می‌کند می‌داند که وبلاگ احساس خوش آیندی به انسان می‌دهد. احساس مفید بودن و از بند قیدهای خود ساخته فرار کردن، بیان اندیشه‌ها و احساسات بدور از هر جنجال و محدودیت‌های بی‌دلیل، موجب گردیده تا رویکرد به استفاده از وبلاگ‌ها گسترش غیرقابل وصفی را داشته باشد.

بنظر می‌رسد وبلاگ علاوه بر هویت بخشی به انسان نیاز به تخلیه شدن و دیده شدن و برقراری ارتباط با دیگران که شبیه به او هستند و متفاوت از دیگرانی که او در کنار اندیشه و احساسشان راحت نیست، برای کاربران کارکرد دارد.

 چنانچه با نظریه داغ ننگ اورینگ گافمن به وبلاگ نگاه کنیم، خواهیم دید که وبلاگ می‌تواند بسیاری از بیماری‌های اجتماعی – روانی که اعضاء جامعه دارند بوسیله آن قابل شناسایی و درمان است. می‌توان بوسیله وبلاگ کار درمان بسیاری از بیماری‌های شخصی، شخصیتی، افسردگی و... را آسان و راحت کرد. همانگونه که نقاشی درمانی و یا موسیقی درمانی و یا بازی درمانی و... وجود دارد می‌توان از وبلاگ درمانی نیز استفاده برد.

دلیل این مدعا نیز اینست که انسان‌ها وقتی از بند‌ها و قیدهای اجتماعی و حتی شخصیتی – شخصی‌‌ رها می‌شوند و آنی می‌شود که هستند. پس استفاده از وبلاگ درمانی می‌تواند راهی برای کوتاه کردن فرآیند درمان باشد.

اما متخصصین فضای مجازی وبلاگ را ارتباط غایب با غایب تلقی می‌کنند، لیکن با توجه به تجربه زیسته بواسطه ارتباطات مداوم، مکرر و مستمر نمی‌توان آن را تنها آن را ارتباط غایب با غایب تلقی کرد. «به هر حال با کارکرد فعلی آن یک ارتباط حاضر با غایب و یا یک ارتباط غیر حضوری با مخاطب محسوب می‌شود.» (دکتر عاملی: همشهری آن لاین)

اگر بپذیریم که تلویزیون امتداد چشم است و رادیو امتداد گوش است و... باید بپذیریم که فضای مجازی نیز امتداد فضای واقعی می‌باشد. «در واقع فضای مجازی خصوصا» فضای فردی وبلاگ «در بستر فضای واقعی جامعه قابل تفسیر است.» (دکتر عاملی: همشهری آن لاین)

اگر این تفسیر با نگاه مطالعات فرهنگی و رسانه درست باشد، فضای وبلاگ‌های هر کشور منعکس کننده فضای اجتماعی ایران می‌باشد. در نتیجه وبلاگ ایرانی با فضای اجتماعی، سیاسی، فرهنگی و مذهبی ایرانی بهترین موضوع برای مطالعه و تحقیق می‌باشند.

بنا‌براین «فضای وبلاگ ایرانی شدیدا» با فضای واقعی جامعه ایرانی پیوند خورده است، و تفاوت‌های زیادی با فضای وبلاگ آمریکایی، ‌ فرانسوی، انگلیسی دارد. با این نگاه، می‌توان گفت در فضای پراگماتیسم آمریکا، وبلاگ یک کارکرد حرفه‌ای و اقتصادی دارد و نه لزوماً یک کارکرد عاطفی.» (دکتر عاملی: همشهری آن لاین)

دنیای مجاز، دنیایی عجیبی است که می‌توان در آن ساعت‌ها زندگی آزادانه به دور از هر محدودیت کرد. می‌توان سیروسفر به دور‌ترین نقاط رفت، مذاکره کرد و هر کار و اندیشه‌ای که داشت را مطرح نمود و یا انجام داد. «در این فضا حس، صدا و تصویر و ابعاد منتقل می‌شود که البته همه این‌ها عین واقعیت نیست، چون وقتی با آن‌ها مواجه می‌شویم دیگر خودشان نیستند، یک کپی است که بسیاری از عناصر را در خود آورده است. بنابراین فضای مجازی و وبلاگ قدرت تولید واقعیت را دارد.» (دکتر عاملی: همشهری آن لاین)

دنیا و فضای وبلاگ نا‌شناس‌ها را به هم پیوند می‌زند و ناشناخته را روشن می‌سازد. همچنین موجب می‌گردد تا رفتار‌هایمان تغییر یابد و به پارادیم‌ها و چارچوب‌های تقریبا «یکسان غیرهمسان برسیم. مثلا» رفتار زبانی در عین حالی که متفاوت است تا حدودی زیادی به هم شبیه می‌شود. یا به قولی «فضای وبلاگ «دور‌ها» را «نزدیک» و نزدیک‌ها را دور می‌کند، این فضا می‌تواند جغرافیای ژئوپولتیک، زبانی و روابط انسانی را تغییر دهد.» (دکتر عاملی: همشهری آن لاین)

نباید فراموش کرد که «وقتی فرد وارد فضای وبلاگ می‌شود، یعنی وارد همه فضا‌ها می‌شود، لذا دائماً اسامی ‌، مفاهیم و تصاویر از طریق «‌هایپرلینک» امکان وارد شدن از یک فضا به فضاهای دیگر را دارند.» (دکتر عاملی: همشهری آن لاین) و فرد می‌تواند دنیایی را از خوشی‌ها و زیبایی‌ها ترسیم کند و تا هر وقت بخواهد در آن فضا بماند.

وبلاگ با توجه به اینکه یک رسانه می‌باشد، کار را برای همه کسانی که علاقه یا محدودیت قانونی – اجتماعی سهل و آسان می‌کرده و با کمترین هزینه بیشترین تیراژ و بدون نیاز به صنعت چاپ، نسبت به چاپ آن اقدام کرد و بدون نیاز به سیستم توزیع و پخش، نسبت به توزیع و پخش این رسانه در لحظه اقدام نمود. وبلاگ جزء معدود رسانه‌ای است که ضمن اینکه فضا برای تولید نامحدود است، چند رسانه‌ای است که نیاز به واسطه برای عرضه ندارد، به عبارت دیگر وبلاگ تولید به مصرف.

امروزه وبلاگ از جریان عمومی به سوی جریان‌های تخصصی و خاص در حال تغییر جهت می‌باشد و این می‌تواند برای کشوری مثل ایران که پایبندی به مسائل ارزشی و اخلاقی دارد اتفاق میمون و مبارکی می‌باشد.

و اما کلام آخر، آیا قوانینی بر این فضا‌ها و وبلاگ‌ها حاکم است؟ یا می‌تواند حاکم شود؟ یا اصلا باید حاکم باشد؟